Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]

ὟΝ

PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE. ECOLESTASTICORUM,

8IVE LATINORUM, 8IVE GRAERCORUM,

QUI AB /£VO APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII IIl (ANNO 1916) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNO1139) PROGRZECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QUJ£ EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE S/ECULA ET AMPLIUS,

JUXTA EDITIONES ACCURATI88IMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PEAQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA& TRIBUS NOVISSIMI? SJKCULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-

RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DBUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIDUS; AUCTORUM B8ICUT ET OPERUM, ALPHABETIICIS, CIITtONOLOGICI&g, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOUICI8, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PH.£- $ERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENKRALIBUS, ALTERO SCILICET liEHUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDbZM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR.E SACRZE, rx QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS ΡΝ SUORUM LOCIS SINGULOS 8INGULORUM LIBRORUM 8. SCHIPTUR/4E VERSUS, A PHIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.

EDITIO ACCURATISSIMA, CAETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 8I PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHART.E QUALITA8, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR/ANERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CIRONOLOGICA SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA DIBLIOTHECA, EX OPERIDUS ET M88. AD OMNE« /KTATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM.

SERIES GR/ECA

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE EGCLESI.E GIU/EC.E À S. DARNABA USQUE AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA ;

ACCURHANTE J.-P. MIGNE,

BBibiiotheese Cleri universse,

SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIA ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE

PATROLOGLE GR/EC/E TOMUS CXVIII.

OECUMENIUS, TRICCAE EPISCOPUS.

—llÓ- Qa ——

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208.

1895 ue

Cli:hy. Ex typis PAUL DUPONT. 12, vià dietà Bao-d'Asnieres. 196.8.93.

"S INA Y. CT

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM X. ANNUS 995.

OIKOYMENIOY,

EIIIZKOIIOY TPIKKHBZ,

TA EYPIEKOMENA IIANTA.

(ECUMENII, TRICC.E IN THESSALIA EPISCOPI,

OPERA OMNIA

JUXTA EDITIONEM PANISIENSEM ANNI 1631, PRAEVIA EMENDATIONE DILIGENTISSIMA, TYPIS REPNTITA.

ACQGGUHANTE ET DENUO HECOGINNOSQGENTE J.-P. MIGNE Bibliotheese Clerl Universse

S$iVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE

——— "-—-—-—— (Ὁ Ὁ. Θ᾽. ————— ———

TOMUS PRIOR.

———— "Aultsalp»-9-Q-0 -euBnm——————————————-

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208.

4893

Clixhy. Ex typis PAUL DUPONT. 12, vià dietà Bac-d'Asnieres. 136.8.93.

» - s ϑπσαπεασ τὰ

δ Ww Aacs

f4 v. If

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM X. ANNUS 995.

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXVIII CONTINENTUR

OECUMENIUS TRICC;E IN THESSALIA EPISCOPUS. PROLEGOMENA. col. Donati Veronensis Epistola dedicaioria ad Clementem VII Pontificem Maximum. Joannis Hentenii, monaci Hieronymiani, qui Greca Latina fecit, Prefatio ad D.

Georgium. ab. Austria, &piscopum Leodiensem, Bullonensem ducem, etc. 11

Ejusdem Prafatio ad Lectorem 19 OECUMENI SCRIPTA : ^

Commentaria in Ácta apostolorum. 43

in Epistolas Pauli. 301

iu Epistolas Catholieas. | 459

»

——————————————————————J———m—n— Àa m —UNQ

NOTITfA? : .

- .

LI ΄ e

OEcumenius, etatis etiam admodnm incerte scriptor Graecus (a), de quo altum silé üiüm apud

veteres non incongrue ad annum 990 ponitur, donec certam illius &elatem assequi liceat. Porro ab

in fronte Commentariorum praemittitur, nomina auctorum ex quibus contexuit Zzplanatiowefh

suum in Novum Testamentum, Lec sunt : Papias, Clemens, Methodus Dionysius, lrenzus, Origenes,

Hippolytus, Athanasius, Eusebius, Basilius, Gregorius, Nyssenus, Acacíus, [sidorus, Photius, Chry- sostomus, Gregorius Nazianzenus, Severianus, Gennadius, Aretas, Andreas, Caesariensis, Cyrillus, Theodoretus. Cum igitur ex citatis auctoribus Andreas Cesariensis, qui in mss. codd. inscribitur, anno circiter 812 scripserit, et Photius anno circiter 880, ut constat, floruerit, cum Aretas anno circiter 920 exstiterit, recte, meo quidem calculo, scriptorem hunc Cavus quem sequimur, ad an- num 990 collocasse videtur. Exstant ipsius Enarrationes in Acta apostolorum, ín. Eyistolas. sanctt Pauli omnes, 6: in omnes 'aanonicas, quas sequitur Commentarius Aretha in. Apocalypsim. Edita Commentar:a (E'cumenii et Arethz primum Creece tvpo proraus insigni Verong in folio anno 1532. a Donato Veronensi, dicata Clementi papze VII, que ibidem recusa anno 1562. Horum versionem in linguam Latinam aggressus est Lovanii anno 1:345 Joannes Hentenius, Meehliniensis Belga, monachus Hieronymianus, quc Parisiis anno 1347 in fol. prodiit. Denique Grece et Latine Pari- siis 1631, 2 tomis in folio.

SANCTISSIMO AC RBATISSIMO PATRI NOSTRO

CLEMENTI VII PONTIFICI MAXIMO DONATUS VERONENSIS. (Ed. Veron. 1532.)

Quod in Chrysostomo animi primum habuit tuus hic tuique amantissimus atque observantissi- mus tilius Gibertus, beatissime Pater, quodque deinde in Euthymio, ac postremo, in Damasceno quem proxime impressum Tus Sanctitati dicandum curavit : idem in hisce commentariis nunc habet : ut eos alii nulli mortalium, sed uni tibi tanquam singulari cuidam suo numini dicet. Hos- ce igilur ab eodem animo profectos tu vicissim cadem vultus serenilate, quo superiores illos, ac- cipies : et juxta illos in ampli-sima ista omniumque toto orbe celeberrima Romina bib'iotheca collucabis : utip:si quoque cum ear sibi sedem delecti animadverterint, cum illorum quasi amantissimorum fratrum consuetudine el aspectu, tum tui numinis presentia, latiores in perpe- tuum degant : et quicunque ad se accesserint, ejus doctrine cupidi quasi ipsi abunde referti - uut, quamque se tradituros profitentur, eos a se talibus preceptis imbutos, quasi epulis quibusdam non modo saluberrimis, sed eliam suoavissimis satiato:, ex isto tam amplo tamque illustri loco dimittant. Etenim cum omnis divinorum librorum eeries quos canonicos vocant, quibusque omnis sacra doctrina continetur, in duas divisa sit partes : quarum una, Vetus quod vocant Testamen- tum, altera novum amplexa est : ab initio quidem religionis nostre in utraque lingua non defue- runt et celebri sanctitate et pree:tanti doctrina prediti, qui totum illud quasi coelestis sapientie corpus, editisamplissimis eruditissimis jue commentariis, nobis exponerent. Ceterum cum illorum quidem unu-quisque bene sane omnia, ut homo tamen, non optime omnia exposuisset : studio-i- que tam ex omnibus, quam ex singulis ne facile optima elegi possent, ipsa et scriptorum et libro- rum multitudine impedirentur, nec immerito quasi dubia quadam ccena apposita, quid potissi- raum sumerent, dubitarent : exstiterunt alii sancti doctique viri, qui etiam hanc difficultatem studiosi: adim«rent ; qui videlicet non novas quasd ima se inventas interpretationes proferrent, sed ab illorum unoquoque, quo diximus, ad sacrorum librorum illustrationem optima queque eligentes excerperent : el omnibus 408 ita hinc atque illinc excerpsissent, auctorum suorum nos mina apponerent., Cui rei simile quiddam ii qui dialugos scribunt, facere videntur: per hoc qui- dem illi significantes, nihil se in hoc verhorum deiisse legentibus, sed unum duntaxat eligendi scribendique sibi laborem curamque sumpsisse : ut hoc pacto et studiosi quicunque hujus laboris futuri es«ent, quasi vades quosd.m et fldejussores cer'issimos singularum expositionum, propria illa nomina haberent! : et is qui illa ad utilitatem omnium collegisset, omni culpa non solum am- bitionis, sed etiam fraudis invi.lieeque vacaret. Ac tantum quidem abest ut ullam sibi laudem ex hoc qu&sisse vileantur quicunque hujusmodi studio delectati sunt, ut vix eorum unum aut al

