m ■
'•-
rO
/
<*
*
ANTONII NEBRISSENSIS, V. CL.
GRAMMATICI, ET REGII CHRONOGRAPHI
DICTIONARIUM REDIVIVUM,
S IV E
NOVISSIMÉ EMENDATUM, AUCTUM,
locupletatum . & ín meliorem formam restitutum.
PARS PRIMA,
CONTINENS DICTIONARIUM LATINUM CUM HISPANICIS
interpretationibus. Cui adjeéti sunt, praster ea quas olim fuerunt addita á Xantho
Nebrissensi Antonii filio , insignes loquendi modi , phrases , adagia , quas ibi de-
siderabantur,ac pené innumerse dicciones cum earum explanationibus, originibus,
etymologiis , tám Latinis, quám Graséis ; expunctis alus quamplurimis , quas
pro veris in prioribus Editionibus intrusee fuerant : Quas omnia latiús
in Prsefatione ad Leclorem exponuntur.
HAC POSTREMA EDITIONE ACCESSERUNT IN CALCE PRI1VLE PARTÍS
Not£E antiquorum prioribus uberiores : Nota? etiam numerales. Et in fine Tomi secundi
Index locupletissimus Urbium , Oppidorum , Regnorum, Provinciarum , Montium,
Fontium , Fluminum, Marium , Insularum , Promontoriorum Orbis terrarum,
Hispanicé & Latiné conscriptus.
OMNIA IN HAC EDITIONE CONTENTA
PER R. P. FRATR. ILDEPHONSUM LÓPEZ DE RUBIÑOS,
Regii , ac Militaris Ordinis Beatce Virginis María de Mercede , Redemptionis Captivorum , recognita , illustrata , ac locupletata.
SUPERIORUM PERMISSÜ.
Matriti, apud Michaelem Escribano , Typographum. Anno MDCCLXXVIIL
Sumptibus Regia Societatis.
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
Research Library, The Getty Research Institute
http://www.archive.org/details/antoniinebrissenOOnebr
PROLOGO, Y DEDICATORIA DE ESTA NUEVA EDICIÓN
á los estudiosos de la lengua Latina.
LA experiencia de todos los siglos nos demuestra lo que dijo Séneca con mucho acierto : que en la república de las Letras , en las Ciencias , y las Artes siempre hay que adelantar , pu- lir , y perficionar. Porque como el entendimiento humano es tan limitado , los antiguos Inven- tores y Maestros de las Artes y Ciencias nunca pudieron enseñarlas con toda su perfección; bastante hicieron en inventarlas , dejando á los venideros el cuidado de adelantarlas , y promo- verlas. ( Senec. Epist. 6/\. ) Multum adhuc restat operis , multumque restabit , nec ulli nato post vñlle scecula prcecludetur occasio, aliquid adhuc adjiciendi. Sed etiam si omnia á veteribus inventa sunt : hoc semper novum erit , usus & inventorum ab alus scientia & dispositio. Multum egerunt t¡ui ante nos fuerunt , sed non per egerunt : suspiciendi tamen sunt , & ritu deorum colendi.
El mérito y erudición de Antonio de Lebrija toda España le reconoce , y le venera coma á su gran Maestro de Latinidad en aquellos siglos incultos , en que empezó á desterrar de ella la barbarie de la lengua Latina , y como al que sirvió mucho á la Iglesia en la Edición de la Biblia Complutense con el gran conocimiento que tuvo de las lenguas Hebrea , Syriaca, y Cal- dea : ( D. Nicol. Antón, in Biblioth. Nov. Hisp. tom. r.pag. io<5. ) mas con todo eso su Arte de Gramática , y su Vocabulario Latino-Hispano, y el Hispano-Latino cayeron en este común de- fecto de tener que pulir , añadir , y emendar : cosa que ha sucedido á los mayores hombres del mundo ; y solo las obras de Dios , como perfeétas en todo , y de Autor infinitamente sabio , son las que no están sujetas á reformas. El Arte de la Gramática le reformó el eruditísimo Padre Juan Luis de la Cerda , de la Sagrada Compañía de Jesús : pero su Vocabulario desearían los eruditos de estos tiempos , que hubiese caído en tan buenas manos como las de este Varón doc- tísimo.
Este ha tenido varios revisores , y adicionadores. El primero fue un hijo de nuestro Anto- nio , llamado Sancho de Lebrija , que en la Ciudad de Granada puso Imprenta en su casa con este fin , y le dio á luz añadido en el año de 1555. como consta del mismo , que para en mi poder. Sobre estas Adiciones se han hecho otras en nuestros tiempos , y con ellas se reimprimió el año pasado de 1733. á cuya obra concurrieron varios sujetos , como se deja ver por su frente , y con ellas se ha reimpreso después varias veces, siendo la ultima en el año pasado de 175 1.
Pero todas estas Adiciones no han servido mas que de aumentar inútilmente el volumen con verbos , y nombres fingidos , y no conocidos en ningún Autor Latino , y con erradas , y falsas in- terpretaciones de otros muchísimos ; todo lo qual no puede conducir para enseñar Latín , sino para imbuir errores , y falsas ideas á los que estudian esta lengua , y aun á los que la enseñan. Y para que vea el Ledor la evidencia de esto , y la necesidad que habia de quitar , y desterrar estos abusos ( lo que he procurado hacer en esta nueva Edición ) pongo aqui una breve lista de algunos de ellos , para que desde luego forme juicio de qual será todo lo demás.
Verbos y nombres fingidos^y falsas interpretaciones de otros , puestos en el Vocabulario por los antecedentes revisores , y desechados en este.
Attituh,as ,y Attitulatio ,nis,Voner titulo ñ Helluor , aris , debiendo escribirse Heluor
libro. Y solo en Tertuliano se halla Titulo, con sola una / , como estaba en la antigua
as , y le refiere el Léxico Greco-Bárbaro de impresión.
Juan Meursio. Horsum. Acia algún lugar, y solo significa Acia
Como , as , por ene abe llar , y echar hojas. Y solo acá.
hay Como, is, ere, de distinta significación. Implano , as , por allanar, verbo desusado, y que
Constabulo , as, por estar en Mesón , b Venta : y solo le usó San Cypriano por engañar.
Constabularius, el Mesonero : falso todo. Inconcilio , as , are , Con esta interpretación,
Fameo, es , Tener hambre. No hay tal verbo, Concilium voco : y solo significa Malquistar \
aunque hay Fames , is , y por tener hambre y desavenir unos con otros.
tiene el Latín Esurio , is , iré. Indigeto , as , por Canonizar ,y Indigetatio , La
Festino, as. Guardar fiesta , en lugar de apre- canonización. Todo falso : porque solo hay
surarse , ó darse prisa. Indigito , as : y este verbo significa Señalar
Firmum, i. Con esta interpretación , Libi genus: con el dedo.
y solo hay Firmus , a , um , cosa muy dis- Indubito , as, por No dudar : lo contrario de su
tinta- verdadera significación , que es Dudar, o des-
Helluo , as , are , verbo de nadie conocido : y confiar*
% In-
Ingruo, is, ere , con esta exposición: Pro eo quod est Ñon congruo. Ingruentia , ae , pro Non eongruentia. Absurdo grande : porque In- gruo , is , solo significa Acometer con ímpetu: y Ingruentia el acometimiento.
Insoleo, es , verbo no oído jamás, y le dan sig- nificación de Desacostumbrarse : y solo hay Insolesco , is , que es Ingreirse , o ensoberve- cerse.
Instita, tce. testidura: insignias de castidad. Er- ror antiguo en este Vocabulario , de quien lo tomó el de Paseracio: y la verdadera signifi- cación es Faja , venda, b cinta ancha.
Integer , a , um. Cosa enterrada en cuerpo y en anima : y solo significa Cosa entera y pura.
Ínter cipio , is. Entresacar : y solo es Prender, d arrestar.
Intermitió , is. Entremeter : y solo es Cesar , In- terrumpir el trabajo, Tener vacaciones.
Labasco,is. Caer súbitamente, en lugar de Ame- nazar ruina , b bacilar.
Labrum Veneris, Con esta sola exposición: Her- ba qucedam est : que es cosa muy buena para el que deseare saber , qué hierba sea esta. El Vocabulario antiguo de Lebrija la llama Cardencha : y sin embargo de esto los seño- res Adicionadores le quitaron esta significa- ción.
Missare , con esta exposición : Labiis occlusis sonum naribus elicere. Todo supuesto y fingi- do ; porque solo hay Mutio , is , iré , Hablar como entre dientes, y Musso, as, are, y Mus- sito, as , de la misma significación.
Nausea , ce. El vomito , b sentina de la nave. Lo segundo es falso : porque solo significa Pro- vocación á vomito , o arcadas para vomitar.
Obtrigo, as, con esta interpretación, Jurejurando astringere. Trigo enim obstringere est. Nada de esto es verdad , ni se halla en libro algu-
■ no, sino en el de los Adicionadores. Lo que solo se halla es Obstringo , is , que significa Atar , apretar , obligar.
Oppih, as. Saltear con lanzas, á pilis. Y solo significa Cerrar : y la derivación puesta es también disparate. Pedicinus , el pezón , b pie pequeño : y el Diccio- nario de Paseracio con las Adiciones de Chi- flet , y del Padre Cerda dice que hoy no se sabe la significación de este nombre : Prisca diSlio, cujus hodie fignificatio ignoratur. Prosterno, as, are : y no se conoce en Latín mas
que Prosterno , is , ere. Recoló, as : Iterum coló. Digest. Solver á culti- var , á reverenciar ,y recordar. Nada de esto significa , sino Arrendar otra vez , como consta de Ulpiano. Remando, as. Responder al mandato: y solo signi- fica Reiterar el mandato , b bolver á mandar. Rcete ,is,y todos sus derivados los pusieron con ce, contra su legitima ortografía, que los escribe con e simple. Sambucus , ci , el jazmín : y solo significa el Saúco-, y teniendo el antiguo Vocabulario esta significación , se la quitaron , y le pusie- ron esta falsa y ridicula. Superagnata túnica : ¡testidura que cae fuera. Y significa solamente la túnica exterior del ojo , que los Médicos y Anatómicos llaman Superagnata. Teges , etis,por la choza , b cabana. Y solo sig- nifica estera, b cosa para cubrir, como deri- vada de Tego , is. Tela, ce , por el telar : falso, porque solo significa la tela que se tege en el telar : y este se llama Textrina , vel Textrinum , ni. Thesis , is. La postura : y su verdadero signifi- cado es , la qüestion, b argumento que se pro- pone : lo que Cicerón llamó Propositum. Tlemesis , ponen en lugar de Tmesis : y otras dicciones que ponen empezando por //, de- ben reducirse á la tm , según y como las es- criben todos los Diccionarios eruditos , pues en Latin no se halla alguna que comience con ti.
Si hubiera de juntar aqui todos los demás errores Gramáticos de que está lleno el dicho Vocabu- lario , sería nunca acabar , y hacer otro crecido volumen , causando tedio , y disgusto á los Lec- tores. Dejo aparte las ¡numerables erratas de las varias impresiones que ha ido contrayendo , unas sobre otras , por no haberse encomendado el cuidado de la corrección de ellas á algún sugeto hábil , y haberlo dejado al arbitrio de personas poco inteligentes en la lengua Latina. De donde Consta clarisimamente , quan dañoso y perjudicial fue hasta ahora ese Vocabulario para la juven- tud estudiosa de España , que debajo del especioso titulo de Nebrija , y aumentado con tantas Adiciones , le compraba con ansia , pensando tener en él encerrado un tesoro para aprender per- fectamente el Latin : y encontraba entre las riquezas de Antonio los errores referidos , con otros muchos , de que se impresionaba , inocentemente engañada á costa de su dinero , y del mal logro de su estudio.
Este motivo tan justo es el que he teñido para recopilar de nuevo esta obra , gastando en ella mucho tiempo y estudio , con el zelo de la utilidad pública, y aprovechamiento de los Estu- diantes , y estudiosos de la Latinidad. En la qual primeramente he desechado todos los errores referidos , con todos los demás que tenia , y todo lo que reconocí no conformarse con las expli- caciones de los antiguos Gramáticos , y demás Escritores Latinos , cotejando cada palabra se- paradamente con los mejores Vocabularios modernos , y poniendo á cada una su legitima signifi- ca-
cacion , ó interpretación Castellana , ó Latina , con su etimología y derivación , y con la prueba de algún Autor que la hubiese usado , para su mayor claridad y certidumbre. Y considerando que en el Vocabulario antiguo estaban sumamente diminutas las declaraciones de infinitas voces, y por eso dificiles de percibirse; por eso en este se les ha puesto mas amplia y estehdida exposición, para el mas claro conocimiento de los Le&ores.
Por lo que toca al método y colocación de las voces , he seguido el que prescriben todos los modernos, poniéndolas todas según el orden alfabético , á excepción de las derivadas , las quales van puestas debajo de sus derivantes , ó primitivas ( lo que no tenia el Vocabulario antiguo) : como Aclio, nis, Y ASlus,a , um , que no van como antes en la combinación Aci , sino después de su raíz, que es Ago, is: y asi otros muchos verbos y nombres , con la advertencia de remitir al Leótor al lugar donde están puestos , quando los buscare por el orden alfabético. Pongo por egemplo : el verbo Nato , as , no se explica en la combinación Na , sino debajo del verbo No,nas, como frecuentativo de este : y asi en el lugar que le tocaba por el orden alfabético en la combi- nación Na , se dice : Nato , as , vide No , ñas. Lo mismo en los derivados Natio y Nativus , se dice, vide Nascor , y lo mismo en otros infinitos.
También en esta Obra he añadido y recopilado las frases mas selectas , locuciones particulares, y refranes mas importantes que he podido recoger, y de que carecía el Vocabulario antiguo , usa- dos por •los Autores mas clasicos , como Cicerón, Salustio, Tito Livio, Virgilio, Horacio, Terencio, Plauto, Juvenal, Persio, Aulo Gelio, y otros muchísimos. Van también añadidas muchas voces de la antiquísima latinidad, de que usaron Ennio, Marco Varron, Lucrecio, Columela, Paladio, Catón, Vitruvio,Corneiio Celso , Apuleyo, y las que explicaron Servio , Diomedes Gramático , Festo Pom- peyó , y Aulo Gelio : como también otras del siglo bárbaro y ínfima Latinidad , esparcidas en los Glosarios de San Isidoro que dio á luz el Padre Cerda , de Juan Meursio , Papias , &c. y las que recopilaron y explicaron Justo Lipsio , Salmasio, Scaligero, y otros modernos : sin omitir tampoco muchas voces proprias de las Leyes Romanas, y que explican sus mas célebres Jurisconsultos : como asimismo muchas de la Sagrada Escritura , Santos Padres , y Escritores Eclesiásticos.
Los nombres proprios de arboles , plantas , hierbas, piedras preciosas, aves , peces , y animales terrestres se hallarán aqui explicados con mas claridad y extensión que en el Vocabulario antiguo, comprobados con autoridades de Plinio , Eliano, Aristóteles, y otros Escritores fidedignos.
Finalmente aqui se hallarán todos los verbos , nombres , adverbios , preposiciones , y partículas con sus frases , acepciones , y usos correspondientes de que carecía el antiguo añadido , apoyado todo con autoridades de los mejores Latinos.
Los vocablos añadidos en el Latino Diccionario, como en el Castellano, van notados á las mar- genes con esta señal *, y adentro en el contexto con esta %, para distinguirse de los del antiguo: aunque en algunos de estos también ha sido preciso quitar , ó añadir algunas cosas.
Y porque el Diccionario Latino ha crecido mas de lo que se pensaba , se ha formado segunda Tomo de lo restante de esta Obra, aunque hasta hoy anduvo toda en un solo volumen, atendiendo á la comodidad de los que quisieren servirse de ella.
Lo primero que contiene el segundo Tomo es el Diccionario Castellano con sus significaciones, y frases Latinas, aumentado al antiguo en mas de tres partes de voces, de que estaba falto, para cuyo conocimiento se han señalado con estrellitas en las margenes , dejando sin ellas las del anti- guo , bien que en estas también hubo que quitar y añadir , como lo reconocerá quien cotejare este con el antiguo de Nebrija.
Me ha sido necesario tomar este nuevo trabajo por dos razones. La primera, porque si diera al público este segundo Diccionario como estaba en lo antiguo , y se ha reimpreso hasta hoy , sin añadirle nada , estando como está tan diminuto y escaso de voces , no cumpliera yo con el titulo de esta Obra , que se propone en su frente. La segunda , porque asi como el Diccionario Latinóse ha aumentado y añadido para entender con perfección la lengua Latina ; asi era necesario aumentar este segundo, para enseñar Latin mas copiosamente que el antiguo , á los que quisieren hacerse á escribir y hablar con perfección en esta lengua. Para este fin en cada verbo , ó nombre Castellano se han puesto varias voces Latinas, perifrasesy translaciones con que se puedan explicar elegante- mente, para que el que aprende Latin pueda hablar, ó escribir por varios modos con propriedad, y elegancia , y escoger lo que mejor le pareciere. En las partículas, Hispanismos, modos de hablar, frases , y refranes de nuestra lengua ,.de que es tan fecunda y abundante, he procurado explicar el concepto con las voces Latinas mas proprias y significativas que pude : pues la pobreza de la lengua Latina no alcanza para suplir la energía , propriedad , y fecundidad de la nuestra : y por eso en estos casos es necesario valerse de los términos y frases equivalentes de ella, para explicar los chistes y gracejos de la nuestra; asi como ella, quando era lengua viva, se valia de la abundancia de la Griega para explicarse, como se vé en infinitas ocasiones; y es esto en tanto grado, que si se le quitaran los terrajóos Griegos con que se acrecentó , se quedaría hecha uq esqueleto.
Por
Por la misma razón , la lengua Española para explicar en Latín los nombres proprios de muchí- simas cosas, que no conocieron los antiguos Latinos, se vale de las voces que puede encontrar equivalentes en la Latina y Griega , como consta de los Diccionarios comunes , y principalmente del Gran Diccionario de la Real Academia Española ( cuya gloria nunca podrá escurecer la emu- lación mas refinada ) como por egemplo , para explicar esta palabra Pólvora , dice Pulvis ignia- rius, Pulvis sulfuratus , Pulvis pyrius Se. porque en Latin no hay voz propria de esta cosa, pues no fue conocida de los Latinos- Y quando no encuentra voces equivalentes para esto , se toma la licencia de latinizar , ó dar terminación Latina á los términos Castellanos de muchas cosas, v. gr. Talco , diciendo lalcum. Chocolate ,Ciocolatum , vel Potio Guaxacana , seu Indica. Tabaco, Taba- cum. Lo mismo en estas palabras : Cardenal , Cardinalis , Condestable , Comestabilis , Canciller, Cancellarius , Marqués , y Marquesado , Marchio , Marchionatus , Conde , y Condado , Comes^ Comitatus , Marquesa , Marchionissa , Condesa , Comitissa , y asi en otros muchísimos.
Lo segundo que contiene el segundo Tomo es otro Diccionario de Ciudades , Lugares , Reynos y Provincias &c. compuesto en Latin por el mismo Nebrija, pero añadido ahora en esta nueva im- presión de muchas significaciones Castellanas , como también de otros muchos nombres de Ciuda- des, y Lugares que no tenia : y este se ha impreso por el antiguo de la Edición de Granada del año de r 5 5 5. sin hacer caso del que dieron á luz los Adicionadores el año pasado de 17 3 3 : porque ade- mas de estar con muchas erratas, mezclaron en él muchas cosas fuera de proposito, y agenas del asunto , como son los nombres de muchas personas ilustres de los tiempos de la Ley de Gracia: por egemplo , el Emperador Carlos Quinto , y otros Reyes , y Sumos Pontífices, como Martino Quinto, Gregorio Segundo &c. que incluyeron con los nombres de Ciudades y Reynos , cosa por cierto impertinente , y agena de un Diccionario Gramático.
Lo tercero , á correspondencia de este Latino he añadido otro copioso índice Geográfico Cas- tellano de los nombres proprios de Reynos, Provincias, Ciudades, Lugares cortos , de Mares, Ríos, Montes , no solo de nuestra España , sino de Francia , Italia , Alemania , y de todo el mundo , con sus nombres Latinos correspondientes, muy útil, y aun necesario para la plena inteligencia de la Latinidad. Lo quarto y ultimo, se incluyeron al fin del Tomo segundo las Leyes de las XII. Ta- blas de los antiguos Romanos, como estaban en el antiguo del referido año de 1555. <3ue P^ra er> mi poder.
Los Prólogos y Dedicatorias del antiguo se han quitado en esta nueva impresión , por no mo- lestar con tantos Prólogos , sobre la molestia de este , á los Lectores.
Esta es , Leétor mío , la noticia de la Obra que te ofrezco ; en que me he ocupado algunos años con bastante trabajo , aplicación, estudio, y aun contradiciones , para sacarla con alguna limpieza, claridad , erudición , y demás requisitos. Y para que nada tengas que echar menos de quanto es ne- cesario para aprender Latin , y entender los Autores Latinos de todos tiempos y edades , he reco- pilado aqui lo mas seleéto de los mejores Diccionarios modernos, como el de Juan Paseracío , aña- dido por el Padre Laurencio Chiflet , y Juan Luis de la Cerda , sin omitir los comunes de nuestra lengua , el célebre de la Real Academia Española , y los Franceses de Sobrino , y del Padre Fran- cisco Pomey. Me he servido también de Andrés de Laguna sobre Dioscorídes para muchas signi- ficaciones de hierbas , plantas, y arboles, como del Padre Agustín Calmet, y Lorino para muchas voces de la Sagrada Escritura : y para las significaciones de monedas , de Bartolomé de Barrientos en su Tratado de Monetis antiquis.
Con esto espero haber satisfecho al deseo que tengo de ofrecerte esta Obra , y de cumplir el tuyo de servirte de ella , si fueres de los Lectores prudentes , dóciles , y bien intencionados : pero si fueres de aquellos que todo les fastidia, que en todo hallan que censurar, y qui sibividentur solí homines , & quibuscum morietur sapientia , en este caso no hablo contigo , pues sé muy bien , y lo saben todos , que no hay cosa mas fácil á qualquiera , que censurar y reirse de las obras agenas, como lo notó el Satyrico : Sedfacilis cuivis rigidi censura cachinni : y Marcial en un Prologo de sus Epigramas dijo también : Improbe facit , qui in alieno libro ingeniosus est. Yo no me tengo por tan erudito como los que cito , y de quienes me he servido en esta Obra , y asi estoy muy lejos de toda arrogancia y presunción en esta parte; y asi me alegrara poder decir en esta ocasión lo que en otra casi del mismo genero dijo San Geronymo : ( Prcefat. in lib. Esth. ) Nec ajfetlamus laudes hominum, nec vituperationes expavescimus. Deo enim placeré curantes, minas hominum penitus non timemus : quoniam Deus dissipa t ossa eorum , qui hominibus placeré desiderant. VALE.
NO-
Pag. i
NOVISSIMU
JNTONII NEBRISSENSIS
DICTIONARIUM,
ABINNUMERIS MENDIS, ERRORIBUS, BARBARISMIS,
falsis interpretationibus , & ineptiis in prioribus Editionibus intrusis ex-
purgatum : veris subinde , & quamplurimis di&ionibus , phrasibus, pro-
verbiis, interpretationibus, quze hoc asterisco * praenotantur , auc-
tum : ac tándem in exattam methodum restitutura.
A , vel Ab,
Príepositio Ablativí.
.. Li'ttera dignitate princeps , natura prima, soni enuntiatione clarior, acceptione hilarior, majestate for- ma; excellentior , ceterorum regina elementorum , óm- nibus mérito prarponitur. Hebraris Alcph , Grarcis Alpha, Arabibus Aüpb dicitur. Salutaris ab antiquis Romanis vocabatur, quia notam salutis & absolutionis pra:scri- bebat reis,probabatque deleótum & sortem. Ejus usus est multiplex. Cape.
A. vel ab , cum verbis passivis significant causam efficien- tem , vel , ut alus placee, personam agentem. Hisp. De.
A. vel ab , aliquando significant motum á loco. Hisp. De, ut venio á foro, á villa , ab urbe , ab ¿Ethere.
A. vel ab , aliquando ponuntur pro de, vel ex. Hisp. De, o desde. Terent. in Adelph. á villa mercenarium vidi : & Cic. á Pausania Lentuli liberto audivi. Quod & ipsum ídem Cicer. dixit alibi per de , vel ex , ut de Philadel- pho audies , id est , Philadelphus tibí dicet.
A. incompositione plerumque separat: ut Amoveo.Avello.
A. pro eo quod pro , vel propter , in sacris litteris dicitur: ut Va; mundo á scandalis , id est , propter scand.ila, Matth.i8. &: Psalm.43. A voce exprobantis &c. id est, propter vocem : 8c Psalm.54. A voce inimici , & á tri- bulatione peccatoris , id est, propter vocem, & tri- bulationem.
A.interdum in sacris litteris significat respeftum , & com- parationem , non tamen causam . ut 2. ad Corintb. n. Nihilminus feci á magnis Apo-rtrolis , id est, nihil minus feci , quam magni Apostoli, vel nihilo inferior fui ex- cellentibus Apostolis.
AB
Licét Regina > interdum officiosa servit. Et dicimus. A pedibus , á mandatis servus. Criado que anda en man- dados. A manu, vela manibus. Amanuensis , Escri- h'.ente. A secretis , commentariis , epistoüs , libellis, Se- cretario , por quien corre el despacho de Cartas , Memoria- les &c. A memoria Principis. Monitor , Que acuerda al Principe lo que ha de hacer. A rationibus , Contador. Ab accidentibus , Correo mayor , o el que escribe lo que pasa cadadia. Avoluptatibus, Page, ministro para malos tratos.
* A me stat Petrus. Está de mi parte. A mea sententia, Es de mi parecer. A Senatu , De parte del Senado. A mea opi- nione , & qusstionibus , De mi opinión , y doñrina.
* A , pro Post , Después. A coena. Después de la cena , o en cenando. A tiibus millibus te expe&o , Vna legua de aquí te aguardo. A puero, á primis unguiculis , ab ineunte a»tate. Desde n'ño , desde tamañito. A mundo, vel ab Urbe condita. Desde la creación del mundo. Desde la fun- dación de Roma. A solé , quam á térra fit i 111 melius. Mejor le <vá con el Sol , que con la tierra. A vicino concre- puit janua. Sonó la puerta del vecino. Secundus a Rege, Primero después del Rey. A prima \\xce.Al amanecer. A mor- bo convalui. Salí de la enfermedad.
* A, etiam commendat, probat , & laudst. Sic : An- tonius á genere , virtute , forma , & litteris commen- datur. Merece honra, y alabanza por sus muchas , y gran- des prendas. A me púdica sit ftmina. Por mí , mas que sea una Santa,
* A re mea hoc non est. No me hace eso al caso , o importa. Contra. E re mea esc. Me hace al caso.
* Ab humili ad" summum : a remo ad tribunal: ab asinis ad boves transcenderé. Subir de menos a mas. Ab equis ad asinos. Df rtein a ruin. Ab asino delapsus. Cayó de
A SH,
% AB
su asno. A toga ad pallium. Ve lego a Clérigo , de lo pro- favo á lo ¡agrado. Ab ovo usque ad mala : á vestigio ad vertictm : á calvo usque ad calvum. De principio al fin: de uva hasta ciento : del primero al postrero. A meta ad car- certs revecari. Tornar del fin al principio. A mortuo tri- butum exigere. No ahorrarse con nadie en cobrar el tribu- to. A fronte , & á tergo. Atrás y adelante. A solé doleo. Hilóme mal el Sol. Abs re ne quid ores , tío me pidas lo que no puedo , ni debo hacer. Quisnam á me pepulit fores? Quién llama a mi puerta , como si fuera su casa?
* Jungitur elegante*- his didionibus , Usque , & Prope. Usque á mari bellum , prope a Sicilia. Toda la costa del mar de Sicilia infesta la guerra.