(a) Episcopum fuisse OEcumenium et sedem Tricc» in Thessalia tenuisse prodidit excerptor

anonymus apud D. Bern. de Montefalconis in Bibliotheca Coisliniana. pag. 277, quod aatea om rat. ÉpiT. PATR-

PATROL. Gn. CXVIII.

*

ac

18 ORCUMENIUS TRICC/E EPISCOPUS. 16

Clirysostomus est, qui etiam ubique id potius agere solet, nt homines a vitiis revocaret ad virtu- tes, quam ut auctoris mentem aperiret. Porro in eas qug C atholice dicun'nr, F pistoias, aut in Apocalypsim nullos omnino hsbemus commentarios lectu dignos, nisi quod ex his qv& nunc in luccm osmus, nuper tccerplum ac consarcinalum est. Pauli vero Epistolas etsi plures Interpre- tari conati sint, adeo lamen. illarum . lectio salebrosa est ac plena anfraciibus, lectorem sepius suis longissimis periodis 86 hyperbatis suspensum retinens, seseque inaccessam el inviamsensuum profunditate reddens, nt nisi quis eum, quo ille scripsit, spiritum ducem habeat, nunquam iile salis a quoquarmn enarrentur. ᾿ . . . ΝΞ Porro Paulinum cuivis adesse spiritom non facile credidero, maxime cum illos miserrime ac Llurpiesime videam in his ballucinari, qui sese unos Pauli tenere mentem impudenter asserunt, nullos alios preeter suum ipsorum animum consulere volentes commentarios, imo calumniantes potius illos ac subsannantes. Itaque preter hunc suum erroris spiritum nullam aliorum recipiunt enarrationem, sed omnia suo explicant arbitratu, aut depravant potius : quos suis Petrus depin- xit coloribus, dum Paulinas Epi-tolas *, non certe ot isti, clarissimas dicit ac facillimas, nullaque opus babere enarratione, sed nonnulla continere intellectu difficilia, qu& indocti, inquit, parum- que firmi detorquent, sicutet ceteras Scriptura« ad suam ipsorum perniciem. Siquidem divinas omnes Scripturas Deus arcano suo consilio noluit usquequaque pervias esse hominibus, ne facile adepti esent : sed ut multo labore subacta hominum ingenia, primumque ipsius implorato auxi- lio, tandem acceptum thesaurum tanto haberent chariorem, tantoque servarent cautius, quanto majori studio ac diligentia accepissent. Caeterum, quis horum sit auctor commenlariorum mani- festum est nun eumdem esse primarium omnium auctorem, cum in Actis apostolicis simul et in Paulini- Epistolis plurima bic in compendium redacta sint, qua fusius tractaverat Chrysostomus. Rursumque plurimorum aliorum sententie referuntur, nunc quidem positis in solo littere «on- textu norninibus, nunc vero additis etiam in margine : qu& et nos eodem modo ut in exemplari reperta sunt omnino reliquimus. Ad Apocalypsim autem certus prefigilur auctor (a). additis etiam in initio neminibus eorum a quibus ille nonnulla excerpserat. Preterea in omnibus his commentariis frequenter quoque ponuntur variorum Auctorum sentenlise, suppres:o illorum no- mine, uescio an librariorum oscitantia. Varios tamen esae vel ex eo liquet, quod *&pius contra- rium invenias ejus quod pracesserat. Utque unum verbi causa proferamus exemplum : cum prius in Apoealypsi dixerit Babylonem esse Constantinopolim, non mundum nec aliam quamvis civita- tem, postmodum multis in locis dicit ac probat esse mundum, et nullam particularem civitatem. C&elerum, quanquam in prioribus libris nemo suum prefixerit nomen ὁ, ut est Greecis consuetudo, nunquam suo nomine evu!gare qu& ipsi suo marte non elaborarunt, sed veluti ccntones quosdam ex variis collegerun! : eviden:ibustamen propemodum conjecturis colligimus OEcumenium esse partim auctorem horum, partim collectorem qui tamen interdum, ubi suam post alios profert senten'íam, suum quoque addidit nomen, ne quis illam aliis tribueret, qnam ipse dignam non censebat 41:8 cum eorum sententiis conlerretur. Plurima aut: m excerpsit ex Chrysostomo, cujus tamen nomen tunc solum addi curavit, cum ejus verha recenseret, nen aulem cum ipsius senten- liam contractioribus verbis referret. Quod avtem sit OEcumenius qui hec omnia praeler Apocalyp- sim nobis, ut nunc in lucem eduntur, tradiderit, his colligimus argumentis. Prituum postremis commentariorum verbis Epistola ad Colossenses, proprio etiam nemine margini prefixo, scribit in hunc modum : Cum ab exempla:i non integre invenissem beati Joannis scholia in Epistolam ad (:olossense-, conscripsi il!'a ut potui. Si quid igitur in !psis leve aut reprehensione dignum in- ventum fuerit, noverit is qui legit, meum es:e hujusmodi lapsum. » ltorsum quarto δὰ Ephesios capite habet δα verba, addi o in. margine OEcumenii nomine: Ὅρα τι κἀγὼ ivóp:sa: οὔτε γὰρ ἐγῶώρισα τὰ τοῦ μακαρίου νοῆσαι. Hoc est : « Animadverte quid et mihi visum sit: neque enim datom fuit qu& ipsius eancli s.nt considerare. » Chrysoston um intelligens, propter quod et Juannis no- men in margine adjunclum erat. Salis itaque ostendit OEcumepius se collecturem es e commen- teriorum in omnes Epistolas, non tamen ullam alibi fecisse suipsius mentionem, eo quod in illis nactus esset integrum Chrysostomi exemplar. Rursum hujus enarratio ponitur frequentius post aliorum explicationes, reddento interdum causam eurum que premissa erant, addendo etiam non raro, « Mihi quoque ita videtur posse dici. » Quid si et hoc modo dicatur, juxta hunc intellectum uem et divus Joannes suscipit : aut etiam Cyrilli seu Basilii aut cu;usvis aliorum nomina citat, orro hrec plurimis locis videre est, quorum nonnulla hic recensebimus. Ad Homanos quinto ad ea verba, Peccatum non imputatur ubi non est lez ; capite nono ad ea verha, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen ; prime ad Corinthios v1, eum dicitur, Qui scortatur, in corpus suum peccat ; capite vit, De virginibus praceptum. Domini non. habeo ; capite xv, Cum tradiderit regnum Dro et Patri, et eodem, Ut δὲ Deus omnia i. omnibus ; ad Ephesios it, Jur/a principem ᾿ potestatis aeris; capite 1v, 4 quo totum corpus quod coaptatur et. compingitur ; el eodem

* [I Petr. 111, 15.