* More Graeco ¡n compositione signífTcat Sine : ut Amens, Atomus . Sin entendimiento , sin partes. Et in Hebraropro Pra?. Sic transfertD.Hieronymusillud>/¿ií/fc. c.iS. Des- cendit publicanus justificatus ab illo : id est , pra: Pha- risxo. Et Latiné dicimus : Antonius friget , & sordet á Petro. No tiene comparación Antonio con Pedro. Porque co- rno la lengua Hebrea no tiene comparativos , válese de la Pre- posición Pra?, quam nos in Ab vertimus.
* Aba , Latinis est , quod Graséis etheis : compellatio, quá apud veteres júnior ad seniorem utebatur. Chiff.
* Abaces , is , carens voce. El mudo. ítem vasorum con- ditoria , ab Abax , acis. Alacena. Chiff.
* Abacion , Abaculus , parvus abax. Vas ad ferendum ob-
sonia accommodatum. ítem , tabula calculatoria. Abídor, Abadus , Abigtus. Vide Abigo.
* Abacus , ci , vel Abax, cis. m. g. El Aparador, ítem Bu- fas sobe que se asientan los capiteles de las columnas. Tabla en que se cuenta el diñe; o , ó señalan sus lineas los Mathe- maticos. Etiam , La credencia del altar , y alacena donde se guardan los vasos ricos. Tablero del axedré% , o de damas. Abaculus, i, dimin.' Tunas piedrecitas de vidrio para con- tar , y señalar los números. Abacus Solis. El Epiciclo del Sol. Coelius.
Abaculus , diminutivum est , ab eo quod Abacus ,i. Abaculus , i. El estaque, ó trebejo de axedré?.
* Abadir , lapis , quem Saturnus pro Jovedevoravit, Be- tylus didus.
Abagio, onis, quod nos Adagium,dicebant veteres. Varr.í. de lingua Latina.
* Abaia , & Abason , infirma domus. Isid. gloss. ABALIENO, as, avi. Enagenar de sí algunacosaj desapropiar. Abalienatus , a , um , participium. Enagcnado. Abalienata membra. Los miembros muertos, que cortan los
Cirujanos, porque no pa¡e adelante el mal. Fab. Abalienatio , onis. Aquella obra de enagenar de sí. Abambulo , as. Caminar a un lado. Fest.
* Abambulantes , Abscedentes , audore Festo. Abamita , a?. Hermana de mi tercer abuelo.
Abanet , Abenet , seu Abnet , cingulum Sacerdotale poly- mita arte ex coceo , purpura , & hyacintho contextum. Hier.
Abbannatio , onis. El destierro de un año. Bud. unde aban- natus , vel abbannitus.
* Abaphus, non tindus, ab a partícula privativa, & bapto, tingo. No teñido, b lavado.
* Abaptistum, substant. Chirurgorum est instrumentum,
terebella? usum pra-bens , quotits cranii os propter frac- turara aliquam peiterebrandum est. Vide Passerat. cum Chiffletio.
* Abar , placenta? genus.
Abarea , vel Abacea , instisuta Dionysii.
* Abarceo , prohibeo.
* Abaris , continentis híbitator, quasi baride, id est, navi
non egens. ^ Est enim nomen viri proprium. Vide la- tius Passerat. cum Chifflet.
* Abartenum , inhonestum. Isid. glosj.
AB
* Abartia , Bulimia , insatiabilitas. Chiffl.
* Abarticulatio , dearticulatio , naturalis ossium conjunc-
tio , evidentern motum habens. Chiffl.
* Abas , bardus. Et sacer morbus. Terent. Est etiam no- men viri. Vide plura apud eumdem Chifflet.
* Abasa , Ínfima domus , quasi sine base. Isid.;» Gloss.
* Abasajiistus , inexercitatus , non examinatus. Aprendiz, ó bisoño.
* Abascanos , invídia vacuus. No envidioso.
* Abascantus, fascini amuletum. Tertull. Higa.
* Abasci , vel Abasgi , pastores latrocinas dediti. L. IC.
* Abascitum , fascini amuletum. Remedio contra el mal
de o]o.
* Abasilentus, sine rege, non subditus regi.
* Abason, ínfima domus, quasi sine base. Isid. gloss.
* Abaternum , inhonestum. Isid. gloss.
* Abathmata , stremmata , bellariorum genera.
* Abaton , sacrificium , ad quod non quivis admissus 3 in- accessiblle religionis gratiá.
Abatos , interp. locus inaccessibilis homíni.
Abavus, i. Abuelo de mi abuelo.
Abavia , x. Abuela de mi abuela.
Abavunculus, i. Hermano de la tercera abuela. Iustín. de
Grad. cogn. §. Sexto gradu. Abax , acis , Latiné. Vide Abacus , i. Abba , ex lingua Syriaca , ídem quod pater.
* Abba, per geminurtí b. Hebra?a,vel potíus Syría dicYio esc. Abbas , atis , ex lingua Syriaca , interp. pater. Abbatia , a? , pro Abbatis dignitate dicitur á junioríbus.
* Abbatialis, le , quod ad Abbatern , vel Abbatissam, aut Abbatiam pertinet.
* Abbatíola , diminut.
Abbatissa , a? , apud Hieronym. Abadesa. ABBREVIO, as, avi, atum. Abreviar lo luengo. Abbreviatio, onis, Aquella obra de abicviar. ABCAVEO , es, abeavi , abeauturn. Guardarse de mal. Abderíticus , pro insano stupidoque dicitur. Cosa loca', y
necia. Cic. ad Atticum. Cels. lib.ií. cap.13. Abderitanus , sive Abderitius. Por lo mismo.
* Abderitium imperium , ubi quis fortunan» tenuem , sed
cum libértate conjundam anteponit amplis opibus , sed
obnoxiis servitud. Chifflet. ABDICO , as , avi , atum , pen. cor. Repudiar , dexar. Abdicatio , onis. Aquella obra de repudiar. Abdico , as, avi, pen. cor. pro eo, quod est abnegó, as.
Denegar. Abdicativus , a , um, pro eo , quod est negativus, a , um. ABDICO , is , xi , pen. produda, pro Rejicio , verbum
augúrale. Echar atrás , ó al través. Abditamentum, i, pro eo, quod dedudío, síve detradio
dicitur. Abditamentum namque contrarium est additamento. Abditivus , ínquit Fest. pro eo , quod est abortivus,a,um. ABDO , is , Abdídi , Abditum. Esconder , ocultar. Abdité. Secretamente , o escondidamente. Abditus , a, um. Cosa escondida. Abditum , i , substantivum. Lugar escondido. ABDOMEN , pen. prod. ut Plinius ait, antlquiores pro
sumine accipiebant. Hisp. La untaba , ó enjundia de los
puercos , b de otro animal. Abdomen , inís , La hijada de los peces gruesos como de Atún. ABDUCO, is , xi , abdudum. Apartar , sacar con fuerza , i
de grado uno de otro.
* Abducciones, abruptiones , apoclasmata , fradura?, Lex. med.
* Abebelum ,sacrum quod contredare nefas. Abeced?rius dicitur, qui per ordintm alphabeti aliquid or-
dinat.Cel. lib.14. cap. 18. & Budanis in Pandtd. Abecedarium Latiné dicitur, quod áGrxcis alphabetum.
Abe-
AB
Abecedarla tabula. La cartilla.
ABEDO,is, vel abes, abedere, esi, esum. Comer.
Abellina nux , eadem quse avellana. La avellana. Tacit.
lib. i5. ., . ,. .
Abellina nux, ab Abclla oppido Campana dicitur.
* ADEMO, is,abemi,abemptum, idem quod Adimo. Quitar. ABEO is, iré, ivi, abitum. Salir del lugar. Domo, ab
urbe , in agrum. Abire honore , dignitate. acabara ú tiempo , el oficio , goviemo &c. Abire in creditum (for- mula Juris )Tomar prestado. Aut abi , aut bibe. O tómalo, b déjalo. Prsesens abest. No está en lo que dice , o hace.
* Abicus, us , ui. La partida. Aliquando pro obitu. Abequitare. Liv. lib. 4. belli Punic.
* Abcrceo, es, cui , i:um. Vide Arceo. ídem. ABERRO, as, are, avi, stum. Desviarse errando. A regula,
precepto , scopo. Pasar de yaya en lo que me mandan. Errar el blanco. Aberratio , nis. Aquel desvio, o yerro. Ab- enationtm á molestiis non habemus. No tenemos un rato de descanso en los trabajos.
* Aberta , equiornamentum laterale , peñoii substrictum.
Suid. Aberrunco, as, verbum antiquum ex ab, & e, proEradico. vide Averrunco.
* Abestiarius , vestiarii pra?fe¿his. Lex. Gr.
Abfore futururn infinitivi,pro abfuturumesse.Eítar ausente. Abgrtgo, as, avi, grege subdico. Apartar como de manada. Ab^rtgatio, onis. Aquella obra de apartar asi. Abhinc , Hispan. Ha, ut abhincdecem annos, vel annis.
V'.cx años ha. ,
ABHORREO, es. tener horror. Abhorresco , cis , valdé timeo, idem cum Abhorreo.
* Abhorris , scandalosus. Pap.
* Abhortor , Disuadir alguna cosa con rabones. Chiff. ABIES , etis. Abeto árbol , qua? Gra:cé dicitur Elate.
* Abies, allegoricé Concemplator sandlus , aliquando ipsa
contemplado, aliquando calestesvirtutesintelliguntur.
* Abietes quoque Principes gentium , & Sacerdotes signi-
íicant. Abies item gratiam spiritualem denotat. Chiífl. *Abiecula, diminutívum. Abitítarius , ii. Carpintero de aquella madera. AbicCtaria negotia. Mercadería de aquella madera. Abiegnus, a, um. Cosa de materia de abeto. Abiga, pen. cor. sive ut alii malunt, Abiugaherba est, qua?
á PÜn. alio nomine Chamepitys dicitur Tva :y en algunas
partes de España Vinillo. Vide Aiuga.
* Abiso, is, ere , abegi , aflum, Espantar ojeando , o aven-
tur el ganado, u otra cosa , ut muscas á facie abigere &c.
* Abigere pecus. Hurtar el ganado. Abaítus, a, um. Cosa asi hurtada.
Abactor , oris , vel Abigeus, ei. El Quatrero , que hurta, b Ladrón quatrero.
* Abigeatus , us. Este delito.
Abaítus Magístratus. Que le fuerzan a que dexe el gobierno antes de tiempo.
* flamen jam est abaítum. Ka se echó el viento.
* Nunquam hic mihi boves , vel equos abegit. Qué bueyes
me ha hurtado, b mal me ha hecho , para hacérsele yo} ABJTCIO , is, ere , eci , e¿tum. Arrojar , echar de ¡h Se abjicere supplicem ad pedes alicujus. Arrojarse a los
pies de otro pidiendo misericordia.
* Abjeétus, a, um , partic. Abatido , aviltado , humillado,
contemptible.
Abjectio, nis. Abatimiento. Abje&io animi. Descaecimiento de animo. Abjefté, Abatidamente.
Abintegro , Adverb. De nuevo , o desde el principio. Abintestato , dicitur adverbialittr. Sin testamento. Abintro , adverb. De adentro.
* Abiotos } herba est Dioscoridi , qux notiore nomine
AB 3
Cicuta appellatur. Ceguda.
ABJUDICO , as, avi. Quitar alguna cosa por sentencia.
ABJUGO , as pen. cor. proprié á jugo removeo. Anti- quum est. Apartar , b desviar uno de otro.
Abjungo , is, abjunxi , abjunftum. Aquello mismo.
Abjurasso , antiq. verb. pro abjuro. Plaut.
ABJURO, as, avi, pen. piod. Negar alguno con juramento.
Abjuratio , onis. Aquella obra de negar jurando.
ABLACTO, as , avi, id est, á ladre removeo. Destetar.
Ablactado , onis. Aquella obra de destetar.
Ablaqueo , as , avi. Escavar, b alimpiar los arbola. Hacerles pie. Colum. lib. 3,
Ablaqueatio , onis. Aquella obra de escavar.
* Ablaros , Applare, cochlear. Isid. gloss. Ablatio , onis , ab aufero, is. La obra de quitar.
* Ablatio, tempus paroxysnu febrilispost statum. L. M. Ablativus, latinorum casus sextus , ab auferendo didlus. Ablativus singularis quaita; declinationis, pro Dativo sxpe
reperitur.
Ablativus , pro genitivo. Virg. Illa ferax oleo est.
Ablegmina, orum , partes extorum , quae diis immolabaa- tur. Fest.
ítem partes extorum , qua? prosegmina dicebantur. Vid. Chiff.
ABLEGO , as , avi, pen. prod. Privar del oficio de legado. Despedir , ó echar fuera á alguno.
Ablegado, onis. Aquella obra de privar.
Ablesia , interp. excitas. Ceguedad , ó meonsiderancia , b el poco miramiento, Suet.
Ablevo , as, pro sublevo as. Levantar de un lugar.
ABLIGURIO , is , ivi , penult. cor. Lamer los platos. Gas- tar la hacienda en golosinas.
Abliguritio , onis. Aquel gasto en golosinas.
ABLOCO , as, avi, pen. cor. Quitar , y apartar de lugar.
Ablocatio, onis. Aquella obra de apartar de lugar.
Abloco , as , avi , pen. cor. pro eo , quod procul loco. Al- quilar lexos.
ABLUO, is, abluí , ablutum. Lavar.
Ablutio, onis. Aquella obra de lavar.
* Abluentia , abstergentia medicamenta. L. M.
* Ablutes , Ablutium , loca canosa. Isid. glos. Abluvium , ii , idem quod diluvium. Gell. lib. lé,
* Ablutus , a, um, p^rticip. Varr. Lotus , purgatus. Abmatertera. Hermana de quarta abuela.
* Abmitto , is , idem quod mitto. Plaut. Embiar.
* Abnato , as. Echarse a nado. Statius.
* Abneco, as. Matar. Plaut.
ABNEGÓ , as , avi pen. cor. Negar echando sobre sí maldh
ciones. Abnegado , onis. Aquella obra de negar asi.
* Abnegativa , negantia Diom.
Abnepos, otis, pen. cor. El quarto nieto , b nieto de nieto.
Abneptis. La quarta nieta , b nieta de la nieta.
Abnotto , as , Andar de noche. Senec.
Abnodo , as. Quitar nudos. Col.
Abnormis , e : sive enormis , e. Enorme , sin regla,
* Abnueo , Abnuo , quod vide.
ABNUO , is , nui , nutum. Negar meneando la tabeas.
* Aliquando ponitur pro moveii , & quasi ruinam mina-
ri. Amenazar ruina. Chif. Abnuto , as, avi , pen. prod. frequentativum, abeo, quod
est abnuo , is. Hacer senas de lejos. Abnutivus, dixit Jurisconsultus pro eo quod est negativus. Abnuentia , a? , pro eo , quod est abnutio.
* Abolefacere, abolere. Tertull.
ABOLEO , es , pen. cor. abolevi , itum. Raer , o borrar. Abolesco , cis , abolui. Borrarse , pasivé , absol. Col. 1. 4. Abolitio , onis. Aquella obra de borrar. Qiiint. Abolla, x, vestís Senatoria. Vestidura aforrada, y pomposa de. nobles. A 1 Abo-
4 AB
Abomasum , pen. prod. vel Omasum. Grosura de vientre
el redaño. ABOMINOR, aris, pen. cor. Detestar , maldecir , y abo-
minar.
Abomino, as , antiqui diecbant, pro eo quod est abomi- nor , aris.
Abominandus, a, um,detestatione dignus. Plin. 1. *i.
Abominatus , a , um , ab eo quod est abomino, as , dixit Horatius.
Abominabilis , pro €0 , quod est execrabilis , & detesta- bilis.
Abominatio , onis. Aquella obra de abominar , b maldecir.
* Abominosus. Plenus abominatione. Diomed. ABORIOR , evis , iris, & Abortio , is , vel Abortior , iris,
atque Aborto, as. Abortar, malparir por defeño de la na- turaleza.
* Abortio , nis. La acción de aborto, o mal parto. Abortus, us.
II mismo aborto mas vecino al tiempo del parir. Aborsus, us. El de los primeros meses, Abortum faceré. Abortar.
* Abortivus. £1 Abortón. Lo abortado , vivo , b muerto:
Abortivum se dicit S. Paulus , quod prster numerum dwodecim Aposrolorum fuerit á Christo destinatus. Se- natores abortivos llama Suetonio a los Senadores , que sin méritos , y por favor y dadivas eran intrusos en el Senado. Hincforrassepra: summaanimisubmissioneallusit Pau- lus , cum se abortivum appellavit , quasi gratiá Dei fiíisset solum prareleítus. ítem Abortivus , a , um. Lo que hace malparir.
Abpatruus, i. Hermano de quarto abuelo. Theoph. Instit. lib. 3.
Abra, x , interp. ancilla, sive mulier domum frequentans.
ABRADO , is, abrasi , abrasum. Raer de alguna cosa.
Abradere ( auclore Donato) est per vim aliquid auferre.
* Abram , pater excelsus.
* Abraham , Pater multitudinis. Gen. cap. 17.
* Abrech , vox hebraica, quam prico jussu Pharaonis pro- ferebat ante currum , quo stola byssina vehebatur Jo- seph. Significat genuflexionem. Cerd.
* Abrenuntio , as, Verbum est in celébratione Baptismatis
usitatum. Abrenuntiare diabolo, est penitus eum despi- cere , spernere , rejicere , seque ab eo alienare. Cerd.
Abrigeum , ei. Resplandor de oro. Glossarium S. Isidori.
ABR1PI0 , is , pui , abreptum. Arrebatar alguna cosa.
ABROGO, as, avi , pen. cor. Quitar la ley que está en el uso, que es derogar , o quitar derogando.
* Abrogans , humilis. Isid. gloss.
Abroronum,i, sive abrotonus,i, pen. cor. Abrótano. Hier- ba lombriguera.
* Abrotonites , abrotonit*, pp. mase. gen. Columell. lib.
1 2. cap. 5 5. Vino adobado con lombriguera.
* Abrotum , esui non aptum. ChirT.
* Abrotus , jejunus. Poli. ABRUMPO , is, abrupi. Romper con fuerza. Abruptio , onis. Aquella obra de romper. Abruptus , a, um. Despeñadero.
* Abrupcé , adverb. Arrebatadamente. Quintil. *AbsjPra*positio Ablativi, eamdem habet significationem
quam A, & Ab. De. In compositione significat privatio- nem, aut negationem rei cui prarponitur , sed non sem- per. ABSCEDO , is , ere , essi, essum. "Partirse , 0 apartarse.
* Abscedit, repellit , abjicit. Gloss.
*Abscessio, solutio membrorum continuitatis. L. M. Abscessus, Latiné dicitur, G. Aposrema.Hisp. Ayuntamiento
de humor corrompido. Vide Gal. 14. method. cap. 11. Abscessio, onis , sive abscessus , us. La partida del lugar. ABSC1DO , &: Abscindo, is, pen. pro. abscidit, abscissum.
Cortar alguna cosa. Abscisio , onis , ab abscindo , is. Aquella obra de cortar.
AB
* Abscissus, a, um. Cortado.
* Abscio , is , iré. De memoria exire. Calep.
* Ábsida , vide Absis.
Abscondo , is , abscondi , sum , 1. ditum. Esconder. Abscondité. Escandid amenté. Absconditus , a , um. Cosa escondida.
* Absconsa , laterna. Novar.
Absconsio , nis , sive absconditus , us. Aquel esconder.
* Absconsor , oris. Jul. í irroic. lib. 3 . Matheseos. ísetn-
dedor.
* Abse , spontaneus. Isid. gloss.
* Absefta , disjuníta. ChirT.
* Abseftos , gemma nigra , ponderosa , distiníla venís ru-
bentibus. Isid. Absentia , a\ Aquella obra de estar ausente. Absentio , is, absensi , absensum. Discordar en sentencia. Absensio , onis. Aquella discordia en la sentencia.
* Absentivus , absens. Salm.
Absentó , as, absentem fació. Ausentar a olro. Claud.
* Absentum , pro absinthium , Absentatum, vinum absin-
thitum. Salm. Absero , as. Cerrar con llave. Varr.
* Absideto. Gloss. verb. absidet , quasi seorsim sedet. Absileo , is , absilui , absultum. Saltar atrás. Absultus , us. Aquella obra de saltar atrás. Absimilis , e, dissimilis. Cosa desemejante de otra cosa. Absinthium , ü , herba nota , Hisp. vocant Encensios , b
agenjos. Absinthius, a, um , pro.amarus , a , um , accipitur. Absinthiam namque terram , pro amara , dixit Lucretius.
* Absinthiatus , a , um. ídem cjuod absinthio temperatus. Absinthites vinum. Vino adobado ton encensias, b agenjos. ABSIS, idis, vel Ábsida , ar, interp. Fornix, sive arcus cur- vatura.
Absis , ab Astrolosisdiciturcirculi pars altior a centro, ítem significat, la tribuna. El Coro de Iglesias Calhedrales. Capilla avovedada , b camarín de reliquias. El sitial del Obispo en el Coro, b junto al Altar mayor. ítem ábsides, circuli in Stellis. El cerco resplandeciente de las Estrellas. Est prseterea Absis. El cerco de la rueda del carro, donde se fijan los rayos de ella. Sic D. Augustin. Ad Max. In fu- turoChristi judicio nec ábsidas gradara:, nec cathedra: ve- lara: adhibebuntur.
Absisto , is , abstiti. Al\ar algo de mano , desistir.
ABSOLVO , is , absolvi , absolutum. Absolver , b desatar lo atado , b acabar.
Absolutio, onis. Aquella obra de desatar lo atado,b de acabar.
Absoluté, adverb. i. e.breviter. Per fe ñámente, o acabadamente.
*Absolutorium , ii ,neut. gen. remedium absolvens seu li- berans. Plin. ¡ib. zS. c. 6.
Absolutus , a, um. Cosa acabada, y perfeña.
Absolutorius, a, um, pro eo , quod est res, quae absolvere potest.
Absonus , a, um, pen. cor. Disonante, b mal sonante.
Absoné, adverb. Apul. in apolog. Gell. lib. \<¡. c. 1?.
Absonum , quasi sine sonó , interp. Nonius.
ABSORBEO,es , absoibui , vel absorsi, ptum. Sorberlo todo.
ABSORBO , is, absorpsi , absorptum, verbum antiquum. Por lo mismo.
* Abspes , qui caret spe. Vita Onuphrii cap. 10.
* Absque, Pripositio Ablativi, separandi vim habet : ¡detn
quod sine , Sin. Ut absque pecunia difficilé vitam tra- duces. Absque te esset, & absque te foret.Plaur. & Te- rent. idem ac Nisi tu esses. Sino fuera por ti.
Abstemius , ii, ab abs , & temeto, vino. El aguado.
ABSTERGO , is, abstersi , ersum . Limpiar.
Abstersiva medicamerita, i. e. mundificaba. G. Smetica.
Abstersi©, onis. Aquella obra dt limpiar.
* Abs-
AB
*Absternit, abjicit , repellit. Isid. gloss.
* Abstersus, a , um. Demptus, remotus. Cíe. in Ant. ídem
tamen quasi fulligine abscersa ¿Vrc. Absterrco , es , absterrui , itum. Espantar. ABST1NEO, es, abstinui. Abstenerse. Abstinens. El continente.
* Abstentus, qui tutoris authoritate ab adeunda hsrredi-
tate revocatus est. Scarvola , /. pen. de Autor, tut. Abstinentia , x. Templanza en comer , y beber, Abstinenter. Con templarla.
* Abstít , pro Abstitit.
Absto, as, abstiti, itum, velatum. Estar lexos de alguna cosa.
* Abstino , as, pro Abmitto : ut Destino, alicui quid
mitto. Chiff.
* Abstlata , navis pirática. Turin.
* Abstorqueo , vide Torqueo.
Abstraho, is , abstraxi , abstractum. Sacar por fuerza.
Abstractum, ti , significat Dialeíticis foimam sine subjec- to , ut albedo. Arist. in Antepra:d¡c.
Abstraétus, a, um. Cosa sacada por fuerza.
Abstringo , is. Soltar lo atado. Livius.
Abstrudo,is, pen. pro. abstrusi, abstrusum. Encerrar ¡escon- der muy adentro.
Abstrusio , onis , Aquella obra de encerrar , y esconder.
Abstrusus , a, um . Cosa muy encerrada, y escondida.
* Abstulo , apud Diomedem legitur pro gufero. Plaut. in
Ru/I. Aulas abstulat , pro aufert. Absum j abes , abfui. Estar ausente.
* Absens , tis , partic. El que está ausente, y falta. * Absenté
nobis( pro me ) singularis construdio. Plaut. Absentia , & , La ausencia.
* Absentó , as. Frequentativum : raro in usu , nisi apud
sacros scriptores , pro Absum. ABSUMO , is , pen. prod. absumpsi , ptum. Consumir. Absurdus , a, um. Cosa indigna de ohse. . Absurdé. Basta , b groseramente , b desordenadamente.
* Abvacuatio , evacuatio , Hypercrisis , seu supervacua-
tio diíta. L. M.
* Abverto, aveno. Plaut.
ABUNDO , as , avi. Abundar , y ser topioso , rebosar.
Abundans , tis. Cosa abundante.
Abundé , & abundantér , adverb. Copiosamente.
Abundantia, a?. El abundancia.
Abundatio, onis, idem quod inundatio. Plin.
Abvolo , as j avi , pen. cor. Volar de algún lugar.
Abutonon , herba est Diosc. quae alio nomine Abrotonon
vocatur. Abutor , eris , abusus. Vsar mal de alguna cosa. Abusio , onis, sive abusus , us. La obra de mal usar. Abusivé. Malamente usado. Quint. Abusque, pro eo quod est usque ab, vel usque ad, dicitur
Hisp. Desde. Hasta.
* Abidena , dicuntur futilia ac nullo prorsus digna pretio.
Vide Chifflet. cum Passerat.
* Abydoccma? , p. c. Dicuntur sycophanta? , a verbo Kj>- man , quod est erferri , & paium modesté se gerere. Chiff.
* Abyrtace, es, apud Media? populos erat edulü genus ex porro, cardamo , allio, granis mali punici, sinapi, aliis- que nonnullis rebus confeótum. Chiff.
* Abyrtacopari , dicuntur qui eiusmodi esculenta parant.
Carl.Rhodigin. lib. 17. cap. 13.
* Abyssus , i , interp. sine profunditate. El abismo.
AC
Ac, tonjunc~Ho copulativa, pro Et , Atque , Que. Y.
Pro qii'dem. Ac lubms hoc faciam. T como que batey»
*¡o de buena gana. Pro Etiam. Ac de Ofricio defensionis
mes dicendum. También ts ra\on bable ya en mi de^
fensa. Ac si , ctm ¡i.
AC .j
Acacia, spina est, quann A'gyptonascitur. Árbol de U.goma
Ar abita , que se llama Espina Egipcia , y Arábica. Acacalis,idis, fruclus est .rEgypci fruncís cujusJam. Diosc. Acacia, ar. Medicina de los b> utos silvestres Dioscor. Acacus, a, um, p. c. Puro , simple , llano. Dionys.
* Academia, locus nemorosus , ab Athenis miJle passus
distans: ab Academo héroe, ut Eupolidi piacet. Vid.
Chiff. cum Passerat. Academicus , a , um. Cosa que sigue la seda de los Académicos. Academici , orum. Sapientes qui in Academia docebant,
vel eorum sectatores.
* Acaena , spina , pastoritia virga stimulo prarfixo. Chiff. Acxna, ar. Vara de diexpies paramedir heredades.Ccx\.Rhod.
* Acalanthis. Suida; avis est, quam alii Acanthidem, alii
Carduelem vocant. Vide Acambis. Est etiam canis no-
men , ab adulando. Suid. Acalyphe, herba nota. La ortiga, hierba. Acalyphe, es , interp. quoque urticapiscís. Acalta, x , próxima violis. Violeta. Cakp. Acamas, antos , ínter laborera non sentiens.
* Acamasia, negligentia. Lex. gr. b.
* Acamatus, sine fatigatione media membrorum figura.t.
M. laborem non sentiens. Acanos , inter frútices aculeatos ponitur á Tlieophrasto. Acantila , topiaria, id est , spiaa tonsilis hortorum. Acantha , in animalibus est spina. El espinado.
* Acanthariola , instrumentum educendis spinis é gutturc.
L. M.
* Acanthio , spinosus , asper. Plaut. Acanthe,es, siveacanthos, interp. carduus.
* Acanthion , cicada? genus mutum. Chiff. Acanthis , idos , sive acanthilis. Silguero , ave.
* Acanthovola , instrumenta chiiurgorum spinis piscium
educendis , quae in gurgulioneha?serunt , idónea. Chiff.
Acanthus, i, sive Acantha, a?. Hierba gigante , b Branca ur- sina. Laguna sobre Dioscorid.
Acapna , ligna dicuntur , qua? non fumigant accensa.
* Acapnon. Mellis optimi epitheton , quod ex fumo vi-
tium non contraxerit.
* Acatepalsstus , lucta insuperabilis. Plin.
* Acatalepsia, cum accentuin penuk. Latiné incomprehen-
sibilitas dicitur. Cic. ap. Chiff.
* Acatalis, is , bacca juniperi; sic dicta , quia inter acumi-
na foliorum nascitur. Alii parvam juriiperum vertuní, ab acuminibus , seu spinis. Passerat.
* Acataphractarii. Milites hastati , auferentarii. Rhod. Acarus , i , animal omnium mínimum. El arador. Acatalectus versus dicitur, cui ñeque déficit, ntquesuper-
fluit.
* Acathistus. Hymnus erat, quem Clerus & populus Cons-
tantinopolitanus ob urbem Constantincpolim ter serva- tam á Barbarorumcercitu obsessam B. Virgini servd- trici cecinit. Ritual. Grxc. & Curopalate,'ca/». 1.
Acatium , ¡i , genus quoddam navigii ..cluarii. .
Acatonomaston Rufinus interp. incompellabilem.
Acaulon Theodorus excaule interp. id est , sirte pluma.
* Acaustos , Latiné minime ustus dicitun
Acaustus lapis, qui etiam pyropos , est in genere carbun- culorum.
* Accalia , Laurentalia festa Roma?. Isid. Accanto , as , Cantar con otro. Stat.
* Accedo, is , ere, accessi , accessum. Llegar a lugar. Ad,
vel in locum. Ad te , conditiones tuas , vel sententiairi accedo. Sigo tus partes , opinión &c. Hoc ad illud acce- dit. Esto se añade , b parecese h aquello. Eó arcessit.au- dacia? , ut. Llegó a tanto su atrevimiento, que &c. Non ac- cessus , a , um. Cosa inaccesible : ut , Loca non accessa.
* Accessio, nis. Añadidura, y aumento. Annoram, febris&c.
Accessionera suis xdibus faceré, adjungere,afferre. f un- tar
6 AC
tar otras tosas a las suyas. Apud Jurisconsultos Accesio- nes. Los fiadores, ítem Accessio. Lo accidental , y de me- nos monta. Jam turba gemmarum potamus , aurum ac- cessio est. la bebemos en vasos de feriar, el ero es lo de mi- nos. Invenitur etiam Accessio pro adventu , sicut De- cessio pro recessu. Cic. i. Offic.
* Accepta , genus navis , forte Acatium. Melius Acceptor
genus avis. Est enim acceptor , is quem acc'pttrem vo- camus. Vid. Chifl.
* Accessus , us , ab accedo, pro Advenio, idem quod Ac-
cessio, pro adventu. La venida.
* Accessus, a, um. Particip.
* Accessor, oris , qui accedit. Valer, lib. s. o 7. ACCELERO , as, avi, pen. cor. Traer, o llevar presto algu-
na cosa. Aétivum.
Accelero, as, avi. Apresurarse ¿ ir, b venir. Absolutum.
Acceleratio , onis. Aquella obra de ir , ó venir apremiada- mente.
ACCENDO , is, accendi , accensum. Encender , abrasar.
* Accensus, i, vel Accensi , orum. Soldados para recluta en
lugar de los muertos de las Legiones Romanas , que iban en la vanguardia. Etiam , el pregonero que convoca al Pueblo , portero , alguacil nobilior Apparitore , que es citóte.
Accensio , on¡<;. Aquella obra de encender.
Accentus , us. El acento de cada palabra. G\Xc. prosodia.
Accentus est, quo signatuí, an sit longa, ve] brevissyllaba.
Accentiuncula, x, diminutivum , ab Accentus, us. Gellius.
* Accepso, veteres pro Acceperim dixere.Calep. cuín Pass.
* Accepta , navis genus , forte Acatus. Isid. gloss. Acceptx, arum , portiones agrorum viritim adsignatar. El
repartimiento de tierras. Vocantur & Acceptiones. Chifla
* Accepto ferré , faceré , pro acceptum ferré. Ulpian.
* Acceptor , accipitor. ítem Acceptator , qui acceptum
fert. Chifl". Acceptoi¡us,aquaemodiolus, á quo aqua accipitur. Eroga- torius , qui illam praebet.
* Accersio , is , iré , ivi , itum , idem quod Accerso. Lla-
mar ,0 ir a llamar. Ponitur etiam pro Accusare. Acusar.
Cic. i. de invent. Quidam capitis accersiuunt. Accerso, sive Arcesso, ivi, itum, accersire. Ir a llamar. Accerso , is. Tamben s'-gnifica acusar. Accersitus , us , pp. El llamamiento. Accersitus , a , um, pp. Cosa llamada. Accersitores dicuntur vocatores evocatoresque serví.
* Accessa , a? , pro Accessus rriaris. C. 11. antiq.
* Accia, diter Accessa. Ab acie rostri diña. Martíal. rusti-
cam perdiccm vocat. La estarva , o perdi^ pardilla. Chiíf.
* Accidia, Acedia , pigrtia. La Acedía.
* Accidiari , accidia corripi. Tener acedía. Voc. EccI. ACCIDO , is, accidi , accissum , pp. A Cxdo. Cortar ,y
gastar.
ACCIDO , is , accidi, p. c. A Cado. Caer , o acontecer algu- na cosa.
Accidens, entis, participium , & nomen. El accidente.
Accidentalis , ab accidens , nomen adjectivum. Cic.
Accidentia, um. Cosas que acontecen.
* Accieo , accies , accivi , accitum. Llamar de lejos. ídem
significar quod Accio , is , iré.
Accingo, is, inxi, in&um. Poner aldas en cinta, aparejarse a. hacer alguna cosa.
Accinflus , us. Aquella obra de se apercibir asi.
Accino , is, accinui, accentum, p. c. Por cantar a otra cosa.
Accio , is , accivi , accitum. Llamar de lejos.
Accitus, us. Aquella obra de llamar de lejos.
Accipenser , is , vel accipense , is. El esturión ,pe^.
ACOPIO, is, ere , accepi , ptum. Recibir, b tomar lo que se da. Accipeie repulsam. Llevar calabazas. Rudem. Ju- bilar en algo. Sacramentum ab aliquo. Tomarle , y recibir
AC
juramento. Oir , ut , A majoribus nostris hoc accépi- mus. Accipere aliquid in solutum. Recibir algo a cuenta déla pa- ga. Codex accepti & expensi. Libro de Recibo , y Gaste. Accepto refero. Voylo por recibido. Hfc otnnia Anto- nio accepta referenda puto. Todo esto lo debo a Afr tonio.
* Acceptus , a , um. Cosa bien recibida. Plebi , vel in vulgus
m ximé acceptus. Bien visto, y recibido del Pueblo.
* Accepto, as, are, freqiientativ. ab Acc¡pio./?íT/>/<tt- , reci-
bir de buena gana , b de ma'a , si es cosa molesta.
* Acceptio, onis , verbale ab Accipio. La obra de recibir, b
aceptación. Cic. Acceptor , is, aliud verbale. Recibidor. Plaut. ídem est etiam quod Accipiter.
* Arccptilatio, nis. Alvalá, b carta de finiquito , suelta, b re-
misión de la deuda.
* Acceptrica, Acceptrix mulier. Plaut. Truc. se. 2. Ñeque
datori , ñeque acceptrica?. Acup't^r, tris , m. g. Gavilán , halcón, b a%or. Pecuniarum
accipiter. Bravo galfarro. Accip'.tre velocior. Las mata
en el ayre. Accipit arius , ii. Halconero b calador. Accipitraria ars. Ar'.e de letrer'a para criar halcones.
* Accipitrina , Hieracium , laítuca sylvestris. Jun. Chifl
* Accisso , as. Bobear , b hacer del bobo. Accismus , i. Este
disimulo , y hacer del bobo. Multis autem viris adest ac- cismus. No lo quiero , no lo quiero , mas echádmelo en el sombrero.
* Accitabulum , quasi accitum ferro sonabulum. ChirT. So-
najas. Acciso, as, avi, est velle accipere, quod ficté recusas, aut
dissimulas. Acdamo , as , avi , pen. prod. Aplaudir , aclamar, vitorear. Acdamatio , onis. Aquella obra de aplaud'r.
* Acclamito, as, frequent.u. Llamar dando voces muchas
veces. Chifl*.
* Acdibanum , obliquum. Isid. gloss.
* Accline , pp. AJjeclivum. Flexum , incurvatum , jacens,
huinile. Inclinado , b acostado acia otra cosa. Dicitur & Acdinus , a , um , & Interdinus. Ambros. Vid. Chiffl.
Acdino, as, avi, pen. prod. Inclinarse , b acostarse acia otra cosa.
Acclinatio, onis. Aquella obra.
Acclivis, e, vel Acdivus,a , um , pen. prod. Cosa cuesta ar- riba. Cuivis itineri sua pars acclivis est. Por todas partes ay su pedayt de mal cam'no. Acdivis falsis animus rae- liora recusat. Coraron sujeto a engaños , no admite re- medio.
Acdivitas , atis. Aquel recuesto, cuesta arribe.
* Acdudo , is. Vide Cludo.
* Acco , us. Gr. afáo. Nomen terriculamenti,cu'us metu
solent manes pueros in officio continere, & á peccando deterrere. Plutarc. El Coco.
Accolo,is,pen. cor. accolui,accultum. Morar cerca de lugar,
Aereóla , x , pen. cor. El morador de algún lugar.
ACCOMMODO, as. avi, pen. cor. Ayuntar unacosa a otra.
Accommodo , as, avi , pen. cor. Prestar lo que se ha de to- mar.
Accommodatio, onis. Aquella obra de prtsfar asi.
Accommodo, as, pen. cor. Acomodar.
Accommodatus, a, um. Cosa acomodada para algo. Cosa con- veniente.
Accommodaté. Cuadradamente, conven'Memente.
Accommodus, a. um, idem quod accommodatus, aptus, idóneas.
Accredo , is , accredidi , tum. Creer a otro.
* Accreduo , verb. obsoletum pro Accredo. Plaut. Accresco , is , accrevi. Acrecentarse algo.
Accresco , is , accrevi , accretum. Crecer sobre otra cesa.
Acere-
AC
Accrecio , onis , vel accrementum , i. Aquella, obra de au- mentarse.
ACCUBO, as, penulc. cor. sive accumbo, is. Asentarse á la mesa. #
Accubatio, onis. Aquel asentamiento, ó acostarse.
Accubatio cpularis. llcombite , y banquete.
Accubitum , i , sive aecubita , aecubitar. ti lugar para se asentar , ó dormir.
Accubitus, us. Aquella obra de asentar, adormir. Plin. I. 18.
Accubitio , onis. ídem Nxv.
* Accubuó, ec assiduó, id est diligenter, quasi aecum- bendo, et assidendo. Vox á Plauto ficta per jocum.
Chif.
* Accucula , acutus , solers. Isid. Gloss.
A<rudo, is. Cudendo addo, et propiié de pecunia di- citur. Herir, b acuñar. Plaur. in Mere.
* Accumbo , is. ídem quod Accubo. Asentarse a la mesa. Accumulo, as, avi, pen.cor. Amontonar sobre montón. Accumuiatio, onis. Aquella obra de amontonar asi. Amon- tonamiento.
Accunuilaté , et accumulatissimé. Amontones. Accumulator , oris. Amomonador. Tacir. ACCUKO , as , avi , pen. prod. Diligentemente curar , poner mucho cuidado.
* Acruratus, a,um. Hecho con muebo cuidado , y diligencia.
Livius. Accuracé , adverb. Con mucho cuidado , y diligencia. Accuratio, onis. Aquella obra de curar con diligencia. Accuratissimé , adverb. Muy diligentemente , y con cuidado. Acrurro, is, aecurrí ,accursum. Ir corriendo k\ta el lugar.
* Accursus, us, verbale. Tacir.
Accursutoria potio dicicur , qu«e coenam prarcurrit. Accuso , as , avi , pen. prod. Acusar delante del que puede cas- tigar. Accus.itio, onis. Aquella obra de acusar asi. Acusación. Accusator , oiis. El que en aquella manera acusa. Accusatorius, a, um. Cosa perteneciente a tal acusación. Accusabilis , et e.Cosa digna de ser acusada.
* Accusativus , a , um , per quod quis acecusatur : undé Accusativus casus di&usest, quia per hunc vel accu- sare , vel laudare solemus. Dicitur etiam Incusativus, vel Causativus , vel Laudativus.
Accusatorié, id esc tum aecusatione. Hisp. Acusadamente.
* Acedeo, es , est negligo , contemno , fastidio, inusita- tum Latinis , pro quo tamen usi sunt Accdio , hoc est, anxium esse. Inde Atediar , verbum deponens , in Sacris Bibliis tantum in usu , estque acediá affici, seu fastidi- re , & anxium esse. Chif.
Acedaría , dicuntur cibi sine cura parati. Ensaladas. Acedaría vocat Pandulphus , qua? Plinius Acetaría.
* Acelíbanum , obliquum. Isid. gloss.
* Acentra , orum , dicuntur qua; sunt sine aculéis, centris-
ve , id est punctis. Chíffl. Aceo , es , vel acesco , is , cui. Acedarse alguna cosa.
* Acidus , a , um , adj. ab Aceo. Acedo. Acida lingua , id est mordax , ac dicax. Senec. Contr. lib.io. Acidulus, a, um , aliqua ex parte acidum , quod subacidum dicitur. Plin. lib.xu cap. 1 5.
* Acor , oris. El sabor agrio , como el del vinagre. Agrura, acedía.
Actr , aceris , n. g. El acebnche , a>bo!. G. Sphendamnos.
* Acernus, a, um. Cosa de este A, bol. Virg.2. X.núá. ACER , acris , & acre. Fuerte , -valiente , alentado , ligero,
presto, riguroso. Miles .irer armis , bello &rc. Flagelium acre. A\ote que duek mucho. Judex acris. fue^ riguroso. Hinc Acerrimus, Acerrime , adverb. Brava, fuerte , rigu- rosamente. Arerbitudo, ídem quod Acerbitas. Gell.
* Aceries , securis genus. Cat.
AC 7
Acrimonia , a?. Agrura, aspereza, vehemencia, severidad. Acritas , atis , denominativum ab adjeítivo Acer , idem quod Acrimonia. Gell. lib. 13. eap.i.
* Acritudo , nis, &Acredo, nis : idem quod Acrimonia. Vitruv. lib. S. cap. 9. Acriter , adverb. Agriamente , vehe- mentemente.
Acero , Aceratus , Acerosus. Vide Acus , tris.
Acerbitas , atis , f. g. Sabor de cosa verde , agrura , amargu- ra. Aliquando pro molestia , sive tristitiaaccipitur.Cic. Acerbitudo , idem quod acerbitas. Gell. Acerbo , as , are. Desabrir , amargar , exasperar a otrt. Crimen acerbare. Enconar mas el pecado, ut vulnus sti- mulis. Acerbus , a , um. Cosa amarga , agria , ut Uva acerba. Post acerba prudentior. Proverb. congruit in eum , qui suo malo redditus est cautior. El gato escalda- do del agua fria huye.
* Acerba , pro acerbé. Lucret. lib. 5.
* Acerbé , acerbius , acerbissimé. Asperé. Ásperamente,
agriamente. Acerra , ae. Vaso , b navecilla de incienso. Acersecomes , i. El que nunca corta el cabello. JuvenaJ
Sat. 8. Acervus , i. Montón de cosas menudas. Acervalis, e. Cosa perteneciente a aquel montón. Acervatim , adverb. De montón en montón.
* Acesias , a?, Nomen imperio Medici , qui magís au^é"- bat morbos , quám tolkbat. Hinc adagium , Acesias medicatus est. Dicese de los matasanos.
* Acessarus. Nauta ¡gnavissimus , qui semper lu.nam ac- cusabat, ut parum navigationi opportunam.Hinc Ada- gium , Acessari luna. Itaque Acessañ dióti sunt compe- rendinatores , quibus numquam ad bené agendum tem- pus est opportunum. Diogenianus.
* Acestides, fornaces sunt férrea? , prsgrandesque, in qui- bus fit Cadmía. Dioscor. lib. 5. in cap. de Cadmía.
* Acctabulum , i. Gr. oxybaphon. Cierta medida de cosas li- quidas , ó legumbres , de if, dragmas. Etiam. El encaxe donde se fixan los huesos de las ancas , sobre que se mue- ven, ítem las boquillas con que agarran y chupan algunos peces como el pulpo. Sunt etiam Acetabula , ios cubetillos del juego de Maskorral. Acetabulum etiam dicitur herba, quam Grxci Kctoledinam appellant. La hierba Escudetes. Etiam apud Médicos. Las ligaduras de las secundinas en la matri\.
* Acetare dicebant vetetes , quod nunc dicimus agitare. Festus.
* Acetaria , orum. La ensalada con su aceite y vinagre.
* Acetum , ú. El vinagre. Aliquem aceto perfundere. Darle una gran pesadumbre.
* Acharistus , benéfica accepti immemor. Chif. Desagra- decido.
*Acharistía, ingrata memoria, animus ingratus. Des- agradecimiento, ídem.
* Achates , x , gemma versicoloribus venulis ita distinc- ta , ut nemorum , & fluviorum , & montium nonnun- quam , & jumentorum, & curruum speciem referat. Hanc primum repertam ferunt ad Achatem Sicilia? flu- víum , undé & nomen accepit. Vid. Plin. /tf.37. cap. r.
* Achuléis , sive Achilléas , Achilleias Hippocrati , hor- dei genus, cuispica folio próxima est, amplitudinis, & crassitudinis majoris , ideoque arruglni magis obno- xium.
* Achílleus, i,pp. Gr. Achilltlos. Myriophyllum herba ap- pellata. Mil en rama.
Achimenís , idis. Vna hierba , que tirada aya Soldados en tiempo de la batalla les pone miedo.
* Achine, es, fem. oxarascas, ó espuma del mar. T la mas minima brizna de qualquier cosa.
*Achi-
8 AC
* Achinesia , x , media quics ínter systolem & diastolem pulsus. L. M.
* Achirologia , sermo, qui ad manus non potest venire. Chif.
* Acholus , ¡ , carens bile. Chif.
* Achores. Galeno sunt cutis capitis ulcera foraminosa, sanie tenaci manantía. Vide Chif.
* Achor j nomen Idoli apudCyrenaicos. Chif.Plin.//£.io. cap. z8.
* Achores , e. Tina.
Achras, adis. Pera sylvestre. Col.
Acrestus , a , um , ineptus. Desaprovechado , sin provecho.
* Achirogelus, i. El que mucho se ríe. Chif. undé etiam pro stulto invenitur.
* Achylis , cicatricula circa nigrum oculi , caligini similis, superficiaria. L. M.
Acicula , x , diminut. ab Acus. La agn) a pequeña , o alfiler.
* Acidalia, Veneris epitheton, vel quia in;icit curas , vel
certe á fonte Acidalio,in quo se Granar lavant. Servius.
* Acidoton , herba est , qua: notiore nomine Poterium , & Neuras dicitur. Plin. lib. 25. cap. 9. eamdem Phtynion vocat. Vid. Diosc. lib. 3. cap. 15.
Acierís , securis aerea , qua Sacerdotes in sacrificas ute- bantur. Fesr.
* Acicula , a?. Alfiler.
* Acies , ei. Los filos, punta, y corte del acero , b hierro.
Acies ingenii , vel oculorum. Lo agudo , y perspicaz del inge- nio , v de la vista. Acies. El Egercito apunto de pelear. Hac acie aut vincendum , aut cadendum est. A esta va la vencida , o la viüoria. In acie novaculas sumus. En gran peligro nos vemos.
* Acilius , habens nasum aquilum. Chiffl.
* Acinari , tricari , in parvo morari. Isid. Gloss.
* Acinaticum , acidum. Snppl. Antiq.
* Acinax , acis , vel Acinaces , is , m. g. El Alfange de Per- sas, b Turcos.
* Acineta , immobilia. Tertul.
* Acinus , herba qua; vulgo sylvestre basilicum vocatur, á Latinis Ocymastrum. Plin. lib. 20. cap. 16. Vide Dios- corid. Laguna la llama Albabaquilla silvestre.
* Acinus, i, vel Acinum,i. Granillo de uva , b de cosa seme- jante. Diflert j Bacca, que es el hueso , b cuesco. Acinosum pomum. Fruta con muchos granillos , o de mucho •tfimo, Acinaceum , vel Acinaticium vinum. Vino de despensa.
* Acito, pro agito. Fest.
Adassis , inquit Fest. túnica est ab humeris non con- suta.
* Aclerus , i. El desheredado. Bud. in Comm. ling. Grarcar.
* Adeti , adverb. Grxc. quasi dicat , citra vocationem, citra invitationem. Chiffl.
Aclis , idis , telum est, quod vulgo Garrocha , sacaliña. Acmon, onis. Latiné Incus. La yunque de Herrero. Hinc
Pyracmon , sive Acmonides , unus Cyclopum. Virg. 8.
^Eneid. Acrootheta , vel Acmotheton, ti , pen. cor. lignum susti-
nens incudem.
* Acnua, a: , mensuras genus, quo rura antiqui metieban- tur, ut traduntrei rustica: scriptores. Chiffl.
* Acceton. Optimum mellis genus, quod per se manat. Plin. lib. 11. cap. 15. Vide Chiffl.
Acolastus, idem quod prodigus ac intemperatus. Gell.
* Acolor , is , mus. Chiffl.
Acolytus, interp. impedimento carens, vel non prohibítus. Acolyti, qui vulgo ceioferarii á nostris dicuntur.
* Acoluthia , ordo , sequentia. Chiffl. Acone, es , pen. cor. La piedra de afilar.
* Aconiti, Latine idem sonat quod sine pulvere, hoc est citra negotium & laborem. Plin. lib.}';. cap. u. Vide Chiffl.
AC
Aconitum , i , venenum est prarsentaneum. Rejalgar. Aconitum , pen. prod. Toda hierba venenosa. Acomias, x, genus quoddam est cometa: similis jaculo protento. Cometas del Cielo.
* Acontia? , serpentes quidam duorum cubitorum magni- tudine. Chiffl.
Acopa, pen. cor. mendicamenta sunt, qua: detrahunt las-
situdinem. Acopis, idis , lapisest eamdem lassitudinem detrahens. Acopum , unguentum ad extendendum ñervos. Celsus. Acopus, u , pen. cor. herba quídam est , qua: Anagyros.
Plin. lib. 27.
* Acorum , i. Hierba , cuyas hojas son como las del Lirio cár- deno. Acoro. Lagun. sobre Vioscor.
ACQU1ESCO , is , acquievi. Descansar , b sentir con otro. Acquiro , is , sivi , itum. Adquirir , buscar , alcanzar lo de- seado. Acra toco thones Grandes bebedores de vino puro. Coel.
* Acratismus, i , vel Acratisma, tis, n. g. Lasopaenvino.
* Acratophorum , i. Vaso , catavino.
* Acratophoius. El que lo lleva. Chiffl.
* Acredula, x , Ruiseñor , b golondrina,
* Acrementum , Omphacium. El agraz. Onomast. Med. Acribodicaú, Jurisconsuld , qui negle&a «quitate summo
jure nituntur. Budius.
* Acrifolium , ii , arbuscula , Gr. Lotos. Alisa hierba.
* Acris , idis, locusta. Langosta. Chitfl.
Acrisia , x , est absentia judicii , & rationis.Budaeus. Acroama , tos , interp. auditio. O cosa de oír. Acroasis , ios, interp. auscultado. O cosa de escuchar. Acroamaticus , a, um. Cosa digna de ser escuchada.
* Acrocheria , ligatura articulorum. Pap.
* Acrochiristaí , Athleta: , qui summis manibus depugnant ínter st.se.
*.Acrochiron , summa manus. Onomast. Med.
* Acrocolia , trunculi , extrema membrorum , & edulia
ex trunculis , ítem é pomis. Chiffl. Acrochordon. Vn genero de boruga que duele. Cels. Acrocorium , ii. Vn genero de cebolla. Plin. Acrodrya , x , cujus nomine significatur omnis fructus ar-
borum. Cat.
* Acrolemia, orum. Cubiti summitates. ítem retiorum
pars superflua , fimbria illorum. Poli.
* Acrolitum, i, summum saxum , statua, summuslapís. Vitruv.
* Acromium , ii , humerisummitas , ubi cum scapulishu- meri committuntur. Chiffl.
Acromus , mi. El que tiene cabello largo.
* Acromphalum , i , umbilici médium. Chiffl.
* Acroomeni, orum. Auscultantes. Penitentes de la Iglcs'u Oriental. Lex. Grarc.
* Acronydtae , arum. Estrellas que salen al ponerse el Sol. Acrópolis. Lugar puesto en alto como Castillo. Cal. Acrostichis,dis, dicitur, cura primis aliquot versuum li-
teris nomen alicujus , vel alia qua:vis diclio, aut ora- tío expvimitur. Cic. Verso Acróstico. Aciostolia, orum. Ornamentos de la proa de las naves. Calep.
* Acroteleutium. El ultimo verso , y fin de la obra. Chiffl.
* Acrotemo , onis. Lo alto del timen. Chiffl. Acrotevia. Capiteles. Vitruv.
Acrothinia , primitix frugum sunt. Calep.
* Acta , x. La orilla del mar. Virgil. lib. 5. & Cic. in Ver- rem. Uxorem non poterat in acta tot diebus habere.
Aña , orum. Vide Ago , is.
A¿te , es , interp. Sambucus arbor. El saúco árbol.
A£Un,inos, interp. radius Solis. Los rayos del Sol. Unde Ecclesia atlinosa, quasi radiosa dicitur , qua; fide operi- busque resplendet : apud Ambr. de Interpell. David.
* Aftiosus. Vide Axitiesus.
* Ac-
AC
* AcYvO, nís, Aftus, a, um, & derivata. Vide Ago, jí.'Aftu-
tum. Vide A¿o.
* A¿t¡s , is. Teli genus. Chiffl. Aculcus , ei. Casquillo de la flecha , b saeta. Aculeus , ei. Aguijón de la abeja, o abispa, &c. Aculeus , ei. Cualquiera aguijón , o punta aguda.
* Aculcolus , diminut. Martial. Epigr. lib. 8. Aculeatus, a , um. Cosa que tiene punta , o aguijón.
* Aculus ministerialis domus regiar , & Agulus , ab agen-
do di¿íus. Isidor. gloss.
* Acumba, aecubitum, Acumbisma, fulcrum. Lex. g.b. ap.
Chiffl.
* Acunada , dimin. ab Acus.
ACUO, is , acui , acutum. Agujar. Colum. lib. 3.
Acuo ,'is, interdum ponitur pro Excito, Hortor. Agujar a.
alguno.
* Acucus , a , um. Cosa aguda , b agujada. Transfertur ad
alia : ut acutum ingenium , acuta vox, acuti ocuh.
* Acuti j absoluté. Los clavos. Vide Chiffl.
* Acmé , adv. Agudamente , ingeniosamente.
* Acutulus, a, um. dimin. Vn poco agudo , b sutil. Acumen , inis, pen. prod. Aquella agudeza, b aguzadura. Acumino, as , pen. cor. Agujar, b hacer agudo. Acuminatus, a, um. Cosa agujada, b hecha aguda.
*, Acupedius , dicitur , cui prarcipuum est in currendo pe- dum acumen. Festus.
* Acupediarii cursores , quasi acutis pedibus , Acupedes,
accipides, quasi acuti pedes in currendo. Vide Chiffl. Hisp. Andarines, b Volantes. Acupi&or , ons. El Bordador.