(a) Aretbas scilicet Ceesariensis, cujus commenta 1lypsin exstat apud nos ad annum 910, tomo ΟΥ̓, post eum quem scripsit Andreas item *the magister. Eptr. PATROt.

j | PROLEGOMENA. 18

Sed nan occidat super iram vestram, ubi ait : « Quosdam audivi ita interpretantes; » secunde ad Thessslonicenses 11, Porro //0m:nus dirigat corda vestra; ad Hebreos x, Umbram habens lez. fu- turorum bonorum ; capite ΧΙΙ, Qui pro gaudio sibi. proposito ; aliis quoque locis innum-ris. Cum igitur hinc luce manifestius sit. OEcumeuium Paulinarum Epistolaram collegisse commentarios, arbitramur idem ipsum fecisse in Acta apostolorum et in. Catholicas Epistolas, quan quam nec ibi suum nomen addiderit : cum ejusdem omnino sint. phrasis, nisi quod ibi pauciores habuerit quos imitaretur, quorum etiam nomina vix unquam in Graco exemplari addita invenimus, nec in iittere& contextu nec in margine. Hos aulem no-tros labores jure optimo vindicare sibi pote- rat, utque suo numine in lucem ederentur postulare, illuatrissimus princeps ac reverendissimus dominus D. Joannes a Lotharingia, S. R. E. tituti S. Onufiii cardinalis, ductorum virorum Me- ccenas egregius, cui plurimum debent quicunque sacrarum Litterarum studiis addicli sunt : ut qui, statim ubi cognovisset me hujusmodi in commune Ecclesie bonum 800 1556 labores, cum illi ne de nomine quidem notus unquain fuissem, liberali tamen munere me donari jussit, am- pliora etiam pollicens ubi liber typis excusus foret. Cui etiam libentissimo animo opus hoc dedi- cassem, nisijam priusquam ad ipsum accedere daretur, non animo solum concepissem, ve- rum etiam verbis T. R. D. manifestasse:in ob eam quam novit causam, ipsius auspiciis opus boc me in lucem editurum : adeo ut nequaquam mihi fuerit integrum, aliud agere aut fldem non servare. Quod si etiam maxime facere voluissem, ne ipse quidem illustrissimus princeps, re co- gnita, ullo modo tulisset : ut qui nihil hujusmodi nominis celebrationes moretur, cum jam ad tantum splendorem accesserit, ut hinc nihil omnino suo nomini possit accrescere. Cujus cum afiluentissimas op-s, cum ingenium, corporis et animi decus, cum suavissimos mores ipse me- cum revolvo, profecto is esse mihi videtur ia quo fortunam cum natura, cumque ambabus virtu- tem, tres potentissimas rerum dominas, contendisse credem, cujus ipsirum potissimum beneficii gratia teneretur, aut qu& plenioribus ipsum muneribus manuque largiore cumularei. Cumula- runt certe οἱ queque est ofticio suo functa, nec cui plus debeat facile discreveris. Non itaque preeterita usus sum excusatione, quod ipsum eam nominis cel-brationem exoplare pularem ; sed ut ineo interim nomini consulens, ostenderem me non temere hzc egisse, aut ingratiludinis notam ullo pacto debere agnoscere. Dabitur tamen alibi locus, ut spero, quo gratum me erga eum principem ostendam.

Nunc vero ad te venio, clarissime ac reverendissime Georgi, obsecrans ut noscc nostros labores, qui tuis auspiciis in lucem prodire conantur, leta alque exporrecia fronte suscipias. Id autem ut facere auderem, partim mihi persuasit tuorum morum uno omnium ore praedicata integritas, cum admirahili prudentia parique humanitate conjuncta, partim vero incredibilis quipam, quem non obscure pre se ferre visa est tua amplitudo, erga hujusmodi auctores amor : partim quoque talis erat singularis ac gratuitus tui in me favor, cognitaque tus erga me voluntatis propensio, ut nihil me tibi non debere ingenue faterer.lloc etiam potissimum noinine, quod cum e tuis ortus sim ditionibus, singulique suum princiqem receus patriam ingredientem munusculo quopiam,

uod obsequiosum testetur animum. excipere soleant, ego nequaquam vacuis manibus accedere debui. Quod si sera videatur gratulatio, non ob id reprehendi debet, cum dilata sit urgenti 80 probata omnibus causa. Nemo enim probasset, opinor, si precipitanter, ut Tue Amplitudini gratularer in tempore, fetum hunc seu aborsum polius, immilarum nbjecissem, aut a uie abire permisissem. Porro quo nunc munere apud Tuam Celsitudinem majorem me graliam initurum confiderem, non erat, quam si utillissimos hos, imo propemodum necessarios commentarios ei potissimum consecrarem, qui non mo:/io singulari prelitus est pietate, sed p'eeter omne genus doctrine tanta quoque dicendi facundia ac eloquentia, quauta vel ab ejus generis hominibus requiri potest maxima, qui omnem eetatem in litteris consumpserunt. Accedunt ad tantam pra&s- tantissimarum artium doctrinam et celere virtutes digne magno principe : justitia in imperio, pacis tuendee cura, magnitudo animi, pietas, studium juvande ac ornandz religionis Christiana, clementia ac bonitas eximia. Hoc principe duce quid poterit esse adversi, 8i cum virtute omnia secunda sunt ? Nemo in illo quidquam inconsultum metuat, prudentissimus e«t ; nemo insolen- liam animi cogitet, modestissimus est; nemo injuriam timeat, e&uissimus est. Bene merentes sua confirmabit humanitate, languios excitabit industria, improbos severitate compescet. Certe hujusmodi omnino requirebator qui infelicissimis hisce temporibus celeberrima Ecclesize prefi- ceretur, amplissimeque ditionis habenas ea prudentia eaque doclirina moderaretur, ovesque truculentis pene luporum faucibus eriperet, nempe qui in variarum Kcclesiarum moderatione tam probatus ess: t. Siquidem tranquillo mari quilibet nautarum vectorumque gubervnare potest : at ubi seva fuerit orta tempestas, ac turbato mari rapitur vento navis. tum viro ac gubernatore opus est : et qui ante omnia duo hec Platonis precepta teneat, quee. Cicero dicit necessario adesse his oportere, qui omnino reipubl. profuturi sunt : primum ut civium utilitatem sic tuean- jur ut quidquid sgunt ad euin referant, obliti commodorum suorum. Neque enim idem principem decet quod privatum. Atque hinc e«t quod Pelojidas uxori que ad bellum proficiscentem m: briter rogab«t servaret seipsum, Alii. inquit, ut. isthuc faciant monendi sunt : nam print dux hortandus est polius ut servet cives. Alterum est. ut totum corpus. reipublice cur dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant : nam ἰά seditionis maximique dissidii denti: causa esset. Verum neque ego is sum qui- n^ 4:^am tibi, sed nec alii cuivis ( . Qare possim, neque tu is es cui opus sit illud a etere. Tu tibi in omnibui

19 OECUMENIUS TDhICC/E EPISCOPUS. 20

dandos es : tnis consiliis, diligentie ac industris relinquendus. An nos timeamus ulla te parte arctissimam ze .uitatis regulam transiturum ? facturum aliquid te tuisque majoribus ac rega i tua prosapia indignum, aut a tuis moribus alienum ? neve ab honestissinis vile rationibus aberres ? Unde hic nobis metus. aut quid de te non debemus nobis polliceri ? qui non modo veterum lau- des splendoremque prioris zatis, sed et ingenia laudanliam viresque supe:asti. Quapropter his relictis, qu& el ego frustra eloqui tentarem, et tu invitis aut obtura!is potius auribus exciperes, Deum optimum maximumque precor, te nobis, imo patrie ac communibus studiis diutissime servet incolumem. . Datum Lovanii, in collegio theologico, anno e partu virgineo 1945, pridie Kalendas Apriles.

CANDIDO LECTORI.

Rerum in hujus operis exordio premonendus mihi es, candide Lector, eumdem quem in priori tomo ordinem nos servasse adnotandorum numerorum capitum, tam juxta Grecos quem hic auctor observavit, quam juxta Latinos quem nos quidpiam citantes aut aliud notantes semper sequimur, cum nullam facimus Graecorum eapitum mentionem. ltaque initio statim cujusque faciei positus numerus, Latinorum est : qui rero majusculis litteris -upra ipsos pagin& versus arcribitur, Grecorum. Rursum ubi Bibliorum locus quispiam fueivit. in contextu. citatus aut ad ipsum quoquo moo allusum, nec tamen in opposito margine additus est Launus capitis nume- rus, ad eumdem qui paulo ante citatus es locum recurrito ; nolumus enim frustra idem ejusdem voluminis ^aput iterato ponere. Quinetiam cum variorum ejusdem voluminis capitum consecu- tive dicta citantur, posito semel duntaxat voluminis nomine, numeros capitum simul adjunxi- mus eo quo illa ciLintur ordine. l'reeterea eamdem hic mibi dari veniam precor quam in Kuthy- mio postulavi, qucd voces quasdam non vitaverim a quibus abhorrent nonnulli nostro hoc poli- tiori seculo : nempe, Salrator, salvare compassio, dispensatio ac. similes, ne si exactiores substi- tueremus 4088 sacrarum Scripturarum studiosis non adeo trite essent, lectorem quoquo modo remorari videremur. Ad liec cum Grecum exemplar singulorum argumenta capitum initio cu- jusque libri aut epistolae recenseret, maluimus singula singulis capilibus preeligere, ne ad di- gnoscendum capitis argumentum, necesse tibi forel subinde ad libri initium recurrere. Qua- propter etiam nonnunquam coacti sumus partes textus aliter quam in Greco essent exemplari dividere : cum ibi continuato textu, in margine duntaxat novi capitis numerus annotaretur. Nonnunquam etiam ne textus adeo mutilus aut minutatim concisus videretur, plures conjunxi- pius periodos qu& in Greco exemplari divise erant, potissimum in Epistola ad Romanos et in Apocalypsi, qui libri in hoc a ceteris maxime dissidebant : ubi tamen divisas hujuscemodi sen- tentias conjunximus, ad singularum enarrationem rursum eas aut ex integro ant in parte repa- tiimus. Nonnunquam vero hanz fecimus unionem eo quod permistim partes hujusmodi variarum periodorum non suo ordine explicabantur : qnod adeo frequens erat, ut huic malo non ubique Jemedium prestiterimus : ideoque hic te admmonemus, ut si quando sententie alicujus explica- tienem requiras, etiam praecedentis clausula enarrationem perleg.s. Szepius enim ubi quispiam citatur auctor et praesertim Photius, non eam duntaxat littere partem qu& proposita est decla- rat, sed ea etiam qus subsequuntur. Ne id quoque temere a nobis factum existimes, quod non- nunquam Pauli, Luc& aut Joannis litteram novo satis modo verteriimnus : id enim facere coacti sumus, ut scholiorum respectum haberemus : a'ioqui si reliquo secuti fuissemus interpretes, scholia in hujnsmodi locis nulli servissent proposito. Hujus quoque te admonitnm velim, quoties locus quispiam in his ex Veteri citatur [nstrumento, hunc justa versionem Septuagiuta. referii, utpote qui Grace scripserunt, hi autem collectores Greci tantum erant : qui etiam non raro sen- sum magis citant quam verba : aut, quod mihi magis videtur, ex memoria citant, quse. utpote labilis, etiam doctis-imos nonnunqurm fallere solet. Denique, id etium animadverte, quantum nostris temporibus hi serviant commentarii, qui plurimis in locis indicant brevibus quee Pauli verba variis obsistant haeresibus illasque confodiant. Accipe itaque, lector candide, ac fruere feli- cibus auspiciis preeda quam ex Grecorum bibliothecis tuis usibus primi adveximus : quanquam hujus pars, ul verum fatear, nempe in Epistolam ad Romanos, ante aliquot annos erepta fuerat, Joanne Lonicero interprete, verum mutila a:imodum, ut que ne tertiam quidem partem haberet eorum qu& nunc in eam Epistolam tibi damus : eaque, nescio cujus vitio, satis infeliciter Latini- tate donata : neque enim interpretem temere accusare velim : quanquam is etiam in nuncupato- ria Epi-tola satis idicat quam non magnifaciat ea quae. vertat, seseque. maluisse in alio. versari argumento. « Majori. inquit, delectatione in eo versatus essem, si in Scripturis scopo, in fide, in Christi meritis, sanguine et morje, atque adeo in justificatione mansisset firmiter ac constanter ; » et post pauca : « Nonnunquam sane bonus hic vir dum Pauli mentem non assequitur. nec res. pondel per omnia seculi analogim. operibus plus equo tribuit. ut appareat theologum esse Graecum : quorum sane commentaria, cum Christum doceant etin Christi gloriam conscripta sint, nobis haud statim sunt centemnenda. Ceterum, Christiano po'ius volupe esse debet, videre et agnoscere quo dono veteres Christum preedicarint. Quanquam autem non parum mulli repe-