* Acupiftile , Phrygium opus. Obra bordada.
Acus, eris. Colum. lib. x.cap. 10. Las g>an%as , b ahechadu- ras de pan.
* Acero, as, are, paleis inficere. Ensuciar con graneas.
Chiffl. Hinc Aceratus, a, um. Acere plenus. Embuelto. en graneas.
* Aceíosus , a , um. Lo mismo. Acus , us , f. g. Aguja para coser. Acus , i, m. g. Aguja paladar , pescado.
* Acus quoque, exercitus instrufti pars prior. La punta, b
delantera del Exercito. Vide Chiffl. Acus fabacinum, pro purgamento , quisquiliisque fabarum
dicitur. Acus crinalis. Aguja para hacer la crencha.
* Acuncula, a? , dimin. qua utuntur niulieres ad seornan-
dum. Pequeña aguja. ítem Acucula. Lo mismo. Cod.
Theodos. Acusma , atos , interp. auditio, sive disciplina. Acutes , ar, interp. auditor , sive discipulus. Acustici dicuntur discipuli , quo tempore audiunt.
* Acutarü, argutarii, canesvertagii, acutis, & celeribus pe-
dibus. Salmas. Podencos , perros de ca\a.
* Acuté , Acutus , acutulus. Vide Acuo.
* Acutela, pp. idem quod Acumen. Gioss.
* Acutella , herba quídam. Plin. .
* Acutiarius , ii , qui acuit. El amolador. Salmas.
* Acylon, seu potius Acylos, fructus ilicis faeminar. Suid.
Plin. lib. 16. cap. 6. Bellota de la encina.
* Acytenum , ii. Medicamentum impediens conceptus.
L. M. Medicamento para hacer estéril la mv.ger.
* Acyrologia, ar, Lat. Impropria locutio. Virgil. 4. JEnúd.
Hunc ege si poiui tantum sperare dolorcm. Ubi sperare pro timere dixit. Vide Chiffl.
AD
Ad, Prarpositio Accusat. Cerca del lugar, o persona. Ad,in compositione, aliquando intensionem designat. Ad, aliquando ponitur pro apud, ut Ad templum habito.
* Ad , prarponitur interdum Adverbio , ut apud Gellium.
AD p
Adfabre, Adprobe , Adarqué.
* Ad, aliquando significat rei usum. Cíe. in Vcrr. Quo so- litus erat uti ad festos dies,&r ad liospitum adventum.
* Ad , aliquando significat officium. Unde ad manus ser-
vus dicitur. Sic ad cyathos stare , dicuntur pincerna: vini administratores. Ad limina custos, qui est ardituus.
* Ad tempus. A tiempo. Cic. Dolab. Ad tempus utilitdteni
attulisti. Ad tempus pro spatio temporis. Por cierto tiempo , ut , Silebo ad annum , latebo ad tempus, id est, usque ad tempus quoddam.
* Ad unguem , id est , exquisita diligentia.
* Ad extremum, ad postremum. Pro denique , postremo,
tándem.
* Adad , apud Assyrios summus habebatur Deus. AD.í£.QUO , as , avi. Igualar una cosa a otra. Adarquatio , onis. Aquella obra de igualar. Adarqué , adverb. pro arqué , sive pariter accipitur. ADiT.RO, as , pen. prod. Estimar , o aprecia)- con dineros.
Apud Jurisconsultos. Adariatio , onis. Este aprecio.
* Adarstuo, as, avi, atum. Mucho htrbir , o rebosar. Virgil.
Justin. lib. 1.
* Adaggero, as. p. c. Amontonar. Colum,
* Adagonista, a?, incitator, certator. Cath. apud Chiffl.
* Adsligni , Edaligni , orum , nobiles , ingenui. Cod. 11. Adagium, ii, sive adagio , onis. Refrán. Gr. Pararmia. Adalligo, as, avi. Atar una cosa con otra. Adalligatio , onis-. Aquella obra de atar.
* Adam, Hebraica lingua , idem est quod Ruber. Adamas , pen. cor. antis. Diamante, piedra preciosa.
* Adamas , neis , herba , qua; & Hyoscyamus , & Appolli-
naiis vocatur. Dioscor. lib. 4. eap.í. Plin. lib. 37. cap. 4.
Adamantinus , a , um , pen. cor. Cosa perteneciente al dia- mante.
Adamantinus , pro inexorabili , firmo ac infatigabili per translat. dicitur.
* Adamantarus, a , um , idem quod Adamantinus. Ovid. 7.
Metam.
Ecce ad amantáis Vulcanum naribus efflant. Adamantis , dis, herba quardam , qua admota leonis resu-
pinari feruntur hiatu laxo. Plin. Adamjstos, u , interp. indomitus. El indómito.
* Adamantica, arbor in qua Adam peccavit. Chrys.
* Adamiani , vel Adamitar, Harretici ab Adam nomínati,
cujus imitantur nuditatem , qua fuit in p;.radiso ante
peccatum. Aug. de Harcsib. ad Quod vult Veum. ADAMO, as, pen. cor. avi. Amar como enamorado, y amar
generalmente. Adamussim, adverb. pro exquisita diligentia , & exaftissi-
ma cura. Exquisitamente. ADAPERIO , is, adaperui, adapertum. Abrir laceriado.
* Adapertus , a , um. Cosa abierta. Adapcrtilis. Cosa que se puede abrir , / cerrar.
* Adapto , as , avi, ¿zam. Adaptar, acomodar. Sipont. apud
Chiffl. Adaquo , as, pen. cor. avi. Regar los arboles , o hortaliza, y
llevar las bestias a beber. Adaquatio , onis. Aquella obra.
* Adarces , is. Salumbrc quaxada , que en Capadocia se halla
al rededor de las canas , y hierbecillas , en los lugares hume- dos , y por los lagos, &c. Dioscor. Alhurreca. Este nombre le da Ncbrija : y no sé cómo pudo darle nombre Español, no siendo conocida en España. Harc Lag. sobre Viosc.pag. <¡<>(<.
* Adareo , es , ui , Secarse. Verbum est rarum, quo utitur
Cato de re rustica , cap. >8.
* Adas. El signo de Libra. Pap. apud Chiffl.
* Adasia , a?. Oveja recien panda. Fest. Isidor.
* Adassint , sive (ut Festus legit) adaxint, pro adigant.
Plaut. Utinairj divi adassint ad suspendium.
B * Acias-
io AD
* Adassus , species túnica?, sic d¡<Sa?, quod ab humeris non
erat consuta. Perotus.Sed quis hac voce usus est? inquit
Chiffl. Adastros, u, interp. indivisibilis , vel insecabilis, ADAUGEO , es , xi , adaucium. Acrecentar. Adaugesco , cis. Aumentarse,-
* Adaucius, us , ui. Verbale. ti aumento. Lucret. lib. i.
Non qutecumque vides hilari grandescere aiauüu. Adaucio , as, avi, frequentativ. ab Adaugeo, es. Adbibo, Is , adbibi. Beber provocando a otro, beber sin medida.
* Adcensi, orum, milites in locum morcuorum súbito sub-
rogati. Plaut. Erant & servi publici, sic appelhti, qubd ad res necessariassspius adcierentur.£í/>o/-í;7/íV0í.Varro, apud Chiffl. Adcorporo, as. Incorporar, o juntar un cuerpo con otro. Solin.
* Adcredo, is, idem quod Credo & Accredo. Lucret. lib.i.
* Adcresco , is , cere , idem quod daré , vel addere. Horat.
in Art. Poet.
* Addax , animalis genus in África , quod cornua habet
«recia, rugarumque amblen contorta, & in loeve fasti- gium exacuta,itaut lyras diceres. Plin. lib. 1 1 . c ap. 57.
Addeceo, es , addecui. Ser cosa honesta.
Addephagos , u,per ita interp. edax, acis.
Addcphagia, a» , interp. edacitas, atis. La gargante\a.
* Addenseo, es, ui, ex Ad , & denso. Espesar. Virgil. 10.
JEiieid.
* Addenso, as, are, idem quod Addenseo.
* Addico, is , xi, ¿iüiri, pp. Vender, b rematar en almoneda.
Etiam , Vno de los tres verbos del foro judicial , Do, dico,
addico. Addiciio , onis. Aquel remate , o adjudicación. Addicius , a, um , pro devincius , obligatus , & obnoxius. Addisco, is, addidici. Aprender bien, ó de nuevo. Addivino, as, pen. prod. avi. Adivinarlo venidero. Addivinatio , onis. Aquella obra de adivinar. Addo, is, addidi , additum. Añadir. Additamentum, i, sive additio , onis. Añadidura. Addoceo , es, idem quod doceo. Horat. Addormisco , cis. Adormecerse. Suet.
* Addormio , is, iré. Lo mismo.
* Addubanum, addubienum , derivata ab Addubio: ut á
Socio , Socienus , ita á Dubio , Dubienus. Chiffl. Addubito , as, avi. Dudar. Addubitatio, onis. Duda. Adduco , is , pen. prod. adduxi. Llevar guiando al lugar.
* Adduco , interdum , idem quod cogo. Obligar por fuer\a.
* Adduce, pro Adduc. Afran. Plaut. in Rud.
* Adduxe , pro adduxisse. Plaut. in Rudcnte.
* Adducius ,a, um. Lo asi llevado.
Adduciio , onis. Aquella obra de llevar guiando. Adduces. Festus posuit , pro eo quod est addiderís. Adduplico , as. Duplicar , doblar. Plaut.
* Adecastus , i. Qiú nulla accepit muñera. El Jue-\ incor-
rupto. Cael. Antiq. leñ. 13. cap. 14. Chiffl. Adedo , is , pen. cor. Comer hasta el cabo.
* Adeña medicamenta. Medicamentos suaves , y sin morda- cidad. Celsus.
* Adedentes , Phgedsna;, ulcera camem subje&am exe-
dentia. Vlccras pútridas. L. M.
* Adesus , a, um. Comido. Cic. i. Tuse.
* Adelphatum , i. Quod ad Moñacos spediar ratione red-
ditus , pra-feciuia» , officii &c. Cerd. & Chiffl.
* Adelphi , orum , Lat. fratres : quasi non soli. Delphon
enim prisca lingua Grarcorum , Unum significan
* Actenes, um. Landrecilla.
Adescale , servus Principis. Cod. 11. antiq.
* Adeó, adverb. Hasta tanto, en tanto grado. Nonnunquam
vac'at, & solum ornat: ut, Id adeó si placet, considera- te. Propera adeo. Acaba , date prisa. Pro valde. Adeo
ÁD
nobílis adoleseens. Adeo non nocet, ut potius prosit. Está tan lejos de hacer daño , que antes aprovecha. ADEO , is , iré , ivi , itum. Ir a lugar , o apersona. Adire hsreditatem. Heredar. Fortunam. Probar fortuna.
* Aditus , us. La entrada, paso , camino , medio para algo.
* Aditio , nis , verbale, idem quod Aditus. Quid tibi hanc.
(pro in hanc) aditio est' ¿guien te mete a ti con «ra'PIaut.
* AditQ , as , frequentativ. ab Adeo, is. Ir muchas veces.
Plaut. apud Chiffl.
* Adephagus, i, Rapo , Iurco, comedo, onis. Glotón. Chiffl.
* Adephagia , x. Glotonería. Seal.
ADEPS , adipis. Enjundia , quse Gr. Pimele , es.
* Adipalis, e , pro pingui. Cosa substanciosa.Ciccr. de Orat. ubi etiam legitur, Adipata. Horat.
* Adiposus , a, um. Lo mismo. In sacris litteris etiam pro
divite accipitur , & opulento , sicut & Adeps pro divi- dís. Vide Chiffl.
Adespotus , interp. auíiore carens. Cosa incierta , sin autor.
Adequito , as , avi. Cavalgar con otro a cavallo, absolutum.
* Adestrata, orum. Militum in bello utensilia. Bienes de los
Soldados. Chiffl.
* Adesus. Vide Adedo.
Adcsurio . is , ivi. Haver gana de comer. Plaut.
Adfabrus, a, um, inquit Festus , pro eo quod est fabrefac-
tus, a, um. Adfabre, adverb. provaldé artificióse. Muy artificiosamente. Adfero , fers. Vide Affero.
* Aifiliatio , onis , idem quod Adoptio in loco filii. Adop-
ción. Isid. 'glos.
* Adfiliatus , adoptatus. Gell.
* Adfines. Vecinos en las posesiones de las tierras. Chiffl. Adflecio, is , adflexi, xum. Doblegar ícia otra cosa. Adfringo , gis. Romper una cosa con otra. Stat. Adfremo , is. Bramar. Val. Flac.
Adgemo , is. Gemir. Stat.
* Adgeniculor , aris. Ponerse de rodillas ante otro , v. g. al
Confesor. Cerd.
* Adgressura, x. Grassatura. Suet. D.lib.io.tit.i. 1.4. Ul-
pianus.
* Adgrettus, a, um, apud Ennium. Adgrettus fari, pro eo
quod est aggressus.
* Adhabito, as. Habitar cabe otro. Plaut.
* Adha?c , sive Adhoc. i, e. Prarterea , pra?ter jam dicia.
Demás de esto.
Adhareo , vel adhaeresco, is , a?si , sesum. Acocarse , b estar- pegado.
Adharsio, onis , vel Adha?sus, us. Aquella junta, b pegadura.
* Adhxsé loqui. Hablar gangoso.
* Adhisum. Coharrens. Nonius.
* Adhrsus, us, ui, pro eodem. La pegadura. Lucret. lib. 3.
apud Chiffl.
Adhalo , las. Echar el vaho a otro. Plin.
Adhamo , as , pen. prod. avi. Pescar con anzuelo; ut Hono- res adhamare. Asp irar , y pescarlos.^
Adhibeo , es, ere, adhittui , itum. Añadir.
Adhinnio , is , ivi. Relinchar a correspondencia.
Adhortor , aris , atus. Exortar con vivera.
Adhortado, onis , & adhortacor. Aquella obra de inducir , y el exortador.
Adhorresco , cis , idem quod adhorreo. Ovid.
Adhuc , adverb. Hasta aqui, b hasta ahora.
Adjaceo , es , pen. cor. adjacui. Estar un lugar junto á otro.
* Adianoeta , sunt quar verbis aperta oceultos sensus ha-
bent, mystica. Palabras mysteriosas. Quint. lib. 8. cap. 1.
* Adiantum. Culantrillo de pox,o. Plin. lib. zi.cap. 21. Sí
Dioscor. cum Lag. Adiaphoria , x, interpr. indifierentia. Adiaphoron , indifFerens.
* Adianeustia. Impedita respirado. L. M.
Ad-
AD
Adjectus. Vlde Adjicio.
AD1GO , is , ere, adegi, a&um. Meter ton fuerza: ut cla- vum in parietem, ensem in pe¿lus. Etiam ¡ Obligar, cons- , vcñ'.r, empujar.
* Aduótus , a , um , particip. Obligado por fuerza. Vulnus alte adaáum. Herida penetrante.
* Ada&io, nis. Empujón , aprieto, apremio, obligación for- jada.
* Adaxint , pro Adig3nt, inquit Plautus in Aulul. ADJ1CJO , is , pen. cor. adjeci , adjectum. Añadir a atrx
tosa. Adiicere oculum alicui reí. Echar el ojo a alguna cosa.
* Adjicere cakulum. Aprobar.
* Adje&us , a, um. Cosa añadida.
* Adjtttio, nis. Añadidura. Unde Nomina adjeódva, qus substant. adduntur.
AD1MO, is, pen. cor. ademi, ademptum. ¿¡hitar de al- guna cosa.
* Adempsit, pro Ademerit. Plaur.
* Ademptio , onis , verbale. Quitamiento. Clc. ADIMPLEO , es. Llenar , cumplir con su oficio, o suplir por
otro. Plin.
* Adindo, is, ere. Verb. ant. Meter adentro. Cato, apud Chiffl.
* Adineo , is , iui , itum , in aliquid , vel juxta mitto. Meter con otra cosa. Colurn. lib. 5. Chiffl.
* Adinos, Januarius apud Maced. Pap.
* Adinstar , idem quod Instar. A manera , A semejanza. Adinvenio , is. Hallar. Cic.
* Adinventio, onis. Verbale. Invención, Adinventiones
etiam dicuntur consilia, vel studia, vel opera. Cerd.
* Adinvicem , Mutuamente. Cerd. apud Chiffl.
* Adipale, Adipatum. Vide Adeps.
Adipes , is. Varro posuit pro eo quod est adeps , adipis. Adipiscor , eris, adeptus. Alcanzar lo deseado.
* Adeptio , nis. Este alcance de algo.
Adipnos , u , prod. in pen. interp. incasnatus , a , um. Adipsa , rum , Gr. Lat. detrahens sitim , interp. ut gly-
cyrriza. Adipsos , i. f. g. El regal'1%0. Plin.
* Aditiales coena; , ab aditu di¿laf ad sepukra. Cenas sepuU erales. Chiffl. cum Salmas.
ADJUDICO , as , avi. Adjudicar por Juert. Etiam Atribuir.
Adjudicado , onis. Aquella obra de adjudicar.
Adjugo, as, pen. cor. avi. "Uncir al yugo.
Adjugatio , nis. Aquella obra.
ADJUNGO , is , ere , nxi , n£tum. Juntar uno a. otro.
* Adjunftus , a , um , partic. Cosa conjunta. Aves adjunctaí.
Vandada de aves. Judices adjun&i. Jueces adjuntos.
* Adjun&io , nis. Junta, compañía, amistad, conformidad.
Etiam, El Conque, condición , excepción. Etiam Adjun&io. Figura retorica de ornato en la oración.
* Adjunftor , oris. Ayuntador. Cic. ad Attic. lib.8. Ule Gal-
lia; ulterioris adjunítor.
* Adjunctum , i. Verbum Dialeédcorum. El adjunto. Gell.
Hb.17. cap. 7. Adjurgo , as. Reñir. Plaut.
Adjurgium , gii , idem quod jurgium. Rencilla. Plaut. ADJURO, as , pen. prod. Conjurar, o exorcizar. Jurar ase-
veradamente, Adjuratio , nis. Juramento, b conjuro. ADJUVO , as , penult. corr. adjuvi , adjutum , pro opem
fero. Ayudar. Adjutor , oris. Ayudador. Adjutdx , icis. Ayudado 'a. Adjumentum , i. Ayuda. Adjutorium , iii. Ayuda.
Adjuto , as , & raro Adjutor , aris , adjuvo, as. ADLAEORO , as , avi , pen. prod. sive allaboro. Trabajar ahincadamente. Afanar.
AD ti
Adlaboratio , onis. Aquella obra de trabajar.
Adlatro , as, avi. Ladrar , ó detraer murmurando de otro,
Adlatratio , onis. Aquella obra de detraer , o maldecir de otro.
* Adlicula , x. Vestís genus. Isid. gloss.
* Aduno , is. Vide Allino.
Adlivesco , cis. Ponerse de color morado. Fest. ^
* Adluviis. i. e. locis cinosis. Isid. gloss.
Admallo , as. Litigar en tribunal causas superiores. Glossar. Admando, as. Encomendar. Plaut. Admaturo , as. Dar prisa. Cses. lib. 7. Admetior , iris. Medir. Cic.
* Adminiculor , aris , tus. Sostener , ayudar. Vites , aut te-
ndías arbusculas pedamentis adminicular!. Per transla- tionem accipitur etiam pro Adjuvo. Pro quo etiam legi- tur Adminiculo , voce acliva. Cato. Quoad potui , ad- miniculavi tuam voluntatem in scribendo. Columell. Vitem adminiculato , arborique jungito.
* Adminiculum , i. ídem est quod pedamentum sustinen-
dis vitibus. Rodrigón, ü horquilla para sostener las vides y otras plantas.
* Adminiculator ,is, Adjutor. Gell. lib. 7. cap.]. Admini-
culatus, nomen ex Partic. Ayudado, sostenido. Gell. lib. ro. cap. 1 1. Varro apud Priscian.
Administro, as , avi. Administrar , y servir como criado.
Administrado , onis. Aquella obra de servir a otro.
Administrator , oris. El que ministra , y sirve a otro.
Administrativus , a , um. Cosa diligente en servir. Ut vita administrativa. La vida attiva.
ADMIROR , aris , Maravillarse de alguna cosa.
Admirabilis , e. Cosa maravillosa , digna de admiración.
Admirabilitas , atis , pro admiratione dixit Cic.
Admirabiliter , adverb. Maravillosamente.
Admirado , onis. Aquella obra de se maravillar.
Admirandus, a, um. Digno de admiración. Virg.
Admirator , oris. El que se admira. Quintil.
ADMISCEO , es , admiscui. Mezclar uno con otro.
Admistio , onis. La mixtura.
ADMITTO , is , ere , si , ssum. Admitir , recibir , in cubi- culum , in domum. Admittere culpam , scelus , Pecar. Admittere fraudem , engañar. Cic. pro Rabir. Admittere equum. Incitar , picar el caballo para correr. Ovid. Cars. Liv. Unde equus admissus dicitur celer , & ad cursurrt incitatus. Aves admittere. Agorar perlas aves. Etiam Ad- mittere , verbum Juris, guando se recibe algo a prueba, o la acusación ,y testigos. Jam mare admitdt. 7a hace buen tiempo para navegar. Fccminam mari , vel mare fceminz admittere. Echarlos a la parada. Arbores germina ad- mittunt. Prenden bien los ingertos.
* Admissio, nis , verbale. Esta acción. Admissum, i, subs-
tant. El d clit 0. Admissiones , dicebantur , Las horas en que el Principe daba audiencia a todos. Unde , daré ad- missionem ad Principem. Varíes entrada. Admissionalis, is. Portero que la da, y los entra. Admissio , & Admissu- ra. Parada en las bestias.
* Admissarius equus. Garañón. Homo. Hombre desenfrena'
do en torpezas.
* Admissiva: aves. En los agüeros eran las que pronosticaban
el bien , b el mal. Plaut. Asin.
* Admissura , x. El tiempo de echar el garañón. Stat. Colum.
lib.7. cap.n.
* Admodio , as. Verbum insolens , aut potius barbarum, pro Accommodo , sive allevo. Chiffl.
Admodita , x , genus serpentis.. Isid.
Admodum ,.adveib. pen. cor. pro eo quod est multum , Se valdé. Muy mucho.
Admodulor, aris. Cantar con otro. Claud.
Admcenio , is , ut oppidum admoenire. Poner cerco a un lu- gar. Verbum áPlauto fiélum pro obsidere.
* Admolior, iris,idem quod AdmoYeo. Plaut.Curt./.8.c. 10.
Ei AD-
i2 AD
ADMONEO , es, admonui , itum. Avisar , o amonestar.
Admonitio , onis , sive admonitus , us. El aviso.
Admonitor, is. Amoncstador. Admonitum. Cic. Amonesta- ción.
Admonitores , a , um. Citatorius s ut Lateras admoni- l toria?. Cerd.
Admoideo , es , admordi , admorsum. Morder.
ADMOVEO , es , ovi , otum , pen. cor. Animar una tosa a otra.
Admotio , onis , vel Admotus , us. Aquella obra de arrimar.
Admuqio , is , ivi. Corresponder bramando. Admugit faemi- na tauro.
ADMURMURO j as. Calificar al Orador aplaudiendo con murmullo.
Admurmuratio , onis. Este aplauso y murmullo.
Admurmuratum, est impersonale. Cic. 2. de Orat. Quum esset admurmuratum.
Admutilo , as , pen. cor. Desmochar , o cortar miembro.
Adnascor , eris , atus. Nacer.
* Adnavigo, as. Navegar acia algún lugar. Cerd. Vide Anavigo.
Adnecto , is , xui. Atar , ligar , ó amarrar.
* Adnepos, otis, Adneptis , is. Abnepotis abneptisque fi.- lius : filia pronepotis, vel proneptis, nepos neptis, Ub.i. §. quinto gradu. D. de grad. & affin. lib. 38. 10.
Adnidto, as. Hacer señal con los ojos.
* Adnigrati, i. e. prostrati vilefacli. Pap. Chiffl. Adnitor , ris , adnixus , vel sus. Estribar , poner esfuerzo.
* Adnitor , eris , pro Adjurare. Sallust.
* Adno , as , Nadar acia otra cosa. Car sar. 2 . btlli civil.
* Adnato, as , p. c. freq. Lo mismo. Adnumero , as. Contar , y poner en numero.
* Adnumiasta: nomina scribebant militum , & faciebant
Adnumium , h. e. catalogum militum. Chiffl.
* Adnunciatio , onis. Decreto , o Edicto de los Concilios , en
que se publicaba a los pueblos lo que se habia determinado,
para observarlo. Cerd. Adnoto , as. Vide Annoto. Adnutrio , is , iré. Criar. Plin.
* Ad nutum , facilé. Pap. Chiffl.
* Adobruo , is. Cubrir : vites , arbores. Columell.
* Adoleo , es , ere , ui , evi, etum. Ofrecer en sacrificio , y
quemar lo que se sacrificaba. Unde Intestina adolere , & viscera flammis. Quemar las entrañas en el sacrificio.
Adolesco , is , olui , evi , ultum. Crecer.
Adultus , a , um. Cosa adulta , o crecida : ut Adulta virgo, adulta actas.
Adolescens , entis. Mo^o , o moyt mientras crecen.
Adolescentulus , & Adolescentula , x , diminutiv. Mucha- chito , o Muchachito.
Adolescentia , a?. Edad de 14. a 2 f. años,
Adolescentior, aris, atus, dixit Varro, pro eo quod lu- xurior.
Adolescenturio,is, dixit Nonius, pro ut adolescens se ge-rit.
Adolesthia. La chanca.
Adoleschus, chi. El chancero.
* Adonai , Nomen Dei apud Hebraeos, interpret. Dominus
omnium rerurn.
* Adonis , is , & idis. Veneris amasius : de quo plura
Ovid. 10. Metamorph. & D. Hieronym. inE\echielem.
* Adonia , orum. Las fiestas que hadan a Adonis.
* Adonis etiam est piscis nomen , qui relíelo mari somni
causa in siecum egreditur littus. Plin. lib. 9. cap. 19.
* Adonium ,ii. Species est abrotoni. Chiffl. Sumitur etiam
Adonium pro Adonidis simulacro , &: pro luctu sacro, quo mulieres Adonidem plangere solebant.
* Adonis, Nombre de un rio que nace en el monte Libano.
Plin. lib.%. cap.S. Adonicum carmen constans daétylo, & spondaro.
AD
ADOPERIO , is , adoperui , adopertum. Cubrir , o tapar. Adopinor , aris. Opinar.
Adopto , as , Adoptar en lugar de hijo , a prohijar , elegir. Adoptatus , particip. pro Optatus. Adoptatissimus mihi-
tuus fuit adventus. Filius adoptatus , vel adoptivus. Adoptio, onis. Adopción. Adoptivus, a, um. Cosa adoptada, i) prohijada. Adoptator , oris. El que adopta. Ulp.
* Adoptarius, a, um. Ex adoptato filio quidquid natum
est. Isid. Gloss. Adoptatitius , qui in adoptionem venit. Plaut. Adoptiva , orum. Bienes adquiridos por adopción. Ador , oris , n. g. Escandía , b farro, un genero de mieses. Adoreum far. Aquella misma escandía, o farro. Adoreus , a , um. Cosa de materia de escandía. Adoiea , x. Gloria , y fama de la vitoria.
* Adordior , iris, adorsus , Incipio. Comentar. Ambr. lib. 1.
Offic. Postea nunquam , nisi consulto Domino , bellum adorsus est. Adorsus , a , um , particip. Aggressus.Gell. lib. 9. cap. z. Adorsi erant tyrannum interficere. Ovid.2. de Pont. Eleg. 2.
* Adorio , pro Adorior. Noevius. lih. 3 . belli Punic.
ADORIOR , iris , vel eris , adortus. Acometer de todas ma- neras , arremeter. Eúam,Emprcnder, intentar cosas arduas. Cic. de Orat. Ne conveliere adoriamur ea , qus non pos- sunt commoveri. No nos metamos en arrancar lo que aun no podemos menear.