2 PROLEGOMENA. 44

riantur, qui citius hunc interpretem divi Hauli sint rejecturi quam lecturi : eorum tamen calum- nia minime mihi probari potest. Cur euim non potius divi Apostoli precepto obsequimur, Omnia probate ; quod bonum est, tenete. »

Hactenus Lonicerus de eo quem vertendum soaceperat. Verum nonnulla in primis capilibus loca conferemus. qua ipsia nobiscum fuere in Greco exemplari communia, veluti ex ipsius ver- sioue liquet, quo et de his et de aliis locis innumeris, quibus non satis inter vos convenit, lector judicare valeat : et primum Greca ponemus, deinde nostram versionem, ac tertio Loniceii verba. In primis super illa primi capitis verba, Ad obediendnm fidei, ubi ait interpres : Kai γὰρ οὐ δεῖ πο- λυπρηυγμονεῖν γέννησις καὶ οὐσίαν Θεοῦ, ἀλλὰ μόνον ὑπακούειν, quod nos ita reddidimus : « Neque enim oportet Dei generationem vel substantiam curiose scrutari,sed tantum obedire,» ipse vero sic habet; « Etenim non oportet variis occupari rebus eum qui Filii Dei geuerationem et essentiam novisse velit, sed solummodo verbo obedire. » Eodem capite, super illud, /nvisibilia en/m ipsius ez crea- tione mundi operibus intellecta conspiciuntur : ürmca : τὰ ἀόρατα γὰρ, φησὶν, otov &vysÀot xai αἱ ἄλλαι ἀσώματοι οὐσίαι. Ποῖα ταῦτα : Τὰ ἀπὸ χτίσεως χόσμου εἰς γένεσιν παραχθέντα, nostra vcreio : « Siqui- dem invisibilia, ait, puta angeli celereque substautie incorporee Quaenam sunt haic incorpo- rea? Que ex creatione mundi ad esse perducta sunt. » Lonicerus: « Invisibilia enim, inquit. Qualianam hac ? Qua a condito mundo ad gen^rationem rerum parac!a sunt. » Statimque post- modum ubi Greca habent, τῶν παρηγμένων εἷς γένεσιν, nostia. versio: « Ex qua ad esse producta sunt; » Lonicerus : « Quee generationis via producta. sunt. » In (ine capitis super ea verba. ,Von solum faciunt, verum «tiam assentiuntur perpetrantibus : ubi Grecus Isidorus retulit quos.'am sli- ter legere, 86 contendere depravatos esse Gre os codices, tandemque subjnngit ; ᾿Εγὼ δὲ οὔτε f,ua- οτῆσθαι lv τούτῳ φήσας τὰ ἀποστολικὰ βιδλία, οὔτε χαταδρυμεῖν τῶν μὴ νενοηχκότων φράσας, τοῖς ἐντευ- ξομίνοις ἐπιτρέψω τὴν ψῆφον. Φημὶ τοίνυν, ὅτι ἐμειδὴ τοῦ πλημμελεῖν τὸ ἐπαινεῖν τοὺς πλημμελοῦντας πολλῷ ἐργαλεώτερόν ἐστι xai μεῖζον εἰς χολάσεως λόγον, εἰκότως εἴρηται, Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευδοχοῦσι τοῖς πράσσουσιν ,noslra ver-io: « Fgo autem neque in hoc depravatos esse codices apostolicos asserens, ueque cum bis qui non intellexerunt contendere volens, lectoribus isthuc judicandum permittam. Dico ergo quod cum eos qui peccant collaudare longe operosius sit ac magis ad supplicii ralionem momentum habeat quam peccare, merito dictum est, Von solum ea faciunt, verum etiam assentiuntur. perpetrantibus. » Lonicerus: « Ego vero neque errasse existi- mans apostolicos libros, neque assentiens illis qui non assecuti sunt mentem Pauli, lectoribus. isthuc judicandum permittam. Censeo igitur quod simul atque delinquentes commendare dum delinquunt sit multo molestius ac majus quam delinquere, merito hac castigalionis ratione dic- tum est, Non solum ea faciunt, verum etiam agentibus assentiuntur. » Et quanquam in marzine dicat se fideliter reddidisse quod Graecum exemplar habebat, ex ipsi s tamen versione satis li- quet eodem modo quo et nos Greca legisse ; verum, curm ea aliter intellexisset, quedam immu- tas-c, alia vero addidisse. Item super illud septimi capitis, /Voni quod non hab.tet rm. me, hoc est, in carne mea, bonum, Graeca: Τὸ αὐτεξούσιον θέλει δεῖξαι, xal ὅτι ἄνθρωπος Κύσιος τῆς ἐπ᾽ ἄμφω τοῦ τε ἀγαθοῦ «al κακοῦ ῥοπῖς. Φησὶν οὖν: Οὐχ οἶχεϊ ἐν ἐμοὶ τὸ ἀγαθόν’ οὐχ ἀπροκεκχληοωμένον xal ἀνάγχῃ τινὶ παραμένον μοι ἔχω τὸ πράττειν τὰ ἀγαθὰ, ὥστε καὶ πρὸς βίαν ἀφέλχειν με τῶν xaxüv' τοῦτο Ὑὰ οἴκησις, εἰς ἀεὶ διαμονὴ,χαὶ otov ἐγκάθισις Nostra versio: « Arbitrii lihertatemn vult ostendere.quod- que homo dominus sit potentie ad utrumque tam bonum quam malum. Ait ergo: ΔΌη ^-.^.tat in me bonum ; non mihi sorte datum aut necessi:ate quadam apud me permanens h beo ut bona operer, ita ut vi quadam .bstraheret me a malis. Nam ea oicilur habitatio, perpetua videlicet permanentia ac veluti residentia. » Lonicerus: « Libertatem vult osten.lere, nempe quod homo non sit dominus ad boni malique momentum. Dicit itaque, Non habitat in me bonum ; non est cerium, neque necessario apud me permanet ut possim bona persequi: imo natura mea adeo corrupta est, ut vi quadam ad mala me pertrahat. Id enim est veluti habitatio as idua perdura- tio, et veluti consessio est ac residentia. » Ex horum deductione satis apraret non esset typogra- phi vitio additum adverbium negandi non, initio hujus particulz: et etiam ex eo quod in mar- gine annotaverit: « Adversus liberum arbitrium. » Cum autem non satis caperet Greca, a didit, non : et infra, « Imo natura mea adeo corrupta est, » quod putaret id exigi propter ve:ba se- quentia ὥστε καὶ πρὸς βίαν ἀφέλκειν με τῶν xxxiv,qpus pereram intellecta vertit, aut vi quadam ad mala me pertrahat. » Heec alii prave& mentis potius esse dicerent quam ignorantire : tum prop- ter ea que supra recitata sunt ex nuncupatoria ipsius Epistola, tum propter alia queedam ejus- modi: ut quod nonnulla reliquerit ad illa Pauli verba secundo capite: /JZ/s qu/dem qui secundum tolerantiam boni operis, etc., ubi Greca habent: Οὐ γὰρ μόνον πίστις ἀρκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἔργων χρεία. ὑπομονὴν δὲ εἰπὼν, γενναίως ἔχειν διδάσχει πρὸς τοὺς πειρασμούς. Hoc est: Neque enim sola fides sufticit, sed et opera sunt neces:aria. &um autem dixit tolerantiam, docet ut adversus tentatio- nes et afflictiones strenue se habeant. Ipse vero, relictis prioribus verbis de fide et operibus, suam versionem sequen ibus incipit, ho» modo: « Toleraniiam dicens, docet ut sese strenue adversum tentationes gerant. » Et mihi quidem facile persuadebit priora illa verba desiderata fuisse in suo exemplari. ut quod tertiam vixdum partem habuerit eoruni: que ex nostro verti- mus : at vereor ne id aliis persuadere non possit, eo quod in proemio dixerit, bonum hunc vi- rum dum Pauli mentem nonu assequitur, nec respondet per omnia fidei analogiz, operibus plus tequo tribuere. Ego tamen eo sum propensior animo, ut hec illi contigisse credam, quod aliis rebus occupato, non vocaverit exactius hec ponderare : nec lantum studii sacris Litteris ac re