Adorno, as, are, ídem est quod Orno. Adornar , hermosear. Vestibus aliquem. Etiam , Disponer y amasar algo con ar- tificio. Cic. pro Cluent. Omnis testium copia initio á ma- rre adornata est. Etiam, Aprontar, y preparar, Plaut. Jube vasa pura adornari mihi. Nuptias adorna.
* Adoro , as , are. Adorar. Deurr. precibus, donis. Adora-
turi sedeant. Adag. Perseverar en el bien. Melius autem, Hacer de espacio , y con asiento las cosas espirituales.
Adorado, onis , La adoración. Adorator, oris. Venerator, cultor. Adorador. Cerd.
Adoxia , x. Ignominia , infamia. Unde Adoxoi Grarc. di- cuntur inglorii & obscuri. Adoxs materia?. Asuntos de cosas bajas, infames , y ridiculas para ostentación del inge- nio. Gell. apud Chiffl. adoxa themata vocantur.
* Adparare, acquirere. Adquirir. Lucret. lib.i.
* Adpecjrorare. Aplicar al pecho. Isid. Gloss. apud Chiffl.
* Adpetulantia , procacitas. ídem.
* Adplanare , adiquare. Igualar. ídem.
* Adplorare. Llorar. Senec. Quast. nat. cap. i. Adplumbo, as. Vide Applumbo.
Adposco , is , adpoposci. Demandar sóbrelo demandado.
Adpugno , as. Combatir. Tacit.
Adquo , id est quo usque. Afranius ap. Nonium.
* Adrado , is. Raer cerca. Collum. ' •
* Adrachne , es , Arbor est bífera , arbuto similis , in mon-
tibus nascens. Madroño silvestre. Andrachne autem her- ba est , quam Latini Portulacam vocant. Verdolaga.
* Adremelech , Idolum Assyriorum , quod etiam Samari-
tani coluere. Pap.
* Adraminare , Usurpando minuere , abuti. Isidor. apud
Chiffl. Adrapidus, a , um , pro eo quod est valdé rapidus. Adrapidé, adverb. proeo quod est valde rapidé.
* Adrastia , Hifa de Júpiter, y de la Necesidad , diosa de las
vengan% as, dicta Nemesjs , Justicia. Unde locus prover- bio : Adastria Nemesis 5 subintellige , adest, vel aderit: La justicia de Dios no se descuida.
Adrepo , is , ere , psi , ptum , pp. Entrar gateando. Mus & lacerta in columbaria adrepunt. Per translationem, In- troducirse , in aruicitiam alicujus. Cic.
Adrodo , is. Vide Arrodo.
Adrogo , as. Vide Arrogo.
* Adru-
AD
* Adrumentlna , Vn genero de nave. Cerd.
* Adrumo , as , pp. teste Festo , Rumorem fado, sive
Commurmuro,
* Adruo, isjíignificat, arando subruo. Collum. lib.x.capA, -Disiedum dtindeprotinus firmum inarari, & adruicon- venit.
* Adsallio , is , ¡re. Acometer a otro. Form. Rom.
* Adsallitura , sive Adsukura. El acometimiento , y acción
de acometer. Cerd. Adscisco , Adstdor , Adsentio , Adsequor , Adsero , Ad- servo , Adsevero , Adsicco, Adsideo, Adsigno, Adsilio, Adsimiüs, Adsimulo, Adsisto , Adsokt , Adstringo, Adsnuo vide in A ante S.
* Adscire, sive Adsciscere , ídem quod Adjungere. Juntar una cosa con otra. Aliquando pro Approbare. Cic. pro Corrí. Id si adscivissent socii Latini &c. i. e. si appro- bassent, & recepissent. Hinc Adscitus , a , um , i. e. receptus. Recibido. Cic. Sacra adscita , atque accersita ab exteris nationibus.
* Adscribo, Adscriptor , Adscriptio. Vide Ascribo.
* Adsellare, alvum exonerare. Chiffl.
* Adsentor , oris , idem quod Assertor , qui aliquem vin-
dicat in libertatern.
* Adsessoria, orum. Libros délas determinaciones délos Ase~
sores. Lexic. Juris.
* Adsestrix , cis. Asesora. Nonius.
* Adsitus , a , um. Sembrado junto a. otra : ut vitis adsita
ad olus faceré solet.
* Adspuo , is , ere , adspui , utuin. Escupir contra alguno.
* Adstipulor , & Adstituo , vide A ante S.
* Adstassint , pro steterint. Festus.
* Adsudassit , pro Adsudaverit , h. e. congelarit , pra: mc-
tu contradum est. Plaut. in Casina.
* Adsuetula , h. e. agaso. Gloss.
ADSCJM , ades, adfui, vel afiui. Estar presente, b favore- cer a otro. Assum , pro Adsum. Plaut. Heus , ubi es? Donde estás} Assum. Aquí estoy. At egoelixum te voló. Equivoco gracioso : No te quiero asado, sino cocido. Ades- dum. Ven aqui. Huc adts , vel adts nobis Sanda Dei- genitrix. Favorécenoslo Madre de Dios. In causa adest con- cionator. Está en lo que dice , y muy sobre si. E contra: Non adest. No está en ello , perdido vá.
* Adtaminare. h. e. inquinare.
* Adteger , a , um. T«dus , & deminutus. Chiffl.
* Adtegrare. Vinum in sacrificiis augere. ítem , in statum redigere. Chiffl.
* Adtestata fulgura dicebantur , qua: iterató fiebant.
* Adtubernalis , pro Contubernalis. Festus. Camarada en
la posada. ADVEHO , is , ere , advexi , dum. Llevar a lugar de qual- quier modo , frumentum , oleum &c.
* Advedio , verbale , & Advidus , us. Esta acción de lle- var. Plin.Tacit.
* Advedo , as , are , frequentativ. ex aliquo loco in lo- cum. Tacit. lib.',.
* Advexe , pro Advexisse. Plaut.
* Advelo , as , are, pp. Cubrir con veto , u otra cosa. Vindi- que advelat témpora lauro. Virg. JEneid.
* Advelitatio , probrorum jadatio. Gr. Logomaxia, á veli- tari pugna. Plaur. Mea. a 5 . se. 1.
Advena , x , commun. gen. El que viene de otra tierra , ad- venedizo.
* Adveneror , aris , atus. Reverenciar mucho. Varro lib. I.
de Re Ritst. ADVEN ÍO , is , iré , eni , entum. Llegar , arribar a alguna parte. Ex loco ad , aut in , vel Matntum. Advenire pro Accidere. Cic. n. Pbilipp. Advenat , pro Adveniat. Plaut.
* Adventitius, a , um. Cosa quevicne defuera. Cop¡a;,pecu-
AD 13
nía &c, Dodrina adventitia. Doñrlna •nueva y estraña. Dos adventitia. Dote que da algún particular : ut profec- titia. El que dan los padres a la bija. AJventkius morbus. Enfermedad que sobreviene sin culpa , ni exceso nuestro.
♦Advento, as, are, frequentativ. Allegarse, acercarse. Cic. Curioni. Plut. Autul.
♦Adventores, qui frequenter adveniunt. Amigotes para, comer y beber. Adventorius , a, um. Lo que onecen al que viene: ut Adventoria Epístola. Adventus. La venida. Adventi . dixit Terent. pro Adventus. Patrem non exti- mescam , ubi in mentem ejus adventi venit. In Vborm.
* Adverbero, as. Verbero. Stat.?. Thebaid.
* Adverbium , ¡i , quod jungitur verbo , & significat mo-
dum quo aliquid agimus.
* Adverruncassit , pro Averterit. Quis adverruncassit,tam arietinas hominum mentes > Antidamus apud Chiffl.
Adversus , a , um. Cosa opuesta enfreme de otra. Dentes ad- versi. Dientes de arriba. Aqua adversa. Agua arriba. Ca- sus , fortuna , valetudo, res adversa;. Casos, fortuna, des- dichas , enfermedad , b mala salud. Sokm adversus intue- ri. Mirar al Sol cara a cara.
* Adversus, vel Adversum , praspositio aecusativi. Con- tra , b enfrente. Pro Apud , aut Erga. Est emm pietas justitia adversus Deum. La obra de misericordia es par* con Dios justicia.
Adversum , sive Exadversum. Enfrente. Quis est hic , qui adversum mihi sit? Quién es este que encara conmigo} Ali- quando significat Secundum. Ulpian. tit. 18. Bonorum possessio datur aut contra tabulas , aut adversus tabu- las intestati.
* Adverso, as, antiqué didum pro verso.as. Plaut.»'» Rud. Adversor , aris ,atus. Contradecir alguna cosa. Cic. Ejus li-
bidini adversari non poterat. Adversans, tis. El que con- tradice. Cic. de Qrat. Adversarius, a , um. ídem quod Contrarias. Cic.
* Adversaria , orum , & Adversa , orum. Tumultuaria; ta- bula; , qua; adversa etiam parte scribebantur. Apunta- mientos , que d-e prisa se escribían por ambas paginas para, memoria. Borradores , b minutas.
Adversarius , i¡. Subst. El contrario que contradice.
Adversator, is, & Adversatrix, cis. Contrario, b contraria. Terent. Heaut. Plaut. Mqst. Adverse, adv. Adversa, a contrariamente.
Adversitas, tis. Contrarietas & repugnantia. No adversi- dad , b calamidad , sino contrariedad. Plin. Magnam ad- versitatem cum stellionibus putant esse : de Scorpioni- bus loquitur.
* Adversitores , servi sunt , qui domum deducunt , & re- ducunt. Criados que van y vienen acompañando , y salen k recibir. Plaut. Most. a 4. se. 1.
* Adversione emitur , cüm adversi casus ab emptore peri-
culum suscipitur. Lex. I C.
* Adversipedes , p. c. Antipodes. Gloss. ADVERTO , is, ere, erti, ersum. Ad aliquem locumver-
to. Tornarse , volverse acia alguna parle. Advertere ani- mum. Atender, estar atento. Terent. Animum adver- tiré qua? loquar. Estadme atentos á lo que hablo. Adver- tere in aliquem, pro animadvertere , sive puniré. Ta- cit. lib. 1. Annal.
* Advespcrascit , ebat. Ser ya tarde, cerca deponerse el Sol.
Hujus contrarium Lucescit.
* Advexe , pro Advexisse. Plaur.
Advigilo , as , are. Velar mucho , y cuidar de algo ton diligen- cia. Cic. de petit. Cons.
* Advivo , is , ere , xi , dum , pp. quasi adhuc vivo. Vivir
aun. Piin. lib. 15. cap. 18.
* Adulo , pp. pro adulor. Lucret.
ADÜLOR , aris , atus , pp. motu cauda;. Halagar les perros a sus amos. Etiam , Lisongear. Veteres etiam dkeuant,
Adulo,
14 AD
Adulo , aéliva Voce. Etiam pro lambo , &ebibo. Cica. Tuse. Nostrum adula: sanguinem. Nos bebe la sangre.
Adulatio, nis, verbale. Lisonja, adulación. Adulator, oris. Lisongcro , Adulador. Adulatorculus , i. Aduladorcito. Gloss. Adulatrix , cis. Aduladora. Adulatrices extera: gentes. Trebellius Pollio in Claudio. Adulatorius,a,uni: ut Adulatorium dedecus. Tacit. /.5. Adulación infame.
Adulter, eri , & Adulcera , a?. Adultero , Adultera.
* Adulterio, onis, pro Adultero, & Adulteritas, atis, dic-
ta a Labeiio ttstatur Gell. cap. 7. lib. 16. ítem No- nius.
Adulterium , ii. Adulterio. Transfertur ad alia , ut Adul- teria natura:, proóperibus non veré naturalibus. Adul- teria meveis pro fraude. Adulteria arborum pro insi- tionibus apud Plin.
Adultero , as , are. Hacer traición el casado , o casada a su consorte. Monetam adulterare. Falsear la moneda. Adul- terator , & Adulteratores moneta:. Monederos falsos.
Adulteror, aris , deponens. Cic. 3. de Officiis. Adulteror, aris, passivé. Horat. Epod.n. Adulteratus, a, um. Cosa adulterada. Etiam , Mulier adulterata , i. e. Adul- terio stuprata. Sueton. in Cas, cap. 48. Adulterinus , a, um. Cosa adulterina, adulterada, falsa, contrahecha.
Aduitus. Vide Adoleo.
ADUMEKO, as , are, avi, atum. Hacer sombra. Pasti- ntis tegetibus vineas adumbrabat. Colum. lib.%. cap. <;. Etiam. Dibujar. Quis piítor omnia qua: in rerum na- tura sunt , didicit adumbrare? Quintil, lib. 7. cap. 11. Mores alicujus adumbrare. Remedarle. Adumbratio,onis. Imitación , remedo. Cic. de Oratore. Adumbratim , adv. subobscuré , non apené. Lucretius , lib. 4. A lo disi- mulado.
Adunco, as, are. Torcer lo que está derecho. Festus. Angulus quod aduncatur. Adunáis ,a, um , Cosa corva. Adun- citas , atis.- Esa encorvadura.
Ad unguem. Exacla , y perfeñamente. Horat. //¿.i. Serm.
ADUNO , as . are , pp. Juntar , adunar. Membra divisa adunare. Pallad, lib. 3. cap. 9. Adunati , simul congre- gad. Adunado, nis. Diomed. Gram./i¿. j.
Ad unum , adverbialiter diótum. Todos sin quedar uno. Curt. omnes ad unum peñere.
ADVOCO, as, are. Llamar .en su favor. Auvocare ani- mum ad seipsum. Entrar uno dentro de sí. Artem. Tomar modo y tr a\a de vivir . Advocara frugalitatis paupertas, se in divitias convertet. La pobrera se hará rica, si á comer poco se aplica.
Advocatia , negotii publici procurado. Abogacía. ítem tu- tela &r defensio alicujus Collegii. Oficio de Juez, conser- vador, Lex. I C. Advocatio. Consulta de gente de letras. Ingens advocatio. Muchedumbre de gente convocada. Ad- vocito, as, freq. sarpe advoco. Lucill. Hb.z9.
ADVOLO, as, are. Volar, ad, vel in aliquem locum.Trans- fertur ad homines. Cic. ad Brut. lib. 10. Quamobrem ad- vola obsecro, Vén volando. Advolatus, us , aétus volan- di. Cic. i. Tuse.
Advolvo,is, ere, vi, lutum, Llevar algo volteando. La- pidem advolvere ad ostium. Virg. j.Georg. Advolutus genibus , Liv.
* Advorsor , pro Adversor : & Advorsorem pro Adversa-
rium veteres dixerunt , teste Festo. Sic Advorsum . & Advorto , pro Adversum , & Adverto.
* Advorsum fuas. i. e. adversussis, adverseris. Liv. ap.
Chiffl.
* Advoses, vel Advores. Adversarii. Fest. Gloss.
Ad votum , Ex sententia , ad voluntatem. A medida de deseo , a pedir de boca.
Adurgeo , es, ere, ursi , ursum. Vehementer urgeo. Ma- cho apretar , apresurar. Celsus. Horat. Carm. /. 1. 37.
AJuro, is j adusi , ustum. Quemar. Adustus homo. Negra
AD
atesado. Cibus adustus. Manjar requemado. Adustio , nis , verbale. La quema. Plin, Adusque. Usque ad. Hasta tal parte. Adynamum , i. Vino floxo , que se hacia de mosto blanco, U
mitad de agua } y se cocía al fuego hasta que menguaba la
parte del agua. Vid. Plin. lib.n. cao. 16. Ady tum , ti. Lo mas. interior del templo , carne el Coro , i Pres.-
byterit.
AE
* ¿Edepalmus , i. Morbus puÜéndorum. Satyriasis.
* jfcdoeica ulcera , qua: circa pudenda nascuntur. ■lEdepol. Juramento principalmente de las mugeres Gentiles,
por el Templo de Pollux. Eciam , pro certé, Equidem, Na?. En verdad, Ciertamente.
* /Edes , is , f. g. ir» sing. Templo , Iglesia : ut Ades S.Ma- riar. In plur. ¿Edes sacra:. Los Templos: ut Divorum aedes. Etiam. Casas principales, sed tune cum distributivis , ut bina: , auc terna: «des : pro templo autem cum cardina- libus: ut dua:^ tres a:des sacra: . Dw, tres Templos. Ali- quando,¡Edes, is, poeticé. Lugar como aposento. &áes apum. Las celditas de las abejas en la colmena. iEdibus in nostris , qua: prava , aut re&a gerzntvtr.Cada uno mire por su casa, y descuide de la agen a. Adicula ,as , dimin. Casita, celdita , capillita , humilladero , nicho de Imagen.
.¿Edifico , as , are , avi, atum. Hacer casas, Edificar, Fabricar. •/Edificado, nis. Tal Fabrica. ¿Edificaduncula, x, di- min. Edificacioncilla, Obrilla. jEdificator , is. El que edi- fica casa. ¿Edifex , cis , aedificator. Tertull. iEdificium, ii. Lo edificado , el edificio.
Adilis, is. Curator Urbis , arinona: , & ludorum. El Edil, que cuidaba de lo político de Roma, de suprovision , juegos, fiestas, limpíela , pesos , medidas. Oficio mas honorífico , que el de nuestros Fieles , primer grado para subir a todas las honras. Vefiianle ■ el Lato clavo , o garnacha. ^Edili- tius , a , um. Lo que a los Ediles toca. Ludi Edilitii. Fies- tas que daba el Edil. Veftigal. Contribución del Pueblo pa- ra ellas.
yEditimus , i3 El dueño de la casa, o por cuya cuenta corre.
jEdituus, ui. Sacristán, o el que tiene cuidado del Templo. iEdituor , vel Aeditimor , aris. Hacer este oficio.
jEdon , onis. El ruiseñor , ave , y un monte de Tracia.
* ^Eganea , jaculi levioris species , ex ferro solido , laco- que. Rejón , o vanderilla. Cerd.
jEger , a, um. Cosa dolorosa, enferma, sentida. -<Eger corpo- re , animo , vel animi , aut ab animo. jEger consilii. Ve no sano consejo. -iEger amore. Enamorado. Invidia li- tis aegra. Envidia, que se entristece con loque otros se huel- gan. Respublica ¡egra. Necesitada de remedio. Verba aegra. Palabras pesadas. Agre , adv. Con desazón , y de mala gana. ¿Egré alicui faceré. Hacerle algún pesar. jEgerrimus , a , um. Muy enfermt. iEgerrime. Muy de- sazonadamente.
^Egresco , cis , idem quod ^Egroco.
iEgroto, as, avi, atum, pp. Enfermar, estar enfermo.
* ÜLgrotand animo medicus est oratio. No hay mejor medico para un triste como una buena palabra.
* iEgritudo, nis , f. g. Tristeza , pena , pasión , pesadumbre,
aprehensión de mal presente, solicitud , desmayo de coraron. Ditfert ab Agrotatione, quod ha:c plerumque corpo- ris sit : xgritudo autem animi. Criminis segritudo. Acu- sación flaca del delito sin mucho fundamento.
* ^Egrum, gri , substant. Plus a:gri ex abitu amici, quám voluptatis ex adventu ca?pi. Mas sentí la pena de la par- tida de mi amigo , que me holgué con su venida.
Agrimonia, a?. Tristeza.
-iEgiagrios , u. Lat. Caprea. Cabra montes.
* ¿gilips ,ipis. Locus editus0 ec pene inaccesus. Lat. Rer
lie-
AE
lictum á capris. Risco muy ai dúo y empinado, donde aun no pueden subir cabras.
* ¿Egilops, is. Bulbi genus apud Plin. /;'*. 19. cap. f.
* ¿Eo'marx merces. Provcrb. de vil ¡bus mercibus usur-
D
Ípatum. ¿SLginea , orum , n. g. dicuntur grandiora omnia. Sunt etiam JEe'mca , rerum venalium onera miscellanea. Bj- ratijas de Buhoneros. Undé ¿Eginopoiar , arum. Los bu- honeros. Cadius Antiq. leti. 11. cap. 56.
* ¿Eginos. Cicuta ap. Diosc.
* Agitanes , Monstra sunt caprinos pedes habentia, reli-
quis parcibus humanam referentia figuran!. Especie de Sa.yros. Plin. li 6. <,. c. 1.
I/£gisj dis , f. g. p. c. El Escudo de la Diosa Palas, fabricado por Vulcano , de acero , que tenia enmedio la cabera de Medusa , que convertía a. los que la miraban en piedras. Sumitur pro Lorica. Ja Cota. Etiam. Capacete de cuero, de que usaban los ¿frícanos. Vna contextura de muchas coronas a modo de Tiara. Y el Sacerdote de Atenas , que coronado con ellas , entraba donde estaban los despo- sados.
* .Eginosuc, a, urrij «egide sonans. Valer. Flac. Argonaut.
lib. 13. JEglcga, a?. Verso pastoril. Écloga sine dipthongo, elec- "tio", vcl explanado, siveelegantia dicitur. Chiifl.
* ¿Egocephalus, i. Avis est liene carens. Arist. lib. 8. de
Animal. Plin. 1. x. c. 37. ./Egóceros , i. Signo de Capricornio. ¿Tgon , onos. Caprile st:bulum. El chibitil.
* ¿Egonirhon. Herba , quar juxta Ruellium. Millium so-
lis appcllatur in Officinis. Alio nomine Lit..ospcr- mon. *¿E<*ophagos, Juno apud Sparthanos diíta , quód illi prarcipué capras sacrifícabant. Crlius Antiq. lecl. 1. 16.
* ¿Egopos , ¿Egops , Caprinos oculos habens. L. M.
* ¿Egrolethros. Hierba amarga , con que las abejas hacen
m'el amarga, mortal para las cabras. Onom. Med.
* ¿E<*romandra. Caprile. Chibitil , o redil de cabras.
* ¿Egyptus , i. m. g. Hermano de Vanao.
*¿Eryptus, i, f. g. Región fértilísima del Asia. Undé Proveí b. ¿Egypd sulcus Lybia; non curat arenas. Vn te. ron de Cumpos vale mas que toda Lybia.
* ¿Egyptilla , a:, gemma est nigra radice , cerúlea facie.
Isid. •¿Egyptius, a , um. Cosa de Egypto. ítem ¿Egyptii, qui gest. ndis onevibus quarstum faceré consueverunt. Harrieros , o Esportilleros.
* ¿Eli , orum dicuntur , quibus duar sórores nupserunt.
Cari. Rhod. lib. 18. cap. 14.
* ¿Eünus , lúgubre carmen , quo Linus poeta Thebanus
filius Apollinis deplorabatur. ítem , Cantilena texen- tiurr. Chiffl.
* ¿ílurus, i, pp. El gato. ¿Émidos , inttrp. Tumidus. Fest.
* ¿Emochares, is. Cognomen Martis, quasi sanguine gau-
dens. Hxmocharcs potius scribendum. Chiffl. iEMULOR , aris. Competir , imitar , seguir , contender con alguno de envidia. Alicui , vel aliquem armulari , vel cum aliquo , & absoluté. itniulatio , nis , vel ¿Emulatus , us,ui. Esta competencia, xclos , b envidia. Sumitur etiam pro Invidia : nam ex armulatione inardescit invidia , & incenditur odium. •itmulator, oris , & /Emulatrix, cis. El , o la que ■zeta, o
imita , b sigue. •¿Eiriulus , a, um. Cosa que imita con ahinco. Labia annula rnsis. Lab'os encarnados como rosas. Virtus armula glo- ria?. Virtud que aspira a la gloria. * ¿E míl'a via. "Vna de las calles principales de Roma , hecha por Emilio. . .
AE
*S
líneas , a?, pp. Famoso Troyano.
¿Eneis , idos. Su Historia en verso por Virgilio, ^neius , a,
um. Cosa de Eneas. ¿Eneidomasdx , gis. Líber á Cor-
bilio pistóte in Virgilium editus. ¿Eneus , vel ¿Ereus , a, um. Cosa de bronce. Vincula arnea.
Prisión, b cadenas perpetuas.
* ¿Enesi , orum. ¿Enea? comités. Festus.
* ¿Enesis , gratiarum añio. Passerat.
* ¿Enobarbus,¡. Hombre de barba roja.
* ¿Eneator , is. El trompetero.
¿Enigma , tis. Enigma. Que es cosa y cosa ? Alegoría conti- nuada y obscura. Aliquando sumitur pro Parábola. Ezech. cap. 17. Eilii hominis propane ¡enigma , & narra parabolam : aquí l a gr and i s &c. ubi arnigma , vel parábo- la vocatur aquila vastans Libanum , per quam intelli- git Nabucodonospr vastantem Jerusalem. Vde Pass. cum Chiffl. ¿Enigmadcus , a , um. Cosa enigmática. , y obscura.
.Snigmatistes , ta?. El que compone Quisicosas.
* enigmatizo , £V Parabolizo , pp. Decir enigmas. Pas- serat.
* ¿Enitologium. carmen appellant , quod capit daétylos dúos , trocharos tres, ut: Prcelia dura placent tritci in- venta.
* ¿Enos , vel ¿Enon. Apologus. Cuento , b caso para exor- . tar a alguno.
* ¿Lo us, i. Eoio ,Rey de los vientos , hijo de Júpiter. ¿Eolia Ínsula , ubi regnavit. ¿Eolicus , a , um , & ¿Eolides patronimicum , g. ro. Ulyses & Misenus ¿Eolides. Fi- des ¿Eolia?. Cuerdas de Eolia , y Versos lyricos , que a ellas se cantaban.
¿Eqjafvus, a,um. Cosa de igual edad. Puer, Corpus, grex, palmes, & alia arquiva.
¿Equanimis , e. Hombre de coraron igual entre prospero y adverso. ^Equanimitas , atis. Esta igualdad , quasi Aquus animus. ¿Equanimiter. Con igualdad de ani- mo.
¿Equaror, is. El Equador , b linea que divide la Esfera Ce- leste en dos partes iguales.
¿Equino¿Hum, ii , & ¿Equidies, ei. El Equinoccio , donde son los días 'guales con las noches. El primero es el Hyc- mal a r 1 . de Setiembre , y el Vernal a 21. de Mar\o. ¿Equinoclialis , e. Lo que toca a este tiempo.
* ¿Equilanium , ii , vel ¿Equilavium , ii. La lana lavada
que rueda en la mitad. Fest.
* ¿í'quilotium , arquatio. Isid. Gloss.
* ¿íquilatatio , nis. Lo igual de las lineas según su latitud.
Chiffl. ¿Equilaterus, a, um. Cosa de tres lados iguales : ut Trian-
gulus squilaterus. ¿Equilibrium , ii. Balanzas en fiel , peso igual. ¿Equilibrium
carnis. Otro tanto de carne. ¿Equilibris , e. Cosa igual en el, b del peso. ¿Equilibritas,
atis. Esta igualdad.
* ¿Equipar, is. Igual. Passerat. Chiffl. ¿EQUIPARO , as , avi , atum. Correr parejas con otro. Vir-
tutes suas ad alterius arquiparare. Correr parejas en vir- tud con otro. ¿Equiparado , nis. Esta igualdad , b cotejo. ¿Equiparabilis , e. Lo comparable de esta suerte. ¿Equipondium , ii. Otro tanto igual peso. Aurum dedi ad argenti arquipondium. Di el oro a peso de plata.
* ¿Equivalere. Tener igual poder y valor.
* ¿Equivocum , c¡. Equivoco, que hace a dos sentidos :uC
Aries , Camero , b maquina de guerra. ¿Equivocus est suo patri filius. Llamase el hijo con el nombre de su padre.