AwF

23 ORCUMENIUS TRICOJE EPISCOPUS. 94

bus theologicis impendere potuerit, quam illi qui nullis aliis distracti studiis, toti his incumbunt. Ceterum priusquam ad ipsam accedam enarralionem, primum loca quidam subjiciam in qui- bus dissidebat nostrum exemplar ab his qus& vulgo circumferuntur Grecis exemplaribus: quod tamen non raro factum opinor librariorum aut typographorum incuria, quod ncc editioni con- formis es:et ejusmodi lectio, nec bibliis Complutensibus, de quibus in Euthymio feci mentionem in «pistola ad lectorem. Nonuun juam ergo cum apertum viderem in exemplari mendum, nulla facta aut hic aut circa eum locum rei mentione, restitui ut oportuit ; aut uhi opere pretium vi- debatur, id in margine annotari curavi, et i!circo ea loca hic non subiici4imn. Porro non decre- vimus annotare loca (quemamodum nec in Evangelia fecimus) quibus et hoc nostrum et alia G: ca exemplaria dis«ideant a vulgata editione Latina, quod id ex. variis aliis interpretibus quisque pe- tere possit. Subdemus quoque iadicem sententiarum qua in his commentariis memoria dignes visse sunt, quoniam plurimos id expetere videmus: numero designante folium, littera autem a, priorem columns partem (5) vero, posteriorem. Cesterum, antequam ad libri lectionem accedas, queso errata quedam que aut typographorum aut nostros preeterfugerunt oculos ad rectam Jectionem revocato : in quorum annotatione primus numerus folium designat, secundus colum - nam, tertius autem versum: ubi vero duo solum numeri signantur, prior positi jam folii colum- nam ostendit, posterior autem versum. Quod si unicus assignetur numerus, is dicte columnes

versum designabit. Vale.

ΤΟΙ͂Σ ΦΙΛΕΛΛΗΣΙ

ΑἹ τῆδε τῇ βιόλῳ περιεχόμεναι ἐξηγήσεις. οὕτω A δὲ καὶ τοῦ

θαυμαστήν τινα βραχυλογίαν xal σαφήνειαν, xai δήλωσιν ἀναφαίνουσι τῶν ἀεὶ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ ζη- τουμένων, ὥστε πείθεσθαί με ῥᾳδίως, ταύτας τῶν παλαιοτέρων ἐχείνων, ἀφ᾽ v εἰς ἕν ὡσπερεὶ σῶμα συνηθροίσθησαν, τοσούτῳ διαφέρειν, ὅτῳ τὸ μέλι τῶν ἀνθέων τιμιώτερον. Καὶ yàp xal τὰ τοιχῦτα συλλέξας, τὴν μέλιτταν μιμησάμενος, ἀφ᾽ ἐχάστου τῶν πρὸ αὐτοῦ γραψαμένων, ὥσπερ ἐχεΐνῃ ἀπὸ τῶν πανταχοῦ βλαστησάντων ἀνθέων, τὰ κάλλιστα ἀπο- δρεψάμενος, ἐκ πολλῶν τούτων doti ἀδόντων xal ὑμνούντων ἐν τῷ ἱερῷ τὸν Θεὸν, ἕνα χορὸν τοῦτον τὸν θχυμαστὸν συνεστήσατο. Ὅτι δὲ Οἰχουμένιός τις ὀνόματι τοιοῦτος, ἔντεῦθεν ἤδη δύναιτο ἄν τις μα- θεῖν. Εὔρον γὰρ ἐν τῇ εἷς τὴν πρὸς Κολασσαεῖς 'Er:- στολὴν ἐξεγήσει κατὰ τὴν ἐσχάτην σελίδα τοιχύτην μαοτυρίαν: "Ex τοῦ ἀντιγράφου, φησὶ, μὴ εὑρὼν καλῶς τὰς παρχγραφὴς τοῦ μαχαρίου ᾿Ιωάννου τῆς πρὸς Κολουσαεῖς ᾿Επιστολῖς, συνέγραψα αὐτὰς ὅπως ἠδυνάμην. Εἰ οὖν εὐρεθῇ τι ἐν αὐτοῖς χοῦφον ἐπιλήέψιμον, ἴστω ἀναγινώσχων, ἐμὸν εἶναι τὸ τοιῦτον πταῖσμα. Ταύτῃ δὲ τῇ μαοτυφίᾳ καὶ πᾶσα εἰς τὴν πρὸς Κολουσαεῖς Ἐπιττολὴν ἑρμηνεία τελειοῦν ται. "Eyt: δέ γε αὕτη ὄνολο προτιθέμενον τὸ υ)χου - μενίου. Ὥστε ix τούτου τεχμαίρ:σθαι, μᾶλλον δὲ ἐναμφίδολον ἤδη ἔχειν, τοῦ Οἰ χουμενίου τούτου, χἂν γοῦν εἷς τὰς ΠΙχύλου ᾿Ἐπιστυλὰς, τὸν πόνον εἶναι. Οὗτος γὰρ ἀνὴρ πᾶσαν τὴν Χουσοστόμου πραγμα- τείαν, ὡς xxl παντὶ τῶ ἀναγινώσχοντι ῥάδιον χχθ- ορᾶν, εἰς βραχὺ συστειλάμενος, ταύτῃ καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων τὰς ἐξηγήσεις ποοσέθηχε, τὸ ὄνομα ἑχάστου τῇ ἐπιγρχφῇ προμηνύσας, οἷον Κυρίλλου, Γενναδίου. Θευδωρήτου, l'or vosioo, Βασιλείου, Σευηϑδιανοῦ, xal τῶν τοιούτων, ἐξχιρέτως δὲ Φωτίου τινὴς, ao' o5 ὅσαι μετιχμίσθησαν ἐξνηγήτεις, τοῦ σκοποῦ, χατὰ γε ἐμὲ. μάλιττα πάντων τυγμάνουσιν. “ἴσθι μὲν οὖν ἕνῃα ἂν μή εὕροις ὄνομα ἐπ'γεγραμμένον μηδὲν, τὴν ταοιαύτην ἑρμηνείαν εἶνχι τοῦ Χρυσοστόμου εἰς δλίγα συνεσταλμένην ὑπὸ τούτου, ὡς εἴρηται. Ἔνθα