* ¿Equivocor , aris. Tener dos cosas un mismo nombre. Equi-
vocarse en los nombres. ¿Equivocus , a, um. De un mismo nombre que el otro. ¿Equor, oris. n. g. Lo llano del campo, y sosegado, y en leche
del
i6
AE
del mar. ¿Equor ventris pro tumore ventris. Frene?,. Gell. lib. ii. cap. i. ¿Equoreus , a, um. Cosa del mar : ut ¿Equoreum vulgus, aut pecus. Pescado déla mar. ¿Equoreum bustum. Se- pulcro a la orilla del mar. Valer. Flac. Argonaut. lib. f . ¿Equus, a, um. Cosa igual , pareja: quasi aqua arqua.Etiam accipitur pro integro , probo , & justo. Cic. 6. Vcrr. ítem , pro ut decet : Plaut. Pseudol. Deum máxime arquum est timere. ¿Equum, i , neut. gen. idem quod «quitas. Virg. Servanllssimus ¡equi. Itein pro favente, vel sufragante : nt , prarbere se arquum alteri, aut in, aut erga alterum. Havcrse favorable , y como amigo con otro, ¿Equus judex. Jue%, recio, que guarda equidad y justicia, ¿Equus animus. Coraron en todo suceso igual, Ex , vel pro bono & arquo judicare , vivere , faceré. Juzgar , vivir , hacer según lo que diña la ley de la ra- tón , a. juicio de prudente. ¿Equi bonique faceré. Echar- lo a buena parte, y buen sentido. ¿Equum & bonum im- petrare : i, e. suum obtinere, rem suam recipere, quod arquum erat auferre. tomar lo justo, lo que es suyo. ¿Equabilis, e. Cosa igual , uviforme: r.t ¿Equabile rilum, seu genus orationis. ¿Equabilitas , tis. Esta igualdad y uniformidad. ¿Equabiliter , adverb. Con igualdad de animo. ¿Equalis , e. Cosa igual ,y .semejante , vel staturá , vel for- ma , vel aérate. Meus arqualis est Petrus. Es de mi tiem- po , o mi contemporáneo. ¿Equalitas , tis , f. g. Esta igual- dad , o semejanza. ¿Equaliter , adv. Igualmente. ¿Equé , adv. Juntamente. Eleganter ídjungirur his di<5t¡0- nious , ac , ac si , arque , ut , quod. ut : Mihi charas es actuó patri. Tanto te qt¿e>o como a tu padre. ¿Eque nucum hoc scito , ut ego arque tecum. Sabed esto como yolo se , y quédese entre los dos. Nullas his picturis arqué demiror tam longo arvo durantes. No be visto pinturas mas antiguas que estas. Plin. Non sequé omnes egent. No necesitan todos de una misma manera. ¿Equiter , adv. pro arqué. Atcius. P<¡cuv. ¿Equiterna , arqué xterna ac sarcula. Sidon. ¿Equitas , atis , f. g. Conveniencia, justicia , igualdad, medio entre dos extremos. ¿Equitas animi. Serenidad del animo. Explicare arquitatem causa*. Ajusfar el fue?, las rabones de cada uno de los plcyteantes. ¿EQUO, as, are , avi , atum. Igualar , allanar : ut Pavi- mentum lareribus. Solo arquare urbes &c. Arrasar, destruir, echar por el suelo Ciudades , murallas. Pussibus arquare vadentem. Ir a un paso con el que camina. iEquare se cum alio , aut alicui. Compararse con. otro. ¿Equare noíti ludum. fugar toda la noche. #quatio , nis , f. g. La igualdad : ut ¿Equatio gratiar , dig-
nitatis , sufiragiorum. Aér, is , m. g. Elemento del Ayre. Tomase también por la al- tura : ut in aera ferri. Ser llevado a lo alto. Aeres in plurali raro reperitur. Aérius, a , um. Cosa del ayre , o alta.
* Aéripes , dis , com. De pies ligeros, o que los pone en el ayre.
* Aeromeli. Liquor est in Syria prarcipué & Arabia se-
reno cario ex aere dtfluens , plantisque adharrescens, & deinde duritiem quamdam colligens. Ruell. lib. i. cap. 24. El Maná. iEra, rar , Neguilla , k otra hierba perniciosa a los sembrados.
* ¿Erineus , vel ¿Eiinus, a, um : Ídem est quod Loliaceus.
ünde fariña arrina , vel arrinea , quar fit ex lolii semine. Plin. lib. rx. cap. zyé Harina de Neguilla. ¿Era , a?. La señal del^ valor de la moneda , y el principio de la cuenta de los años, que comento desde el Imperio de Cesar , treinta y ocho años antes del Nacimiento de Cbrislo. Ceso la Era en el Rcynado del Rey D. Juan el Primero en- castilla.
* ¿Erua , ar. Vm ¿enero de pez, que come carne , y el es
AE
tomido de unos piogillos debajo de las aullas.
* ¿Erizusa , e. Genero de Jaspe , color de bronce.
¿Erugo j nis, f. g. Orín , o moho del cobre. Etiam, Murmu- ración mordí?, ítem. Niebla en los sembrados , que (os quema. ¿Eruginosus , a, um. Cosa tomada de orín.
¿Erumna, ar, vel ¿Erumnular , arum , proprié. Palos, i hor- quillas , con que mas fácilmente se llevan las carga:. Sed communiter. Trabajos , desdichas, miserias.
¿Erumnalis,!. ¿Erumnosus, a , um. Cosa llena de miserias, o calamidades.
* ¿Erusco , as. Verbum obsoletum. Pecunias arruscare. Buscar , arrebañar dineros. /Eruscator , is. El que anda en esto.
J£s , orris , n. g. El cobre , cui additur Cyprium. JEs cam- panum. El de campanas , y calderas. JEs Corinthium. El mellado con otros metales, JEs Coronarium , vel Aurichalcum. Latón morisco. Caldarium , fusile , duíti- le, regulare. Hecho y labrado en laminas , b en hilos.
.¡Es , arris. La deuda, cüm additur A.ienum : ut jEre alie- no gf-avarit Estar adeudado. Solvere, dissoivere ars alie- num. Pa^ar la deuda. In aere meo est. Eres mi amigo. Are meo me lacessis. Me pagas en la misma moneda. Ais , por la trompeta. Virg. -Ere ciere vires. Por las proas de las naves. Et spumas salís arre ruebant. í Qjid. distent ¿Era Lupinis non ignorar. Sabe distinguir el valor de cada cosa. Confiare aes. Purificar el metal, templarle con fuego. Excudere arra spirantia. Hacer unas estatuas de bronce que parece que viven. JEris alicujus ñrc res est. Algo vale esto , o lo indica. IEs militare. La paga de los Soldados , el Pre.
iEramentum , ti. Obra hecha de cobre , b bronce. Plin.
Airarium , ii. Tesoro publico , Erario. ¿Erarium aliquem faceré. Empadronarle. ¿Erara , orum , vel Quarstores, Tesoreros. Homo zratus. Hombre adeudado. Faber aera- rais. Tundidor de bronce.
* ¿Erediruti milites. Soldados , a quienes se les quitaba parte de! estipendio , y se les reservaba para emplearlo en las cosas de su decencia. Varro.
* /Erenervi , qui ñervos lyra: cum modulatione pulsanc
Firmic.
* jEreolus , Chalcus , moneta. Jun.
* ¿Erifer, a, um , i. e. ars ferens.
* JErificium , ii , quod ex a;re factura est. Varro. ¿Erifo- dina? , arum. ¿Eris fodina?. Varro. JEñnx compedes, pro are. Varro. ¿Eripus , odis , ¿Éneos habe.is pedeí , vel ex arre munitos. Ovid. 6. Epist.
¿Eris ños , gignitur conflationibus resoluto , atque con, flato arre , superfusa aqua. Isidor. El Cardenillo. ¿Eris squamma. Escoria del cobre.
* ¿Erisonus , a } um. ¿Eris dans sonum. Stat. Tl.>ebaid.- tib. 1.
¿Ero , as , are. Chapar , cubrir de bronce. Unde , arratar na- ves , vel portar.
¿Erosus , a, um. Lo que time mucho cobre , o mezcla de ello: ut Aurum arrosum. Lapis arrosus , ex quo ars excoqui- tur, &Cadmia appellatur. Plin. lib. 34. cap. 1.
¿Esalon , eenus accipitris , in cujus descriptione Plin. cum Aristotele non convenit. Vide Passerat. cum Chiffl.
* .Esar, Hetruscé Deus dícitur. Sueton. in Aug. tap. 93.
* ¿Esculanus deus , & Argentinus , dicti sunt dii sris Si
arcrenti , i. e. locupletandorum hominum potestatem
habentes. ¿Esculus, i. Vide Esculus. ¿ESTAS , atis , f. g. Estío una de las quatro partes del año.
Alia xstate , alia hyeme. Cada {osa en su tiempo. ¿Estas
non semper fuerit , componite nidos, Mientras fueres
moxp , trabaja. ¿Estiva , orum. Lugares sombríos , o amenos para vivir el
Verano. ¿Estivas, a, um. Cosa perteneciente a Esúo.
.Ejtl-
I"
AE
IEsú\x feria?. Vacaciones, /Estivo , as , are , pp. Pasar f« pane commoda el Verano. /Estivé adv. Plaut. Menee.
u. r.
ESTIMO , as , are. Estimar , apreciar , tasar , considerar. Rem prius aestimamus , deinde qualis s¡t , existimamus. Primero consideramos algo , que lo juaguemos. Expenderé, atque ¡rscimare aliquid. Tantear , pesar , y apreciar algo. Litem estimare alicui. Condenarle en costas. Hotios & vita pecunia nequeunt a?stimari. No se recompensan con dinero honra y vida.
¿Estimator , is. Verbale. El apreciador , tasador. Eiiam, guien bien mira las cosas , y asi las juzga. /Escimatoria ac~tio , id est , de arstimato. Lo que tasado se pone en ven- ta. .-Estimabilis , e. Cosa de grande estima. /Estimado, nis , ab antiquis /Estimia dicebacur. La tasación , b es- timación.
/ESTUS , us , ui, m.g. Calor grande, congojoso , siesta , baho de grande fuego. Etiam. decientes y menguantes del mar. La marea /Estus maris. Transkrtur ad animum , & ad multa. Curarum aestus. Zozobra de cuidados. /Estus in- genii. La viveza del ingenio. /Estuaria , orum. Crecida del mar , que inunda algunos lugares, o playas. El Este, o del mar. /Estuarium, ü. Lumbreras por donde se desabogan las cubas. Salas*
* JEsti , pío arscus. Pacuv. /Esti forte ex árido. Nonius. JE STUO , as, are. Ahogarse, congojarse mucho de calor.
Mare aestuat. Está alborotado el mar. Desiderio , cupidi- rate , invidia a?stuare. Abrasarse con estas pasiones. JEs- tuosus, a, um. Cosa calurosa.
iEstifei , a , um. Lo que causa, y da calor, Virgil. Lucret.
iETAS,atis , f. g. ab aion Gra?co nomine deduflum : ab hoc enim /Evum , /Evitas , & per sincopen /Etas. Edad propria de la vida del hombre. /Etas interdum ac- cipitur pro anno. Virg. Varro. Ponitur etiam pro quo- vis tempore humanar vita? longissimo. /Etas mala. La vegéz. /Etas media. La que media entre la juventud y la senetlitd : qua? etiam dicitur /Etas consistendi. Aliam aetatem alia decent. Cada cosa en su tiempo. /Ecate pru- dentiores reddimur. La vegéx hace prudentes. /Etatem ali- quid esse , aut faceré. Se toma por adverbio de mucho tiempo. Ñeque ille hoc animo erit aetatem. No tendrá mucho tiempo esa voluntad. Plaut. zEtatula , as , diminut. Edad de tiernos años.
jEternus, a,um. Cosa que no tiene fin, perdurable. /Eternó,& /Etcrnüm , adverbia. Vara siempre jamás.
iEternitas, atis, f.g. La eternidad. /Eterno, as, are. Eter- nizar. Horat.4. Carm.
Ather , eris . m. g. La región , o del fuego , o del ayre , b del Cielo. /Etherius , a , um. Cosa celestial , divina , de esas legiones.
* iEthiologica , Pathologica , medicina? pars , in qua ea
qua? pra?ter naturamsunt , inquirimus, morborum cau- sas, accidentium concursus. L. M.
* JEthites lapides in nidis aquilarum reperiuntur , partum,
accelerantes. Isid. Piedras del Águila. */Ethnici, spiritus ignei apparentes variis formis, ut globi, sitiones ¡kc. Cels.
* /Ethra , x , splendor aéiis , & pro aere ponitur. Virg.
llb. 3.
*JEtia , orum. Libros de Ceremonias sagradas, su origen, Tastos , o Almanac : Obra que compuso Calimaco Poeta.
Atiologia , a?. Causa? redditio. Quintilian. lib.t. cap.U
Aetites, is, tn. g. Piedra del Águila. Est & Attites gemma? nomen : impositura a colore Aquila? , candicante cau- da. Plin. lib.%T. cap. 18.
jEvum , vi. Proprie , la vida perpetua que Dios vive , y los del Cielo. Tomase por mil años de tiempo , o lo que en él paso, ó pasa , i pasará. Ad hoc a?vi. Hasta este tiempo. ¿Evura omnem, pro orane. J.ucret. l}b. 3. ¿Esl ifltegri
AE i7
t\n , ab *vo integro , quia perfecla eorum a?tas. Ser-
vius. Evitas , antiqui pro atas , vel annositas dixerunt. Edad.
de muy largos amos. /Eviternus , Sempiternus , zEter-
nus. Apulei. de Veo Socrat. /Evosus , a , um. Hincmar.
in Remigio. Exones , pp. proverbii specie dicuntur Cpnvitiatores , ab
/Exionibus , Attica? regionis populis , dicacitate , &
mordaci virulentia famosis. Ca?l. Antiq. icéj. l¡b. IS.
cap. 2$.
AF
Affabilis. Vide^'.
Affabré , adverb. Artificiosa , y pulidamente.
* Aflabrutn , pro Affabré fadlum , dixere veteres. Festus.
* Afiabulatio, dicitur breve documentum , quod fabulis
subnexum , earum explicat utilitatem. Chiffl.
* Aflamen , Aftatus , allocutio. Apulei.
Aflama? , arum. Chascos , mentiras burlescas. Apul. lib.a.
Aflatim , adverb. Abundantemente.
Affeftare, Afl'eftatio , Afft¿htus , Añeftio , Aífe¿tus. Vide Afficio.
AFFERO, rs , erre , attuli , allatum. Traer varias cosas de diversos modos. Manus sibi afierre. Matarse. Manus alie- nis bonis aíferre. Hurtar. Allatus , a , um , particip. est ab Afferor. Trahido.
AFFICIO , is, ere, affeci, affe£tum. Causar, moverá al- gún aféelo , según significare el Ablativo de la cosa que le junta : como en Añero el Acusativo.
Aft'ectus , a , um, particip. Movido de algún afeólo, b dotad» de alguna prerrogativa , b poseído de algún vicio , también según la significación del Ablativo : ut Afte&us vitiis ado- lescens. ^ Respublica afté&a. República destruida , arrui- nada. Cic. Nescio quomodo aficétus sim. No sé queme tengo. Corpus afTedtum. Mal dispuesto. Aficcla a?tas. Edad cansada, y achacosa. Afte¿ta sterilitate térra , pro eflbeta. Tierra estéril. Añecta fides. Crédito que quiebra. f Affeétissimus. Muy necesitado. Velleius. Inopia affec- tissimi remiges.
Afleótus , us, ui. Aféelo , afición , pasión : idem quod Af- fedio, nis. Aflcétio Astrorum. Influxo de los astros. Affeílio ca?li. Clima de la tierra. Corporis afléiSio fir- ma , vel infirma. Complexión buena , b mala.
Afieíto , as , are. Desear con grande aféelo algo : tam in bonam,quam in malam partem accipi/ur. Affedfare. Hacer algo de proposito ,y de estudio. Ulpian. in l. quod. ait ¡ex. Probris affe&are aliquem. Llenarle de desver- güenzas. Plaut. in Bacchid.
* Afiéftor , aris , deponens , sed obsoletum. Varro apud
Diomed. Sed afteclatus est regnum. Affeítatus , a , um. Cosa afielada , curiosa, b maliciosamen- te pretendida. Sic , Affcc~tata verba, afiedati capilli. Afteft ata ignorantia : maliciosa , que no quiere saber á lo que está obligada. Aflectatio , nis. Aflectator , oris. Tal apasionado. Anecíate , adv. Afeiladay curiosamente.
* Affidati , quasi in alicujus fidem 6¿ clientelam receptij
quasi vasalli. Cod. 11. ant.
AFFIGO , is , ere , xi , xum. Clavar , o fijar una cosa a. otra. Per tanslationem de incorporéis dicitur. Affixus, a,um, particip. Afifixum hoc animo meo est : Ten- go esto mui asentado y clavado en el coraron. Affixum, vel affka in plurali , llaman los Jurisconsultos al menagey aiajas , o adhe, entes , que acompañan á la cosa que se man- da , como la casa , o arca con quanto tiene.
Affiguro, as , rarum verbum apud Gell. cap. 9. Hb.4. Qua: (verba) M. Cato ita affiguravit.
AFFINGO, is, ere,affinx¡, affiftum. Pegar algo de barro, como el asa al puchero. Transfertur ad multa. Aífingere aliquid aücui. Achacar algo á otro. Etiam. Añadir y fin- C i¡r
8
AF
gir algo á lo verdadero. Cic. i. Pbil. Qui boni allquld volunc afierre , affingunt aliquid , quo id effkiant quod nuntlant lauius. Los que traen buenas nuevas , añaden al- go , para hacer mas alegre la noticia. Afñngere hominum mores. Arremedar las propiedades , y acciones de otros. Cic. i. de Orat. ^ Affiétitius , a , um. Cosa postila, aña- dida , contrahecha. Affiélus , a , um , partic. Afri&um est istud , non cohxret. Mal \urcidc está esto , no dice ton estotro.
Affinis, e. Cosa comarcana, que alinda con otra. Afrinis, is. Pariente por el casamiento , o por afinidad: scilicet So- cer , Socrus , Gener , Nurus Glos , Levir , Noverca, Vitricus, Privignus , Privigna. ^Affinia vincula. Pa- rentesco , b impedimento de él. Affinitas , acis. Parentesco de afinidad.
AFFIRMO,as, are, avi, ¿tum. Afirmar alguna cosa, ase- gurarla como cierta. ^ Affirmaté , adv. Con aseveración. ^ Affirmatores. Los que dan por cierto algo solo ^or sh di- cho. Tertul. de Anim. cap. 46.
Afflacus , vide Afflo.
Affko , es , ere , evi , etum. Llorar , o hacer del que llora. Plaut. in Persa.
AFFLIGO , is , ere , xi , clum , ex Ad , & fligo antiquo verbo. "Echar , y derribar por tierra. Ad terram te atfli- gam. lo te coseré con la tierra. Opes, rem aliquam affli- gere. Disminuir , deshacer el poder y hacienda de alguno. ¡j Etiam. Atormentar , afligir. Ut me levarat tuus adven- tus , sic discessus afflixic. Cic. in Pis. ^ Affiictus , a, um 3 partic. Afligido. Navis afflic~ta ad scopulos. Navio estrellado contra el escollo. Fides afflicta. Crédito perdido. Res afflidar. Hacienda disminuida. Afflidlio , nis. Aflic- ción , miseria.
* Affliclatio , nis , ídem. Cic. 4. Tuse. Affliclus , us. ídem Cic. z. Tuse. Eflceminata virtus afflictu occidit. ^ Af- fliítor , oris , aliud verbale. Atormentador. Cic. in Pis.
Affli¿to , as, are, frequentativ. Afligir mucho. Naves in vadis afflictantur. Peligran en los vagíos las naves. Afflic- tatio , nis. Aflicción de cuerpo dolorido.
AFFLO, as , are , avi , atum. Soplar : ut Afilare tibiam. Soplar para que suene la flauta. Echar aliento. Cave ne á á serpentibus affieris. Guárdate del aliento de las serpien- tes. Afflantur odores é floribus. Cic. ghté bien huelen las flores ! Rumoris nescio quid afflaverat. No sé qué falso rumorcillo corría. Divino spiritu afflari. Inspirarle, b mo- verle Divino espíritu. Afilare alicui. favorecerle. Afilante fortuna. Soplándole la fortuna. Fulmine afflari. Ser herido del rayo. ^ Afflatus,us, verbale. El soplo, s aliento. Etiam. Inspiración : ut Divinus afflatus.
Affluo , is , ere , uxi , uxum. Correr lo liquido. Hominum copia: affluunt. Juntase innume rabie ge nte. Divitiis afflue- re , voluptatibus , &c. Tener abundancia de esto. ^ Af- fluens , tis , particip. Affluens multitudo. Concurren- tía de muchos. Etiam. Cosa abundante : ut Opibus & copiis affluens, Affluentia , a?. Abundamiento , abun- dancia. ^ Affiuenter , Abundantemente , abundosamente.
AFFODIO , is , ere, od¡, ossum. Cavar junto a mi here- dad. Furtoque vicini cespitem nostro solo aflbdimus. Plin. lib.z. cap.6S.
Affor, aris , atus sum. Hablar: ut, Amicum affari. Hablar al amigo. Affari extremum. Despedirse para morir. ^ Af- fatus, a , um , partic. Afratus, us , ui , nomen verbale. Este hablar. Aflamen, inis pro Affatu , apud Apuleium lib. 11. Metam. ^ Aflabiüter , & Affabilissimé. Ma- crob. Gell. lib. 16. cap. 5. Afable, y afabilisimamente. Affabilis, e. Afable. Affabilitas , atis. Afabilidad , y cortesía.
* Aflore , pro Adfuturum s & Aflbret , pro adesset. Ha-
llarse presente. Verbum ¡ta defectivum ut ipsum ver- bum Fort.
AF
Aflbris , adv. A parte exteriori. Por defuera. Sunt qui divi- sim scribant , aforis.
* Aflostrata , redditus. Isidor. Glos. Aftormido , as , p. p. Tener miedo. Plautinum. Affrango , is , ere. Vide Traigo : est idem. Afiremo , is. Vide Tremo. Sil. Ital. lib. 14.
Affrico, as. p. c. ui , ¡¿tum. Refregarse una cosa con otra.
Pliu. ^ Affridtus , us , ui , verbale. Este refregamiento.
Plin. lib. 3 1. cap. 6. Affrio , as , are , p.c. Desmigajar, b desmenuzar. Varro 1. de
re rust. Vide Trio , as.
* Aflucillo , affurcillo , affurcillatus , furcilis captus.
Gloss.
Aflulgeo , es , ere , affulsi , sine supin. Resplandecer ¿da al- guna parte. Huic xdium parti raro Sol affulget. Et pro- verbialiter dicimus , Lux aflulsit , quando en los negocios y dependencias se nos ofrecen buenas esperanzas.
Affundo, is, ere, affudi , affusum. Derrama)- rociando algo: ut Afiundere mero aquam. Echar poca agua en el vino , b tomo decimos , unas gotas de agua. Fluvius , aut mare huic urbi affunditur. Baña el rio , b el mar a esta Ciu- dad. ^ Pro Infundo : Frigida in aqua affunditur vene- num. Tacit. Echan en agua fia el veneno. ^ Affusus , a Um , partic. Cosa asi derramada a gotas.
* África , ex. La África , una de las tres partes del Mundo.
África aliquid semper novi apportat. No faltará alguna novedad monstruosa. ^ Afer , fri , vel Afíicanus. El de África. Aira avis , Ave grande y gorda. Gallina; Africana:. Caluñas Moriscas. Ventus Atricus. Fíenlo entre Gallego , y Ábrego.
* Africia, x. Genero de torta que usaban lis Antiguos en el
Sacrificio. Arnob.
* Afrutabulum , vasculum. Pap.
AG
* Agabo , p. c. qui negotia pra:cedit. Isid. Gloss. Pap. *Agala£r.a, pascua nuncuparunt veteres Medici , la¿K
minus accommoda : nam herbis la¿lis aliquo modo na- turam immutari traditum est. Agallocum , ci. Lináloe Oriental , palo de lindo olor , y mal gusto. Vide Dioscor. vulgo , Lignum aloes vocatur.
* Agamemnon , is. Rey de ¡fícenos. Nombrado Capitán Ge-
neral de los Griegos contra los Troyanos , sacrifica su hija Iphigenia , porque los Dioses le diesen vknto favorable en ¡u navegación : Unde dixit : Sanguine ventos emimus: & emanavit adagium : Agamemnonis hostia : Poco,va- no ,y caro. ^ Agamemnonius , a, um, adject. Cosa per- teneciente a Agamemnon. Agamus, i. Latiné coelebs. Agamos , hocest, sine viro, seu uxore : gamos enim nuptia: sunt. El soltero , b soltera.
* Ágape, es , vel Ágapa , x. Convites que los Chrlstlanos de
la primitiva Iglesia hacían los Domingos al anochecer , para fomentar la Caridad , que después por el mal uso se prohi- bieron. De his Tertulian, in Apolog. cap. 34. Accipitur etiam pro Eleemosyna , & Cena Domini.
* Agapeta: , sive Adoptiva:. Doncellas juntas recogidas : sed
ista: male audiebant apud Hieronymum.
* Agapetus , dileclus, gratus, jucundus.
*Agar, nomen ancilla: Abraha:, quod interpretatur ad- vena ; a qua Agareni.
* A^aricum , ci. Especie de hongo , que nace sobre el tronco
del Lárice, y sobre los de otros que producen bellota. Agá- rico. Vide Lagun. sobre Dioscor.
* Abaron , agazo , minister officialis. Isid. Gloss. Aga"so , onis ,p. p. m. g. Arriero , b mo%o de muías , i ca- ballos.
* Agasyllis , is. Planta del África que echa un suco que cae en
la arena , alqual llaman Ammoniaco. Doiscor. &z Ruell.
*Aga-
AG
* Agasyrtus , ti. Suele, desarrapado.
* A^athis , gemma primüm reperta juxta fluvium Sici-
lia:. Pap. Age , adverbium adhortantis , & singularem numerum desiderat : Agite , pluralem : Agedum utrumque ad- miteit. Ea acaba ya. Vsase también reprehendiendo. Age , veniam. Anda , que ya iré , condescendiendo con aígim importuno. S Dicimus & Agedum , & Agite- dum , sed hoc adver'o. in plurali semper : Agitcdum, ite mecum. Ea • venid conmigo.
* Agea , pp. vel Ageia , via in navi dicta , quód in ea
maximx quseque res agi soleant. Gr. Kjitastroma. Ennius.
Multa foro ponens , ageaque longa repletur. Usit.uius Foros vocamus.
* Agea , orum : victima? , qua? pro rebus agendis oflere-
bantur.
* Agelarus pañis dicitur á Gneis , qui á nostris Cibarius dicitur. Ca?l. lib. 9. cap. 16. & Ruell. lib. 2. cap. 14.
* Agelastus , i, ab a & gelao. Latiné moescus , & sine ri-
su. El que nunca se rie. Vide Cic. 5. deFlnibus.
* Agellarius , rusticus dux gregis. L. g. b. Agellus. Vide Ager.
Agema , atos, agmen. Esquadron , 9 legión de Soldados. Livius.
A"er , agri, m. g. Tierra , heredad que se labra y siembra. Aliquando , por un termino redondo , con qitanto encierra: ut Ager Campanus &c. Ager almus , qui ..lit. Fértil, que sustenta a su dueño. Ager Colonus. Campo aproposl- to para ararse y sembrarse : qui alio nomine Arvum di- citur.
Ager pa?nitendus colono : que le pesa de haverle comprado tan estéril. ^ Agros alienos rigas , tuis sitientibus. Cui- das mas de otros, que de ti mismo. Agrum oprime colere non expedir. No tanto , ni tan poco. No gastes enet labor de la tierra tanto, que te coja debajo. Agrum imbecillio- rem esse oportet , quám agruolam : Mas válela tier- ra no se labre , que el labrador muera de hambre. Lauda- to ingentia rura heredades , mas labra las menos que pudieres.
Agellus, i, diminut. Heredad pequeña. % Agellulus , aliud diminut. quo usus est D. Ambros.
Ageratus , lapis quo antiqui usi sunt expoliendis coriis. Gell.
* Agetes, partes gutturis. Poli. Chiffl.
* Aggagula. Glos. Isidori. Aggagula , lenocinator, pan-
tomimus.
* Aggatha , stuppa. Gloss.
* Aggens , pro augens : Aggilla , & Aggulus , pro an-
guilla , & angulus , dixerunt Varro lib. 1. de Ling. lat. Priscian. lib. 1.
* Ager lapidum , aut térra? moles , qua: fixis vallis ag-
geritur. % Est etiam Agger , strata , via publica. Gloss.
* Aggilas , aguilo. Lex. gr. b.
* Agginantes , explicantes. Isid. gloss.
* Aggtnium , aggurus , placent c genus. Ler. gr. b.
* Agiades , milites Asiatici. ídem.
* Agía? , glándula?. Isid. gloss.
* Agigarton , uba sine granis, arte sic plantata. Onom.
Med.
* Agilea , bos qui Ínter gregem agit. ídem.
* Agiatores , auriga; , qui ludis Circerrsibus se exerce-
bant , &• qui parvo lucro moventur. Fest.
* Agiopoliticon , topiarium quoddam. Lex. gr. b. Agioteria , agetoria , Festa , seu sacra Carnia , quorum sacerdos agetes dicebatur. Coel. lib. 9. cap. i. Rho.
* Agipedes , senatoies pedanei , seu pedarii. Marc. Don.
* Agita, auxilium. Lex. gr. b. •.-- S
exiguum eolito : Alaba las grandes
AG 19
* Aglotta , lingua non valens loqui. Rh.
* A^neon , locus ubi pudicitia virginibus eripiebatur,
per antiphrasim diótus apud Atheneum. *Agnotus, agnirus. Pac.
* Agnytes , lapides , quos stamini ínter texendum ap- pendunt textores. Poli.
* Agoga? , fossa: in metallis aurariis , per quas aqua au-
rum trahens ducitur. Plin.
* Agrgiaticon , Sarcina. Gloss.
Agrarius , a, uní. Cosa perteneciente al campo : ut Lex Agra- ria & Agrarii nomines. Ley de la división de las tierras, y los que favorecían esta ley.
* Agrarium , vectigal agro impositum. Marculf. Mo-
nac. Ub. 1. Eorm. cap. 3Í. ^. Sed apud Gra?cos est genus navigii , in quod ingrediebatur solum Drungnr.us vi- gilia?, Drunguius rei navalis , Logotheta cursus, Hse- teriarcha mysticus , supplicium libellorum m..gister, domesticus scholarum , Accubitor , Vestiarius , & e Cubiculis quos Imperator jussisset. Ceid. Agrestis , e. Cosa del campo. Agrestes Dea; , Oreades. Gell. lib. 9. cap. 9. ^ ítem Agrestis dicitur qui sylves- trem vitam agit & feram : quem & Gra?ci agrión di- cunt. Undé in compositione Onagcr dictus est asinus ferus. ^ Agrestis , is , subst. El rustico. Virg. 9. JEnád. Agrícola , a?, m. & fem. g. Labrador. Semper agrícola in . ndvum annum dives. Siempre el Labrador es rico de ex- peran%a. ^ Agricultura & Agricolatio , nis. El oficio de la labranza. ^ Agricultor , oris. El Labrador.
* Agrimelissa , a?. Abeja sylvestre , o campesina.
* Agrimorphus , qui agresti est aspectu. El Patán , 6 rustico.
* Agiípeta? , arum. Los que pretendían parte en la división de las heredades.
* Agrosus. Labrador rico. Varr. lib. 4. de Llng. Lat. agro-
sum hominem dixit pro agris abundante , & locuple- te : quemadmodum dicitur pecuniosus.
* Ageraton. Hierba de dos palmos de altura , semejante al Orégano : ita dicta , quód non facile marcescat. Piin. Ub. 24. cap. 4.
* Agerona , a?. Diosa de la buena diligencia , y industria: ab
agendo dicta.
* Agesis , adverbium excltandi , compositum ex partícula
Sis pro si vis : qua? verbis imperativi modi apud vete- res adhibebatur.
* Aggaudeo , es , ere , Impensé gaudere. Venerabilis Pe- trus. Eplst. 16.
Aggemo , ui , itum. ídem quod Gema.
Agger , eris , m. g. Montón de tierra , o promontorio pa- ra que el rio no inunde los campos. Etiam. Trinchera de los Reales, ut Agger castrorum , murorum. Nivis agge- res. Montones de nieve. Agger via?. Lo alto de los cami- nos. Agger tumuli. El sepulcro. Construere aggerem, cingere locum aggere. Atrincherarse.
AGGERO , as , are. Amontonar : ut Aggerare circa arbo- res terram.
* Dictis aggerat iras. Virgil. . . AGGERO , is , erere , esi , estum. Añadir , llegar algo a - otro. Aggeritur túmulo telus. Cubren con tierra la se- pultura. <( Aggestus , us. Tal agregación , b junta. Ag- geratim , adverb. A montones. Ovid. 4. Metam.
Agglomero , as , are. Envolver como en ovillo : amonto- nar. Virgil.
Agglutino, as, are. Engrudar, pegar con engrudo , o cola.'há
. malum mala; res se agglutinant. Bien vengas mal, si- vienes sol».
AGGRAVO , as, are. Agravar , hacer mas grave algo, y cargoso. . Ovid. Trlst.
Aggravesco , cis, ere. Agravarse , aumentarse el mal. Cic. 3. Tuse.
C i, AG-
20
AG
AGGREDIOR , eris , aggressus sum, aggredi. Acometer , u arremeter. Ex lateribus aliquem aggredi. Acometerle a traición. Etiam. Emprender, intentar alguna coja. Ómnibus in rebus, prius quam aggrediare, adhibenda esc praepara- tio diligens. Antes de emprender las cosas , es menester mucho miramiento , y diligencia. Asgredi dicere. Comentar a hablar el Orador. Aggredi hominem. Hablar a otro con, engaño , b atrevérsele con descaro.
Aggressio , nis , verbale. Acometimiento, Aggressor , oris. El Agresor. Ulpian. V. lib. 48. tit. 9. lib. 7, Aggressura, x. ídem. V. lib. 16. tit. ? . lib. 1.
AGGREGO , as , are. Juntar como rebaño, Dicimus etiam, Aggregare se ad amicitiam alterius &c.
Agilis , e. Suelto, ágil, ligero. Agilitas, atis. Esta velocidad, agilidad , y destreja,
Agiliter, agilius , agillimé. Ligeramente, Columel. lib. 2. cap. 2.
Agina , x , pp. El hueco , o espacio en que se mueve el fiel del peso : ab agendo di¿ta. Fest. Aginator , oris. Negociante, Bullebulle. Fest.
Aginatores , Auriga; sunt , qui in ludís Circensibus curu- li certamine se exercebant. Passerat.
Aginor, aris. Vilia negotior.
Agitado , Agitator, Agito. Vide Ago.
Agite , Agitedum. Vide Ago infra , Se Age supra.
* Aglaope , una Sirenum : quasi splendida aspeftu. Nam
aglaops apud Grascos, nobis sonat aspedhi splendidum.
* Aglaophotis , herba est jucundissimi colorís , qua
Magi utuntur ad evocandos daemones. Nascitur in marmoribus Arabia; : unde & Marmoritidem quidam appellant. Plin. lib. 24. cap. 17.
* Aglidia , orum , dicuntur segmenta illa in capitibus
allii , qua: alio nomine Aglites dicuntur. Ruell. lib. 1. cap. i.Los dientes del ajo.
* Aglis , dis , allii caput, nucleus , spica. Cabc%a del ajo. Aglyphos , Latiné , non scultus. Nam á sine , glypho
sculpo.
Agmen , inis , n. g. Egercito que va marchando. ítem Ag- inen aquarum. Corriente del rio. Motus , Ímpetus , cur- sus, multitudo hominum, mulierumque agmina. f Ag- minalis,e, adje£t. Unde Agmínales equi. Bestias que andan con el Excrcito llevando el bagaje. Bud.
AGNASCOR , eris , agnatus sum , agnasci. Nacer un hijo después de haver hecho testamento el padre , b por adopción : sic agnatus est patri, como añadido. Unde, la superfluo que nace en el atbol , b en otra cosa. Agnatum dicitur.
Agnatio , nís , f. g. Parentesco de parte del padre. Agna- ti , orum. Parientes de parte del padre. ^ Adagnatos, & gentiles deducendus. Proverb. §>ne le lleven como loco a los Orates : porque antiguamente al tal le havian de curar, y sustentar sus parientes,
Agnellus , Agninus. Vide Agnus.
Agnomen , inis , n. g. Sobrenombre , no de linage , b familia, sino por algún suceso : ut Africanus Scipio, ab África devióta &c. ^ Agnomentum , idem quod Agno- men.
* Agnomones equi. Bestias que han cerrado. Cael. Rho-
digin. AGNOSCO , is j ere , agnovi , agnítum. Reconocer a los
ya conocidos , ut cognosco , a los no conocidos. Etiam.
Admitir , recibir , aprobar. Cíe. pro Milon. Quum tota
Italia fafti illius gloriam libenter agnosceret. ^ Ag-
noscere onus tributi. Obligarse a pagarle. D. de palYvs
lib. 42. Agnotus, pro agnitus. Pacuv. Oreste , & Priscian. lib. 10. Agnitus , a, um. Conocido, reconocido. Agnitio , nis. Tal
conocimiento. Agnus , ni. Cordtr» : Se Agna , x. Cordera.
AG
Agnl subrumi. Corderitos de leche. Subrumare senos, vel submittere manara; nutricis. Echarlos a mamar. ^ A". ñus etiam. Vn árbol , que por otro nombre llaman Vitex. El Agrio casto.
Agnellus , i , dimin. Pequeño cordero. Agninus , a , um, pp. Cosa de cordero : & agnina absoluté, por cam: de cor- dero. Agnos canibus objicere. Es como echarte a los ferros. Agninis laftibus canem alligare. Plaut. in Pscud. Atar el perro a las tripas y bofes de un corderillo. Entre- gar a un tyrano un inocente.
Agna , x, est quídam mensura in dimensione agrorum. Colum. lib. 5. cap. 16. Lo que llaman Anna en los paños los Mercaderes. Salas.
AGO , agis , ere , egi, aíhim. Hacer , tratar alguna cosa. Varias sunt hujus verbi loquendi formula;. Alias res agis. No atiendes a lo que te digo, b mando. Hoc age. Atiende i lo que haces. Agere pecus. Ir tras el ganado. Agere capta mente ad omue scelus & libidinem. Arre- jarse ciego y loco a toda maldad y torpeza. Quid tu, ac quid de illo , quod dudum tecum egí , egesti ? Vén acá, dixiste aquello que poco ha traté contigo ?
Regem agere. Representar el papel de Rey. Agere cum alio de re aliqua. Hablar , b tratar con otro de alguna cosa.
Arbitrum alicujus rei agere. Asentar , determinar algo k su arbitrio. Causas agere. Abogar. Censuram. Ser Cen- sor, y exer citarlo. Agere bellum , triumphum , expe- rimenta , fabulam , comoediam , arborem, radices res alicujus , partes lenitatis , secum aliquid : & sic plu- ríma.
Animam agere. Agonizar. In cruciatum Se crucem ali- quem. Atormentar , crucificar a alguno. Agere , absoluté. Vivir. Etiam , vítam, statem , sevum, annum príinum, vigessimum ¿Ve. Hoc animum in admirationem agit, ra- pit. Esto admira. Agere reum. Acusarle.
Agere aliquem fufú , injuriarum , id est , crimine. Acu- sarle de ladrón , b mal hablado. Agere pecuniarum litem apudjudicem. Seguir pleito sobre hacienda. Bené, opti- mé , preciaré mecum agitur. Lindamente me va , y lo hacen conmigo. E contra : malé , pejus , pessimé agun- tur , feruntur res mear. Van de capa caída mis cosas. Agitur de capite , Se fama. En gran peligro está mi vi- da , y mi honra. Praecipitem se , vel aliquem agere. Desesperarse á sí, b a otro. Festum agere , diem natalem. Celebrar fiesta , su dia en que nació. Máximas gratias, grates alicui de re aliqua, aut in aliqua, aut in singulas res, aut pro beneficio mentas , incredibiles , singulares amplissimis verbis agere. Dar las gracias , agradecer la buena obra recibida, idus agenda; sunt tibi mecum. He- mos de celebrar juntos la fiesta de los Idus. Orationem agere. Recitar la Oración hecha. Agit se pro equite. Ha- ce del Caballero. Is se primus agebar. Con mucha era- vedad cantoneándose iba el primero. Carmine arbores agere. Con la musita movia , y llevaba tras sí los ar- boles.
Agere cum populo. Rogar al Pueblo diga su voto , y pare- cer sobre algún negocio. Etiam agere cum populo dixit Gell.cap. 15. lib. 4. de eo quod provocavit ad popu- lum. ^ Cuniculos agere. Hacer minas debajo de tier- ra, Agere viam. Abrir camino. También tener camino cierto.
Agere ex a?quo. Tratarse como igual. Ex fide bona. Con buena fe, crédito , y satisfaccim. Ex insidiis , por trai- ción. Ex syngrapha , por cédula , y obligación. Tabellis obsignatis. Con escrituras firmadas convencerle. Vineam, testudinem agere , & turres. Hacer maquinas de guerra.
Tune tu a res agitur , paries cum proximus ardet. guando vieres la barba de tu vecino pelar , echa la tuya en remo- jo. Lege age. Esto decia el Magistrado al verdugo , para
que
AG
que executase la pena según la gravedad del delito. Hoc age. Foímitla con que avisaban en los Templos , y Sacrifi- cios, para que estuviesen atentos. Adum agere. Albar- da 'sobre al barda : hacer lo hecho. Adum esc de me. Per- d'.do soy • muerto soy. Aótus , a, um , parricip. Adus ¡n prarlium , in furorem. Art chalado a la guerra , al furor.
* Adus us , ui , substant. m. g. Jornadas de Comedias , b
Tragedias. Etiam , ídem quod Adió. Lo que uno hace. f Adío , nis, verbale. Acción , b hecho. ítem Adió dic.tur Orantis oratio , vel pronuntiatio , vel ipsa scripta. Anud Jurisconsultos Adió. El derecho que tiene cada uno para pedir en juicio lo que se le debe , vel in rem , vel in pnsonam. Adió trágica , cómica. Representación de Tragedia , b Comedia.
* Adionarii , qui res riostras agunt. Gloss. vet. Cod.
11. ant.
* Adiuncula , a? , diminut. ab Adió. Plin. llb. 8. Falconi.
* Adito , as , are, frequentat. ab Alto , sicut Scriptito á Scripto. Proprié Aditare dicitur in causis. Abogar fre- quentcmente.
Adcr , is , dux & author rei. El faraute , y principal del negocio. Comediar. El Representante , y el Orador. Ador Causarum. El Abogado. Ador in judicio. El que pone de- manda al reo. Ador familiar. El Despensero , Procurador, cite cuida de cobrar , y gaitar.
Ada , orunfc Los hechos públicos de la República , b de las particulares personas, Fti'am. Protesos , amos, y libros, dor.de se escr'ben las determinaciones , b Decretos de los Consejos y Tribunales, vocantur Ada. ^ Adivus , a, um. Sign'f.cacion ail'ia , qual es la del Verbo aclivo.
Aduosus , a , um. Adivé , & passivé sumitur. Hacendoso, trabajado/ , aplicado : ut Aduosa vita , aduosa vir- tus.
Ajenes, tium. Agentes de negocios, Procuradores, Soli- citadores , Ministros de los Principes en sus negocios.
Aduarius , ii. El escribiente , que escribe lo que otro diña. Et Aduana ,orum. Lo asi escrito. Adu¿riar naves. Galeras a remo , y vela muy ligeras.
Adutum, p. c. adverbium temporis. Al momento , luego al punto.
AGITO , as , are, avi, atum, frequent. ab Ago, Proprié. Trcqucncia en hacer. Etiam. Acusar , y seguir la ca?,a has- ta mata-da. f Agiratus, a , um , partic. Exercitado, aco- sado , trabajado. Res in utramque partem agitata. Ma- teria controvertida. Agitatio, onis , verbale. Movimien- to, inquietud , ag'tacion : ut Mentis agitatio. Taurorum agitatio. Fiesta de toros. ^ Agitator, oris , qui est equo- rum , curruumve redor. Cochero , Arriero. Cic. ^ Agi- tabilis, e. Cosa que aqui y allí se mueve: ut Agitabilis aér.
* Agenda , a?. Vespertina & matutina ledro. Cod. Jl.
ant.
* Agogar, fossar sunt in metallis aurariis , per quas aqua aurum trahens ducitur. Plin. lib. 3. cap. 4.
* Agolum, i , p. c. Cayado del Pastor , quo pecudes agun- rur.
Agón , onis. Lucha , certamen : El mismo lugar donde se lu- cha: y el exercicio de la contienda , y la gente que los mira- ba, f Acoroiluta, a?, pp. ni. g. Los Jueces de tos que luchaban, y que los premiaban.
* Agones, uní. Los que herian las viólimas en los Sacrifi-
cios , ab agone : que preguntaban al Pueblo , y diciendo y haciendo las herian. Salas. <f Agones , Musici. Sue- ton in Nerón, cap. 20. Videeundtm Ibid. cap. 4'. Agonalia , ium , vel iorum. Fiestas que cada ano hacian los Romanos al Dios Jano : aut certe in honorem Ago- nii Dei , ut Ftstus tradit , quibus agendis praresse pu- tabatur. Vid. Pass. cum Chiffl.
AG .21
Agonía, orum. Ferias de los Romanos, que celebraban en el mes de Enero : postea Agonalia appellata.
* Agonia , a; , pp. Extrema est conturbationis species,
quam Latini Trepidationem vocant. Hisp. Ago>ía, congoja mortal. Quain vocem etiam sacer Inteipres servavit cap. zi. Et fadus ( inquit) in agonia, proli- xius orabat. ^ Agonías quoque antiqui hostias ap- pellabant , teste Festo. Sterilitatem quoque & impo- tentiam generandi , Agoniam Giarco vocabulo voca- mus. Pass. cum Chiffl.
Agonisma , tis. El premio , b la palma de la pelea , b Cer- tamen.
Agonium , nii. El dia en que el Rey ofrecía ,y inmolaba las hostias, qtias agonias vocabant , teste Festo. Agonis- ta , ta?. El que pelea por la victoria.
* Agonizo , as, are , neutrum. Agonizar , deponens. Fa-
tigarse luchando el alma con el cuerpo a la hora de la muer- te : b congojarse grandemente en algún trabajo. Hiero- nym. Agonizare pro a.iima tua. Cypr'un. Ad Mosem. Omtiis qui agonizatur , in ómnibus continens est. í Agonizado , pro agone , in Vitis SS. Pan um, cap. 4.
* Agorada , emptio. Gloss.
* Agorarus , i. El comprador , b tratante en baratijas , y co- sas de poca entidad y precio. Ab ago>a\o , emo : agora enim forum rtrum ve-nalium dicitur. Agorarus pañis El pan que se vende en la plaxa,
* Agoranomus , i , pp. Ed.l , o F'el que hace las posturas en
la pla\a. P aut. in Captiv.
* Agostus , cavitas manus. Onom. med.
* Agrá?, glándula?. Isid. Gloss.
* Agraphus , a, um. Lo no escrito. Sic Agraphum jus di-
citur , quod non scriptum , sed consuetudine recep- tum , & á majori parte populi receptum est. Pas- serat.
* Agraphii crimen , cüm quís ex tabulis publicis ante solutionem suum nomen expunxit. Rhod.
Agrarius , Agrtstis. Vid. Ager.
* Agredula , parva rana : ab agro in quo invenítur.
Isid.
* Agrenon , vestitu privatus in Tragoedia. Scalig.
* Agria , a?. Especie de Sarna, que bitclve a tiempos deter-
minados del año , tan difícil de curar , que casi no al- canza ninguna medicina : llamase asi del Griego Agrios que significa Immitis & ferox. Celsus feram scabitm appellat. Passerat.
* Agriacantha, a?, spina est sylvestris, carduo similis, den-
sis horrens spinis. Dioscor. Agrícola. Vide Ager. .
* Agrielara , ar. Lat. Oleaster. El Atfbucht , árbol.
* Agrifolium , ii. A\ebo hierba. Lagun.
* Agrimonia ( quam vulgo vecant) vtrum est Eupatorium
Grarcorum. Ruell. lib. 3. cap. 9"i- Ciare, argimone. Ar- gentina , hierba.
* Agricardímum, herba eadem esse credítur cum ea , quat
alio nomine Hiberis dicitur , & Legidium Galeno. Ruell. lib. I.
* Agrión nardon. Hierba bendita. Recentiores vocant Va-
leriana majorem.
* Agrionia , 01 um. Fiestas de los de Seocia , que cada año hacian a Baco.
* Agriophagita? , arum. Cyclopes, o hombres que solo tenían
un ojo en la frente. Nacían en la India. Llamárnoslos Ojancos.
* Agriophyllum , i. Hcrbatu , hierba. Alio nomine Peucida-
num dicitur.
* Agrioselinon , herba est eadem cum Hipposelino. Agripeta. Vide Ager..
* Agrisis, ¡s. Hierba de sabor muy dulce, y muy saludabk a
hem-
ii AG
\\ hombres y bestias. Diodor. Sicul. lib. i. cap. r.
* Agrostis , is. La grama, hierba. Diosc. lib. 4. cap. i¿.
* Agua; , spinas , Fest.
* Agumentum , quod ex immolata hostia defe¿tum in je-
core imponendo 3ugendi causa. Varro. Agyrtar, arum : prcestigiatores, & circulatores circumfo-
ranei. Nam Agyrte\o, ínter canei a significat, Pra;st¡g¡um ■ exerceo. Engañadores del mundo con sus trampantojos.
AH
Ah , sive Aha. Aha Jntegrum est, Ah remansit detrita vo- cali. Priscian. lib. i.& lib.z. Est autem Interje&io mul-
- toruna aftedtuum significativa. Nam modo dolentis est , sive commiserantis. Ha'. Virg.
Scptem gregis ah ! sílice in nuda connixa reliquit. Modo admirantis , ut apud Plaut. Ah! quid ais? O! qué dices ? AJiquando dehortantis : in qua significatione cre- bró occurrit apud Jeremiam , & Ezechielem Prophe- tas. ítem indignantis , sive increpantis. Virg. Ecl. 1.
Ah Coridon , Coridon , que te dementia cepit ? ítem desiderantis , factum alterius reprehéndenos , ob- jurgantis , abnegantis , reclamantis , & contradicentis. ítem Ah , Ah , suspirantis , gaudentis , dolentis , irri- dentis , & laudantis. Quorum exempla videsis apud Passerat.
Ahenum , ni, n. g. Caldera, caldero, o perol de cobre. ^ Ahe- nus , vel Aheneus , a, um. Cosa de materia de cobre , b de bronce. Lux ahena , apud Horat. Resplandor de bronce bruñido.
Ahertae , arum , vocantur dua? vena? , qua; ab umbilico Se matrice per peótinem transeunt infra renes.
Ahori , orum : qui immatura morte prsveniuntur.
Ahu , interjeétio animi perturbati significativa. Terent. Ahu 3 tace obsecro.
AI
* Ai , diphthongus antiquis pro ar posíta : frequens est apud Lucretium , & alios.
Aigleuces , is : vini genus est , quod musti dulcedinem non amisit : ita diñum , quod semper mustum videa- tur , quale est vinum , quod in lacu nunquam defer- buir. Plin. lib. 14. cap. 9.
Aio , ais, ait , aiunt. Verbum defe&ivum. Decir afirmando. ain ; pro Ais ne ? Ain tándem tu ? En fin qué me asegu- ras ? Es eso ? Pertinet ad forum. Hunc hominem ex jure Quiritium meum esse aio. Digo , y afirmo que por ley del Reyno este es mi esclavo. Unde Aientia Cicero appel- lat , qua; Graeci forensi & litigioso verbo l\_ategori^a. Ex Léxico Hotomanni.
Aiuga , ga?. Gr. Chamarpitys. Vinillo. Ejus sunt tres spe- cies. Plin. lib. 4. cap. 6.
* Aiutamini, pro adjutate. Pacuv. Aizooa , a\ Hierba, puntera , Siempreviva.
AL
*A1, est articulus Arabkus , quo appellativa & adjeti- va nomina late patentia & vaga restrinsunt.
Ala , a?. Ala del ave. Etiam, Ais , aium. Alas de gente de i caballo en la guerra. Etiam Ala,a?. E/ sobaco. In herbis, Mi hueco de donde nace el cogollo. Ful minis ala?. La pres- . te%a con que cae el rayo. Sagittarum alar. Las plumas de las saetas. Remorum. Las puntas de los remos. Velorum. Las velas tendidas. f Alas addere alicui. Darle alas, in bonam , vel malam partem. Pedibus timor addidit alas, El miedo le hi%o un gamo. Ambiguis hora volat alis. Hora incierta , que no j? sabe , si se ha de salir de ella. ^ Etiam Ala. El ruedo , orla de manto , i capa , b la
AL
misma capa. SicRuth, cap. 3. Expande alam tuam su- per ancillam tuam. Pide Ruth a Boo% la cubra con s» capa , que se case con ella. ^ ítem. Amparo , protección. Psalm. 56. In umbra alarum tuarum sperabo.
Alaris, alare, denominativum ab Ala, & Alarius adjeétiv. Soldado , b cosa de la gente de caballo tendida : ut Equi- tes alarii, Cohortes alaria;.
Alatus , a, um. Cosa con alas. ^ Alifer , & Aliger, ri, idem quod Alatus. ^ Alipes , dis , velox , quasi alas in pedi- bus habens.
Alipilus, li , p. c. El que en el baño quitaba el vello de los sobacos. Senec. lib. 8. Epist. ad Lucilium.
* Alabandicus , & Alabandiacus , possessiva ab Alaban da
Civitate Caria;. Cosa de aquella Ciudad : ut , Rosa Ala- bandica apud Plin. lib. 21. cap. 4. qua; folia habet albi- cantia , & Ínter viliora rosarum genera connumera- tur.
Alabaster, tri, m. g. & Alabastrum, i, n. g. Vaso de ala- bastro.
Alabastrites , ar , m. g. Alabastro, b marmol blanco de que se labran los vasos de ungüento. Etiam. Vna piedra pre- ciosa blanca , salpicada de varios colores.
Alabes , piscis est Nilo peculiaris : inde diítus , quod ob lubricitatem manibus comprehendi non possit. Strabo. Plin. Ub. 5. cap. 9. Alabetem vocat.
* Alabrum , bri , n. g. Aspa de lo hilado , b la devanadera.
* Alacatia , orum : machinamenta sunt , seu potius cur-
rus , qui utrinque vertuntur. Meminit Leo in Consti- tuí.
ALACER , acris , acre. Hombre que está muy sobre si, señor de sus sentidos, pronto , vivo , alentado : quasi nulla ex parte lacer , aut mutilus. Alacer animo ad bellum. Quid tu es Cristis ? quidve alacris ? Terent. cómo estás} triste , b alegre. Certamen álacre. Contienda, porfia vi- va , alentada. Equus alacer : servus promptus & alacer. Caballo brioso : criado diligente , pronto.
Alacritas , atis , f. g. Este aliento y vivera , prontitud, alegría. Canum alacritas. Ligereza y aliento de los perros.
Alacriter , vel Álacre , adverbia. Alegremente , b pronta- mente.
* Alagabal , Sol. Salmas.
* Alala , acclamatio militaris ante pugnam. Est etiam in-
fancia , cüm quis fari non potest. Passerat.
* Alalus , ü, fari nescius. Que -no sabe hablar. ídem.
* Alalagma , tis , clamor Ixtus militum. ítem vi&orialis
hymnus. Suidas. Alapa , a;. Bofetada.
* Alapathus , i. Hierba Lavaba. Eam Latini Rumicem appellant , Dioscorides Lapathon. Dejiciendi alvi vim habet: unde & nomen invenit , Greci enim alapatha
purgationes vocant.
Alaris , & Alarius. vide Ala.
Alastor , is. La mala conciencia , b su remordimiento: b mal genio de un hombre que le atormenta : Alastéo enim apud Graxos , crucior significat , vel grave aliquid patior. <[ Alastor etiam numeratur inter equos Plutonis , quo- rum nomina Claudianus recensuit apud Passerat.
Alaternus , i. Arbor , sive frutex , nullum semen , aut fruílum ferens. Vide Plin. lib. s.6. cap. 16. & Colum. lib. 7 . cap. 6.