Χουσοστόμου αὐτοῦ, ὅπερ σπανιάκις ἔστιν ἰδεῖν, τὸ ὄνομα εὕροις προτιθέμενον, μηδὲν ἐχεῖ τὸν ἄνδια συστείλασθαι fj μεταδαλέσθαι dx. τῆς ἐξνγήθεως, ἀλλ᾽ fj αὐτὰ τὰ τοῦ Χρυσηοστόμου δή- ματα χατὰ λέξιν μόνον μεταγραψα!. Εἰ δέ που καὶ αὐτοῦ τοῦ Οἰκουμενίου τὸ ὄνομα ἴδοις τοῦ πᾶσαι τὴν συλλογὴν ταύτην ἐχπονήσαντος, μὴ θαυμάσῃς, γὰρ αὐτὸς ἐπινηήσας xal ἔφευρὼν ἐτυγχανε, xa μὴ ἀο᾿ ἑτέρων τῶν πρὸ αὐτοῦ μαθὼν, τοὔτοις τὸ ἴδιον ὄνομα προτιθέναι προσήκειν ἡγήσατο, ἵνα μὴ σύγχυσίς τις τῷ ἀνηγινώσχοντι γένηται, πάντα ὅσα ἀνεπίγραφα ivoc, οἷον Χουσοστόμου εἶναι νομίσαντι Bo, καίπεῦ ὄντων τινῶν xai ἑτέρου, οἷον αὐτοῦ, sl μή γὲ αὐτὸς τὸ ἴδιον ὄνομα ποογράψας ἐσήμανε. Τὰ μὲν τοι εἷς τε τὰς πράξεις, εἷς τε τὰς Καθολιχὰς λε-

p Ἰομένας ᾿νπιστολὰς συγγραφέντα ἔλει ἀμφισδύτη,.-

σίν τινα, πότερον τοῦ αὐτοῦ Οἰχουμενίου συγγρά- ψαντος xai συλλέξχντός ἐστιν, οὔ. ᾿Αλλ᾽ ἐγὼ τοῦ αὐτοῦ οὐχ ἧττον εἶνχι xal ταῦτα νομίζω, πολλοῖς τεχμηρίοις ἑπόμενος, ἅτινα ἐν τῷ παρόντι οὐχ ἂν εἴποιμι, ἵνα μὴ ἐν σχήματι ἐπιστολῆς πέραν τοῦ δέοντος μαχρολογήσω. Τὰ δὲ εἰς τὴν ᾿Αποχάλυψιν τοῦ μαχαρίου ᾿Ιωΐννου, συνετέθη μὲν ὑπὸ ᾿Ανδοέου τοῦ τῆς Καισχοείας Καππαποχίας ἐπισκόπου, ἀλλ᾽ εἰς σύνοψιν χαὶ βραχύτητα συνεπτύχθη τὸ ὕστερον ὑπὸ ᾿Αρέθχ τινὸς τῆς αὐτῆς πόλεως ἐπισχόπου, ὡς xxi h ἐπιγραφὴ μηνύει ῥητῶς, ᾿Αντίγραφον μὲν οὖν τι πᾶσαν τὴν τοιαύτην πραγματείαν περιέχον χτησάμενος Ἰωάννης Ματθαῖος Γίδερτος τῆς Οὐηξώνης ἐπίσχοπος, τοῦτό μοι παρέδωχε, χελεύσας ἐπανορθοῦν, xai τῶν ἐν αὐτῷ πταισμάτων, εἴ τινα εὕροιμι ἂν, ἐκχαθχίρειν ἀχοιδῶς. Ὅπερ ἔγωγε λίαν ἀσμίνως παραδεξάμενος, χαὶ κχλεύσαντι ἐχείνῳ ὑπαχούσας, ὡς εἶχὸς, τὸ προσταχθὲν ἐξήνυσχ xac τὸ ἐμοὶ δυνατόν. Ἔπειτα τοῖς βιδλιογράφοις, οὖς αὐτὸς Γίδερτος ο᾽χοι ἔχει μεγίστοις ὑφ᾽ ἑαυτοῦ δα- πανήμασι τρεφομένους, ἐξίδωχα, ἵνα τῇ ἔχυτῶν τέχνῃ πολλαπλασιάσωτι. Δεῖ δὴ τῶν ἀναγινωρχόν- των ἕκαστον πλείστην τῷ φιλανθρωποτάτῳ Gelb

26 PROLEGOMENA. 36 χάριν ἔχειν. XOc τῶν συνταγμάτων τούτων τῶν A ἄλλους «τοιούτους παρέξειν τῷ κόσμῳ. Ὠς τούτου

οὕτω καλῶν xat τιμίων τῷ χρόνῳ ἤδη xal τῇ ἀμε- λείᾳ παντελῶς ἀφανίζεαθαι κινδυνευότων, Σωτῆρα ἡμῖν τοῦτον τὸν μεγαλοπρεπέστατον ἄνδρα ἐχαρί- σατο. Τῷ αὐτῷ δὲ πάλιν εὀχέσθω διηνεχῶς, πολλοὺς

ΥΠΟΘΕΣΙΣ

Ὑενομένου καιδείαν τὸ παλαιὸν κάλλος, μᾶλλον δὲ τὴν ζωὴν ἐν βραχεῖ ἀναληψομένην ἐλπιζέτω. "Εῤῥωσθε.

πᾶταν τὴν ᾿Ελληνικὴν xal 'Ρωμαϊχὴν

THX BIBAOY TON IIPAZEQN.

ARGUMENTUM LIBRI ACTORUM.

Ἔστιν διηγούμενος τὰς Βράξεις τῶν àsostólov, A Lucas evangelista enarrater est, Aetorum apo-

Aouxüc εὐχγγελιστής. ᾿Αντιοχεὺς γὰρ οὗτος ὑπέρ- χων τὸ γένος, ἰατρὸς δὲ τὴν ἐπιστήμην, συναπεδή- utt τοῖς ἀποστόλοις, καὶ μάλιστα τῷ Ha), καὶ εἰδὼς ἀχοιδῶς γράφει. Διηγεῖται OR ὡς ἀγγέλων ὁπολαδόντων ἀνελίάθη Κύριος. Καὶ τὴν τοῦ ἀγίου Βνεύματος ἔχλοσιν γενομένην ἐν τῇ πεντηνοστῇ ἐπί τε τοὺς ἀποστόλους, χαὶ πάντας τοὺς τότε παρόντας. Τήν τε χατάστασιν τοῦ Ματθία, ἀντὲ ᾿Ιοόδο τοῦ xpo- δότου,͵ xal τὴν κατάστασιν τῶν ἑπτὰ διακόνων. Καὶ τὴν ἐχλογὴν τοῦ Παύλου, xal ὅσα ἔπαθεν, xai ὅσα οἱ ἀποστολοι διὰ προσευχῆς xal τῆς εἴς αὐτὸν τὸν Χρι- στὸν πίστεως ἐθαυματούρη ηδαν.

T δὲ ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα’ Σίμων λεγήμενος [Πτρος, «zi ᾿Ανδοέας ἀδελφὸς αὐτοῦ, ᾿Ιἀκωθδος xa! ᾿Ιωΐννης, Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς καὶ ατθαῖος τελώνης. ἸἸλχωδος τοῦ ᾿Αλφχίου xal Σίμων Κανχναῖος, χαὶ ᾿Ιούδας Ἶα- κώδου, καὶ Ματθίας συγχαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν νδεχα ἀντὶ τοῦ προδότου, Τῶν δὲ ἐγκχταστάθέντων διακόνων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα' Στέφανος, Φίλις- πος, Πρόχωρος, Νιχάνωρ, Τίμων, Παρμενᾶς, καὶ Νικόλαος, Μετὰ ταῦτα ἐκλήθη καὶ Ἡχῦλος σχεῦος ἐχλογῆς.

Τούτων δὲ τῶν ἀποσεόλῳν σημεῖα ἐποίησαν ἐστὶ ταῦτα"

α΄. Πέτρος καὶ ᾿Ιωάννης ἐθεράπευσαν ἐν τῷ ὀνόμχτι τοῦ Κυρίου τὸν ix γενετῆς χωλὸν, τὸν ἐν τῇ Ὡραία πύλῃ καθήμενον"

β΄. Πένρος ᾿Ανανίαν xal Σέπφειραν τὴν γυ- ναῖχα αὐτοῦ ἤλεγξε νοσφισαμένους ἀπὸ τῆς ἐπαγ- Ὑελίας τῆς εἷς τὸν Θεὸν, xal νεγόνασι παραχρῆμα νεχοοί.

4. Πέτρου 3j σχιὰ ἐρχομένη ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐθεράπευσεν αὐτοὺς.

δ΄, Στέφανος ἐποίει τέρατα xal σημεῖα. €. Φίλιππος τὸν εὐνοῦχον ἐπέστησεν ἀναγινώ- exovta τὸν προφήτη Ἰσαΐαν xal ἐδάπτισεν αὖ- τόν.

ς΄. αὐτὸς Φίλιππος ἐν Σαμαρείᾳ πολλὰ πνεύ-

stolorum.Hic enim cum Antiochenus esset genere, arte vero medicus, simul cum apostolis peregri- nabaturetpotissimum cum Paulo. scribitque quod exacte cognovit. Narrat autem quonam angelis suscipientibus assumptus sit Dominus : ac Spiritus sancti factam super apostolos, omnesque qui tunc presentes erant, quinquagesimo die, diffusionem Preterea Mathie constitutionem loco Jude proditeris, ac septem diaconum crea- tionem, Paulique electionem et quecunque pas- sus est, quaque apostoli, per orationem et fi- dem quam in Christum habebant, miracula edice- runt.

Duodecim autem apostolorum nomina sunt heec.

C Simon. qui dieitur Petrus, et Andreas frater ejus,

Jacobus et Joannes, Philippus et Bartholomeus, Thomas et Matthzus publicanus, Jacobus Alphrei fllius etSimon Chananeeus. Judas Jacobi et Mathías qui cum undecim loco proditoris annumeratus est. Constitutorum vero diaconum nomina sunt hec: Stephanus, Philippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas et Nicelaus. Post heec autem electus est et Paulus vas electionis.

Horum autem apostolorum signa que ediderunt hesc sunt :

I. Petruset Joannes per nomen Domini curarunt eum qui ab utero matris claudus eraut. et sedebat δὰ portam qua Speciosa dicebatur. (Act. 111.)

2. Petrus Ananiam ac Sapphiram uxorem ipsius mendacii convicit, quod suffurarentur ex eo quod - apud Deum promiserant : ac repente mortui sunt. (Aet. v.)

9. Petri umbra ad «egrotos pertingens curabat eos. (1bid.)

&. Stephanus faciebat prodigia et signa. (Act. vr.)

5. Philippus eunuchum animadvertit legentem Isaiam prophetam et baptizavit eum. (Act. viu.)

6. Idem Philippus in Samaria multos spiritus

*] ORCUMENIUS TRICC/E EPISCOPUS. 28 ejecit, pluresque claudi ac paralysi dissoluti ab eo À pata ἐξέδαλε, καὶ χωλοὶ καὶ παραλελυμένοι ἔθερα-

curati sunt (Act. vui.)

1. Paulus cum accederet Damascum*v idit visio- nem, statimque evangelista factus est. (Act. 1x.)

8. Petrus Lyddo /£neam paralyticum ab annis 36 in grabbato decumbentem curavit. (/Lid.)

9. Petrus Joppe mortuam Dorcadem, quee et Tabitha dicebatur, fusa oratione excilavit a mor- tuis. (Jbid.)

10. Petrus vas e celo descendens plenum omni genere animalium vidit. (Act. 10.)

41. Petrus servatus ao vinctus in carcere, ab angelo solutus est, ignorantibus id militibus : He- rodesque a vermibus eresus exspiravit. (Act. 13.)

12. Paulus in Cypro Elymam magum increpavit, et c&ecus factus est ipse magus. (Act. 13.)

13. Paulus Lystris eum qui a nativitate claudus erat per nomen Domini sanavit (Act. 14.)

44. Paulus a visione in Macedoniam vocatus est. (Act. 16.)

45. Paulus mulierem que spiritum habebat di- vinatorem Philippis emundavit. (1bid.)

16. Paulus et Sylas in carcerem conjecti sunt pedesque ligno constrictos habebant : media autem nocte terremotus factus est, eorumque vincula dissoluta sunt. (Ibid.)

17. A corpore Pauli deferebant sudaria super infirmos ac demonio vexatos, et curabantur. (Act. 19.)

18. Paulus Troade Eutychum, qui a fenestra ceciderat et mortuus erat. excitavit, dicens : Ani- ma ejus in ipso est. (Act 20.)

19. Cum Romam versus navigaret Paulus, tem- pestatem passi sunt ipse omnesque qui cum ipso in navi erant, quatuordecim dies una cum noctibus: omnibus autem sese perituros arbitrantibus. astans Dominus Paulo, dixit ei: Propter te his vitam concedo et servati sunt. (Act. 27.)

20. Egressus e navi Paulum vipera momordit, et omnes quidem arbitrabantur illum moriturum, verum cum illesus permansisset, existimarunt ipsum esse Deum (Act. 28.)

21. Patrem Publii in insula dysenteria laboran- tem Paulus manibus imposilis sanavit, multosque egrotantes curavit. (Ibid.)

πεύθησαν ὑπ᾽ αὐτοῦ.

ζ΄. Παῦλος ἐγγίζων τῇ Διμασχῷ εἶδεν ὀπτασίαν, ut εὐθὺς υὖγονεν εὐχγγελιτεής.

'. Πέτρος ἐν Δύδδῃ Αἰνείαν τὸν πααλυτιχὸν ἀπ᾽ ἐτῶν Aq' ἐν κραδδάτῳ ἀναχείμενον ἐθηράπευσεν.

9. Πέτρος ἐν ᾿Ιώππῃ τὴν ἀποθανοῦσαν Δορ- κάδα τὴν xai Ταδηθὰν, εὐξάμενος ἤγειρεν