Alauda , x. Gr. Kprydalos. Cogujada , ave •■, dicha Galerita, por la cresta que como morrión tiene en la cabera. ^ Alau- da, Legionis nomen , quam Ca;sar Didtator in Gallia conscripsit. Plin. lib. 11. cap. 37. Atque ab illo Galerita appellata quondam , postea Gallico vocabulo etiam legioni dederat Alauda.
* Alaudium , teste Budxo, á laudando , h. e. á nominando diítum , quod qui prsdia eo jure habent, laudare, hoc est , nominare authorern suum nemini tenejn-
tur.
AL
tur. Reftius dicitur Alodiuin , quod vide. Alazonia , a?. Arrogancia del que promete mas de lo que pue- de dar.
* Alba spina , vel Albus spinus , Gr. Acainha leu^e : hcrba
est aculeata , folia habens Chama?konris albi similia, quam Officina? Bedegarim appellant. Cardo lechero. Albatus , & Albedo , vide Albus.
* Albegmina , um , partes extorum , qua? diis immolaban-
tur, á calore eorum didla. Festus.
* Albeolus , pro Alveolus. Cic. de Einib.
* Albegarix , census sunt , seu paciones , qua? debentur
pro comestionibus : de hoc Glos. in cap. Pneterea, de jure Patrón.
* Alberia , orum , bona quibus aliinur : Seal.
* Albesia , orum, scuta dicebantur , quibus Albenses, qui
sunt Marsi generis , usi sunt. Ha?c cadem Decumana vocabantur, quod essent amplissima. Festus.
* Albictrata ficus, pedículo mínimo latissima.Plin. llb. i J.
cap. iS. Androtion leu^erheon appellat. Albico , Albicus , vide Albus. Albo , as , are. Álbum fació : cujus passivum est Albor,
aris , Albus fio. Albogalerus , i. Bonetillo como mirrion de los Sacerdotes de
Júpiter. Festus. Albor , oris , vide Albus.
Albucum , ci. Gr. Asphodelos. Camón , hierba. Alio nomi- ne Hastulam regiam vocant. Albuelis, is, uvar genus. Plin. tib.14. cap. 2. Albuelis sum-
mis arboribus est fertilior. Albugo , nis , vel Albumen , inis. Lo blanco del ojo , y la
mancha, ó granito de ellos. ítem. La clara del huevo. Albula , a; , m.g. El Rio líber , llamado asi por la claridad
de sus aguas.
* Albula? , arum. Baños junto a Roma de aguas medicinales:
aluminosa?. Gakn. lib.9. Methodi.
* Alburnum , ni. Lo blanco, o Coraron de los arboles. Hinc
Exalburnare aroorem. Sacarle ese meollo.
* Alburnus , ni. Pececillo fluviátil del tamaño de un dedo,
que los franceses llaman Albe , ou Aibette. Auson.
ALBUS, a, um. Blanco. Sarpe confunditur cum candido. ^ Albo retí espere bona. Pescar lo ageno con buen color. Albus , an ater sis ignoro. No sé qué hombre eres , ó quién eres. Cic.i. Philipp. de nomine ignoto loquens. Alba avis. Cosa rara, no vista. Alba; gallina? filius. Hijodeeste siglo. Hinc vocantur res felices alba?. Sic Alba, vel nigra faba , albus , vel niger dies : ab albo, vel nigro lapillo, quo signabantur. Álbum calculum addere. Aprobar algo con su voto. Per me quidem sint omnia protinus alba. Persius. Por mí , sea lo que quisieren.
Álbum , i. Lista , matricula , judicum , Senatorum , Scho- lasticorum &c. T la misma tabla , o registro donde se es- criben sus nombres. Undé Referre , mittere in álbum Sanclorum. Canonizarle : ut Senatorio albo eradere. Tildarle de este numero , privarle de su dignidad.
* Albarium , rii. Capa de yeso , o cal para blanquear y lucir
la pared. Albarius paries. Tal pared.
* Albatus , a , um. Albedine obauftus , albis vestibus in- dutus. Vestido de blanco.
* Albavera?, sunt gemma? candidissitna? qua: clausa? erant
bullís , seu ornamentis orbículatis. Passerat. Chiffl.
Albedo , nis. Albitudo , nis , pro candore accipiuntur. La blancura.
Albío , es , ere , & Albesco , is , ere. Ponerse blanco , em- blanquecer.
Albico , as , p. c. are. Blanquear , estar algo blanco. Horat. PWn.lib.zz.
* Albicasco , Albicascit Phoebus. Gell. cap.z<i. /;¿.if. Albidus , a , um , p. c. iUnaueüno , o blanco un poco. Co-
lum. lib.i. cap .y.
AL 23
Albor , oris , ídem quod Albedo. Varro. Qui vident al- borem ejus admirantur. Alborem Apitius vocat, quod est álbum in ovo , quod Piinius Albuginem appellat, medici Albumen.
* Albicalculi , orum. Picdrecitas blancas , de que usaban
los Cretenses para contar los di as que habían tenido degusto y contento : quemadmodum é contrario infelices atque infaustos dies nigris lapillis signabant , & ex candido- rum numero vitas tempus metiebantur : malos enim dies in annorum números non redigebant. Huc alludit Horat. in Epist.
Hunc Macrine diem signa meliore lapillo.
* Aleara , a?ar , Leo dicitur , apb tes al{es , hoc est , á for-
titudine , quod cauda? incitamento ad fortitudinem ex-
citetur. Ca?lius lib.7. cap.z9. Alaicum metrum , quod post dúos dacTylos trochaicam
habet syzygiam : quale est illud apud Horatium, Hesperia mala luftuosx. Nomen accepit ab Alca?o inventore. Alcarmes , sive Carmes , m. g. Gusanillo que dio el nombre
y el color al Carmesí.
* Alce, es, f. g. Animal que se cria en el Asia y África , se-
mejante al jumento , si no se distinguiera por las orejas muy grandes , y cuello muy largo. Plin. lib.S. cap.i<¡.
Alcea , ea?. Malva silvestre , Malva de Vngrla.
* Alcedo, nis , f. g. vel Alcione , es , quasi algedo , quia frigidis temporibus in mari pariat. Avecica Alción , que en el invierno a orillas del mar anida a principios de No- viembre , y en siete dias , en que pone sus huevos , y otros tantos en que los saca , por singular providencia de Dios el mar calma en leche , sin miedo de tempestad , con benigno temporal para la navegación. X asi los Marinaos llaman es- tos quince dias Aicedonia , orum. Veranillo de San Mar- tin. Vid. D. Ambros. in Hexam.
Alces , is , seu Alces , ca? , sive Alce , es. Animal Gallia: Transalpina?, figura , colore, magnicudine muía? simi- litudiuem pra?tendens: sed labium superius adeó pro- tensum habet , ut nisi retrogradé incedens, in térra car- pere non possit. Ca?sar , tib.6. Jul.Capitolin. Plin. tib.8. cap. 15.
Alchymia , a?. Arte infeliz, que pretende sacar ero y plata de los polvos de otros metales. ^ Alchymista , a?. El que profe- sa esta arte.
* Alcibiadion, herba, qua? notiore nomine dicitur An-
chusa. Chiffl.
* Alcibion , herba adversus serpentum morsus remedium habens. Plin. lib 27. cap.ij.
* Alcides , Hercules Gra?ca significatione a virtute appel-
latur : nam al\e , virtus , robur , fortitudo dicitur.
* Alcoranum , i. El Alcorán de Mahoma. Alcyon , & Alcedo , vide Halcyon , Halccdo,
ALEA , ea? , pen. c. Dadr , y todo juego de fortuna , o suerte. Aleam omnem jacere. Resolverse a probar fortuna. Ex- tra omnem aleam esse. Estar fuera de contingencia , b de peligro. Alea? emptio , apud Jurisconsultos. Es la com- pra de caza, o cosa que a la ventura saliere, como aves, 9 peces.
Aleator , is. Jugador , b tahúr de Dados ; & Aleo , nis idem , teste Festo. Na?vius: Pessimorum pessimus, aú- dax ganeo , lurco , aleo. ^ Aleatorium , ii , apud Sido- níum. Lugar , b Casa de juego. Aleatorium forum. Sueton.
* Aléelo , us. Vna de las tres furias del Infierno. Interpreta-
tur Latiné Incessans , ab a privativa , & lel^tb , desino: quia cupidítas nunquam satiatur.
* Aleftorolophos , i , herba est tussíentíbus utilís , folíis
galli gallinacei crista? simillimis , caulem tenuem , se- menque nigrum in siliquis habens. Latinis Crista dici- tur. Cresta de ¿alio , hierba. Plin. lib. 17. cap.<¡.
*Alec-
24 AL
* Ale&ria , a* , vel Ale&oiia : gemma qua» in ventricul»
Galli invenitur. Gallus enim Grxcé ¿lector dicitur. De qua Plin. lib. 37. cap. 10. '* Alegmina , partes extorum , Prosegmina di&a. Isid. Gloss.
* Alembicum , ci : foramen , per quod aquar ex balneo effluunt i vel etiam fístula , per quam aqua infíuit in balneum. Chiffl.
Aleo , onis , vide Alea.
ALES , itis , p. c. plerumque fem.gen. & raro mase. Ave, h otra cosa que huela , como saeta. Ales etiam adjectivum nomen : ut Ales equus. El Pegaso. Ales navis. Navio ve- lero. Et sic de alus.
Alesco, cis, antiquum verbum ab Alo , is. ídem quod cresco. Criarse, crecer con lo que se come. Vano ele Re Rust.lib.i. cap. 44. Inde Coalesco , pro Concresco.
* Alethina , germana , vera. Alethina vestís , veré pur-
purea. S.ilmas.
* Aletudo, apud Festum , verbale ab alendo, corporis pinguedinem significar. Obsoletum est.
* Aleuron , ri , neutr. Fariña proprié tritici. Alphiton
vero hordei : hinc apud Kuellium , lib. 6. tap. 14. pa- ñis aleurtes.
* Alexicacon prod. in antepenult. Remedium quod fit ad
depellenda mala : hoc & Amuletum dicitur. Alexica- cus , ci. Herculis & Apollinis tpitethon. Defensores de agravios , desfacedores de tuertos»
Alexipharmacum , ci. Remedio que todo lo sana. Sánalo todo.
ALGA , ga\ Ovas del agua , que la infaman de mala. Pro- jecta vilior alga. Hombre nacido en las malvas. Algosus. Lugar lleno de esta bierbecilla.
ALGEO , es , ere , alsi, vel alxi , sum. Estar muy frió. Probitas laudatur & alget. Juvenal. La virtud es alaba- da , mas no abracada.
Algidus , a, um. adjectiv. Cosafria , b con frialdad. ^ AI- gificus, a , um. Lo que causa frió. Gell. lib. 19. cap. 4.
* Algo, pro algore : ut Guberna, pro gubernacula : Do,
pro domo.
Algor , oris , m. g. ab Algeo. El frió excesivo.
" Algorithmus , i , supputandi peritia : ab al articulo Ará- bico , & arithmoi numerus.
*Algorista, as, peritus supputandi, tanquam á verbo algori^o.
Algus , i ,idem quod Algor , is. Lucret. lib. 3. Solicite evolitant morbis , algore , fameque.
* Algus , us , ui. ídem Plaut. in Rud. Vel suda , vel peri
algn , vel etiam argrota. Ponitur etiam pro dolore & tristitia. ídem Most. se. 3. i n Nisi illam interfecero siti , fameque , & algu.
* Alsius, comparativum ab Alsus : undé & Alsiosus. Cic.
Attic. lib. 4. Nihil quietius , nihil alsius , nihil amae- nius. Alsiosus , a , um. Friolengo : Cosa que está con frió. Plin. Alsiosisque crudam dederunt in cibo.
* Alias , Gr. est alióte , alio tempore. Vide Alius. Alibantes , mortui dicuntur : eó quod húmido ¡lio natu>-
rali destituti sint. Cari. lib. 3. cttp.n. Alibi , ab Aliud & Ibi. En otra parte. ^ Alicundé. Di al- guna parte. Non quacsivitprocul alicundé : No le buscó lejos de la parte adonde estaba.
* Alibre , alimentuin , Gloss. Isid.
Alica , a». Cierto farro sorbido , que se hacia de espelta. Plu- res fuerunt apud veteres alica; conficienda: radones, quas omnes exequitur Plinius lib. 18. cap. 11. Palladius quoque lib. 6. docet quo pado ex hordeo confia possit.
* Alicalon , bonum nuncium. Onom. Med.
Alisan», meretrices Festo, qua: ante pristina alicario-
AL
fúm sedebant qusestus gratia. Alicarius , qui alicam confie it , aut rei salaria: prsefeítus.
Lex. gr. b. Alicastrum , i , genus f.irris est , ea forma ab Alica deri-
vatum , qua Silicastrum á Süiqu;i. Col. lib. 1. cap. 6.
Semen trimestre , quod dicitur Alicastrum.
* Alices faceré, i. e. extensiones omnium membrorum,
more eorum qui á somno expergefiunt. Chifíf. Pass.
* Alicruda, alimenta cruda. Suid.
* Alicula* , recensentur ab Ulpiano inter pueriles ves-
tes , /. vestís i¿. §, z. V. de amo & argento. Vide Pass. Chiffl.
* Alid , pro alit : aliut, pro aliud. Lucret. Alienigenus, a , um. Cosa estrangera , & Alienigena , a?,
m. g. & comm. gen. Homo , fcemina , & vinum alie- nígena dicuntur. Etiam. Lo de otro genero. Alienigeni pisces. Peces de muchas maneras. Ligna alienigena. Ma- deras diversas. Mores. Varias costumbres.
Alieno , as. V ide Altus.
Alifer , Aligtr. Vide Ala.
* Alima , orum , Medicamenta dicuntur , qua? famem
aut sedant , aut prohiban obrepere, quemadmodum Adipsa dicuntur qua; siti resistunt. Vid. Plutarch , in Symphos. ,
Alimentuin, Alimentarius , Alimonia , Alimonium, vi- de Alo.
* Alipaena , orum , emplastra qux ex medicamentis non pinguibus conficiuntur , G. Alipaine. Nam lipainó idem est quod impingo. Celsus lib. í. cap. 19.
* Alipasma, pulviculus , qui oleo commistus inungitur
ad cohibendos sudores. Chiffl. Alipes , Alipilus , vide Ala.
* Aliperium , ii , locus erar in balneis , in quo loti unge- bantur. Ca»l. lib. 16. cap. 47.
* Alipta , a?, & Aliptes , a? , dicebatur magister Atlile-
tarum , qui eos certaturos inungebat , eaque curabat, qua» ad corporis robur attinebant. Cic. Epist. ad Len- tulum hac voce usus est. Alipta? dicuntur etiam , qui oléis , pinguibusque malagmatibus foris adhibitis vul- neribus rnorbisque exterioribus medentur. Cels. lib. 1. cap. 1.
Aliquando, adverb. temporis. En algún tiempo.
Aliquandiu , adverb. temporis. Algún tiempo , no mny lar- go : ut Aliquantisper , breve.
Aliquanto, adverb. Algún tanto. Aliquanto amplius valere. Valer algún tanto mas. Aliquanto ante : aliquanto post. Algo antes , algo después.
Aliquantus, a , um , adjeét. Cosa mediana , b de poca enti- dad.: ut aliquantus tirnor. Algún poco de temor. ^ Ali- quantum. Algún tanto : Modo nomen est , ut Aliquan- tuin agri : aliquantum argenti lucrifacere. Algún peco de plata. Modo est adverbium , significans. Vn poco, elgo , en parte : ut Aliquantum vetus forma cuitara est. Aliquanto , idem quod Aliquantum ; sed comparativas proprié adjungitur : ut , Folio aliquanto latiore. Plin. ^ Aliquantulum ,diminut. ab Aliquantum. Vn poquillo, Vn tantico : Cum auis alieni aliquantulum relictum sit. Aliquantulum suspicionis. ^ Aliquantulum , dim. ab Aliquantulum. Algún poquitico. Plaut. Foris aliquantu- lum etiam quod gusto id beat.
* Aliquammulti , pro aliquot. Cic. 6. Verr. sunt vestrüm aliquammulti, quiL. Pisonem agnoverunt. Aliilegunt, Quammulti.
Aliquis , aliqua , aliquod. Alguno , sin nombre de persona cierta : supone por uno de muchos. Aliquis istorum , vel ex istis. Alguno de esos. Aliquis etiam , ut Grarcis tis, capitur pro homine non obscuro , & nonnullius pre- di. Hombre de provecho , y para algo. Cic. Attic. Fac , ut me velis esse aliquem : quoniam qui fu¡ , & qui es-
se
AL
se potul , jam esse non possum : id est , velis esse mé non prorsüs obscurum & abjcCtum. Aliquid , substan- tivum , Algo de : ut Aliquid pugnar : aliquid lucri. Ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. Aliquid certuin. Dabit , parabit aliquid. Dispondrá , data alguna cosa. Aliquispiam : idem quod quispiam. Cic. Aliquapiam vi
pelltraur.
Aliquá , adverb. Por alguna parte. Cic. Cupere ahqua evo- lare , si posset. Etiam. De algún modo. Virgil. Eclog. i. Et si non aliquá nocuisses , mortuus esses.
Aliquatenüs. F.n alguna manera. Hoc aliquatenüs temporum mutatum est conditione.
Aliquó , adverb. motus. A algún lugar. Terent. Aliquó au- fu"iam , & me oceultabo aliquoc dies. Terent. ¡¡LAdelpb. In an°ultim aliquo abeam : pro in aliquem angulum. Aliquó multum. Apulei. in Apolog. Sed ha:c dtfensio , ut dixi , aliquo multum á me remota est. Pero esta defensa, tomo he dicho , esta muy lejos de mí. ^ Aliquorsum. Ha- da alguna parte.
Aliquot : idem quod nec multi , nec pauci , Algunos en numero. Aliquot me adiere , Algunos fueron a verme. Aliquot dies , Aliquot sarcula &c.
Aliquotfariam, adv. Varro de Re Kust. 1. i. caf.i. In eo a^ro aliquotfariam in singula jugera dena culea vini- fiünt ; id est quibusdam locis.
Aliquotiens , vel Aliquoties , sine n. Algunas veces. ^
Alisma , tis , Dioscoridi herba est , quam nonnulli Fístula: pastoris , alil Plantagini aquatica? eandem faciunt.
Alitura , vide Alo.
Aliter , infra suo loco.
Alius , a , ud. Genic. alíus , quamvis in Carmine sic in- differens. Veteribus Alis , undé neutrum Alid. Alis , id est alius. Catull. de Coma Beren.
Conjugium quod non forttor ausit alis. Otro, algún otto. Cic. de Nat. Deor. Quibus bestiis erat is cibus,utalii generis bestias vescerentur. Alii generis, inquit , pro alius generis. ^ Alius pro diversus. Hic status aliam vitam affert , alios mores. Alius sum ab illo quem putas. No soy el que piensas. ^ Alius ac , vel atque. Aliud mihi respondes , atque rogo : Vna cosa te pregunto , otra me respondes. ^ Aliud Leucon, aliud asinus poitat : Vno dice cesta, otro ballesta. Aliud equo , aliud bovi : Cada caxon con su aldabón. Vel : No es todo para todos. Aliud ex alio : Vna, y otra; dale que le das. Alia super alia : Bien vengas mal , si bienes solo. ^ Ali rei , pro alii rei. Alia; , pro alíus genit. Plautus.
Alias , adverb. temp. Para otro tiempo , b de otra manera. Alias contentius , alias summissius dicit ürator : Ta le- vanta la vo% , ya la baja el Predicador. Alias aliud , Cada cosa en su tiempo. Otra vc^ se hará otra cosa. Saepe alias: Otras muchas veces.
Alibi , adv. loci. En otro lugar. ^ Alicubi. En algún lugar. Elle , si alicubi : 5» en alguna parte , aqui.
ALIENUS , a, um. Lo que no es proprio , sino de otro, ó es- traño , ageno de sí , que no le toca, ni lo usa. Aliena loqui: Decir cosas fuera de proposito. Aliena jacis fortuna: Mal me pintó el dado. ^ Jungicur Dativo &r Ablativo, cuín ab , vel in. Alienus á Musis, Nada poeta. Labor alienus ab a;tate mea : Trabajo desigual a mis años. A me alie- nissimus ; No es mi pariente , ni amigo , ni tiene que ver jonmigo. Suum repetit , alienum reddit nemini , Cobra lo que le deben , y no paga lo que debe. Alieno naso exhi- berc molestiam : Mostrar mala cara.
ALIENO, as , are. Enagenar , dar, ó vender lo que es pro- prio. Plañe se á Stnatu alienare : A las claras enemistar- se contra el Senado. Alienare , pro corrumpere , quod vulgo dicitur alcerari. Cels. lib. 7. cap. i<<. Momento enim alienantur, excerno & insueto sp.ritu circumdata. Loquitur de intestinorum curationibus.
AL 25
Alienatus, a, um , partió Enagenado. Mente & sensu a,ie. natus animus. <f Alienatio , onis. Tal enagenamicnto es. trancha, ó enemistad. Alienado alicujus ad alium , De. xar un amigo por otro. Alienatio mentís. Enagenamicnto no eaar en si.
* Alimoai , pro aliusmodi. Fest.
Alioquin , & Alioqui , adv. De otra suerte : fuera de esto. Hoc age , alioq i peribis , Ha% esto , si no, te matare.
A.iorsum , adverb. Acia otra parte. ^ Alioversum , adv. idem quod Aliorsum.
Aliter , adv. De otro modo. Fit ab Alis , hujus Alis , pro Alius , sicut dtclinabant antiqui. Alicer , atque aliter: Por vatios modos. *, Aliubi , idem quod A ibi : En otro lugar. ^ Aliunde, De otra parte, ó por otra parte. ^ Alius- modi. De otra manera.
* Aliuta , veteres pro Aliter scripsisse manifestum est ex Grajeo halle , vel allos transferentes. Hinc est illud in Legibus Numi Pompilii : Siquis aliuta Lxit ipsius Jo- vi sacer esto.
Allabor , eris , allapsus. Entrar como desligándose junio a otro. Siculis allabicur oris : Arriba a las costas de Sicilia. Allapsus , us. Este modo de desligarse.
Allaboro , as , pp. Trabajar con a:.sia. Aiicui rei.
* Alla?vo , as, are. Alisar , allanar. Colum. lib. 4. cap. 2f.
Nam ea plaga quse sic fit , uno vestigio allavatur.
* Allagium , cursus publicus. Protallagator , hujus mr.gis-
ter. Lex. gr.b.
* Allambo , is , ere. Lamer , tocar una cosa blandamente.
Quintil. Quandiu filium tenuerit allambtntibi.s flam- mis.
* Allasontes , cálices. Chifn".
Allatro , as, are. Ladrar un perro a otro. Por murmurar. Liv.
lib. 8. bell. Maced. Qiii vivo quoque eo allatrare ejus
magnitudinem solitus erat. Allaudo , as , are. Alabar. Poeticum verbum.
* Allaximarium , vestiarium. Lex. gr. b. Allefto , as , & Alk£tor , Vide Allicio. Allcótus , vide Allego , is.
ALLEGO , as , are. Prop. Poner a uno por medianero con otro en negocio particular , como en los públicos : y es lo mismo que Legare. Etiam , Alegar , citar autores , traher en defensa de su detecho sus pareceres. Etiam , Por nom- brar : ínter allegatos nomen Antonii primum esse cons- tábate Allegado , nis , & Allegatus, us. Gell. cap. 1?. lib. 13. Esta alegación , u obra de embiar.
ALLEGO , gis , ere, gi , ¿tum. Escoger para algún Gremio, o Comunidad a uno. Allecti dicebantur , Los Caballeros po- bres admitidos en el Senado. Distinfti á Patriáis & Cons- criptis. Etiam. Los que ayudaban a los Contadores de la hacienda del Principe , escribiendo las Cuentas. Alltclio, nis. Aéhis eligendi in Senacum.
Allegoria , a?. Vna , i) m.chas continuadas metáforas , qua; aliud verbis, aliud sensu significant. Ailegoricus sensus: Sentido alegórico en la Escritura Sagrada, son las figuras, y sombras de la Ley , y Testamento Viejo , respefto del Nuevo.
* Allelengum , sive Allelengyrum , genus tributi. Nice- phorus in tonst. Imp.
* Allelujah , dua? diítiones sunt, quibus significatur, Laú-
date Dominum. Allevio , as , are. Hacer leve , ó de poco momento las pruebas
contrarias. Cic. de Invent. Reprehensio est , per quam
argumentando adversariorum confirniatio diluicur , in-
firmatur,aut allevintur. ALLEVO, as , are. Aliviar , aligerar la carga. Allevatio,
& Allevamentum. Ese alivio.
* Allex , GIoss. Isid. pollex in pede. Alliatum , vide Alllum.
* Alliceo 3 Diomed. lib. 1. idem quod Allicio.
D ALLÍ-
i6
AL
ALLICIO , is , ere , allexi, alleftum. Atrahe;' con albugos. Invenitur , 3c preteritum Ailicui , sicut ab F.iicio , cli- cui. Ovid. 6. Fast. ^ Alleétor , is. El que asi atrahe.
Alltclp , as , are, frequentat. Convidar , atraher con blan- dura frecuentemente. Cic.
Allicefacio, ídem est quod Alledo. A quo Ailicefio. Sue- ton. in Vitell.
ALUDO , is , pp. ere , allisi , allisum , Estrellar algo con- tra la pared , b donde ¡e quiebre.
Allidi aliquem per met.iphoram dicitur pro damno aflici. Allisio , nis. Esta acción. Spartianus in Mario.
* Alliger , Gallus. Gloss. Isid. quasi ad Ligerim habitans,
ut Vulcan. in Natis deelarat. ALLIGO , as , are. Atar , ligar una cosa con otra. Alli^atio , nis. Tal modo de atar. Allig.¡tor , is. El que ata.
* Alligatura , amuleuim adversas veneficia. L. G. idem
Columell. de Arborib. cap. 8.
Allino , is , p. c. ere , ini , ivi , allevi , itum ; idem quod Lino, Vntar. Allinerevitia sua aJteri. Echar sus 'vicios, o las cabras a otro.
Allium , ii. El ajo. Allia ne comedas , & fabas.iVo vayas a la guerra , ni andes en pleytos : porque a la guerra llevaban ajos para los Soldados ; y en los tribunales comían babas pa- ra no dormirse. Ego tibi de alliis ioquor, tu respondes de ca?pis. "¡ote digo cestas, y tu respondes ballestas. Allia - tus, a, um. Plaut. in Mosieil. Villano harto de ajos. Allia- mentum , ti. Salsa de ajos.
* Allo,inded. lapis est rotundus, quo fabri instrumenta
sua acuunt. Piedra de amolar.
* Alloces , digiti pedum. Althclm. cap. 19.
Allodium , ii , res libera , & propria alicujus , ex qua nul- lum pra?statur tributum, /. at siquis , §. Interdum, ff.de Re'.ig. & sump.fun.
Allophylus , a , um. Estrangero.
* Allctotheta , Figura que se comete qttando no se guardan
las reglas de la construcción. Prisciano la llama Variatio. Contundir autem numerum ,ut. Pars in frusta secant; vel cr.sum , ut : Tu mihi , quodeumque hoc regni, pro hoc regnum : vel genus , ut : Dulce satis "hu- mor, &c, Alloquor , eris , utus. Hablar , platicar con otro. Alloqui familiariter cum aliquo. Alloquium, ii, vel Alloquutio. Tal platica , o conversación. Durus alloquiis : Hombre que a nadie oye.
* Alloscorodon. La Alcaparra. Lat. Capparis; Allubesco , cis , vel adlubesco. Parecerme bien , y agradar- me algo. Hoc mihi valde allubescit.
Alluceo , es , ere, xi. Amanecer , favorecer. Fortuna facu-
lam lucrificam allucere vult. Plaut. La fortuna te quiere
favorecer con un buen lance. ALLUCINOR , aris. Alucinarse , engañarse teniendo por
verdadero lo falso. Allucinatio , nis. Alucinación,
error.
* Allucics dicuntur , quos Kjmopas Gradeé dicimus. Undé
allucinari est , vana somniare. Fulgent. ex Petron. Arb.
ALLUDO , is , ere , usi , usum. >Jugar holgándose con otro. Etiam , cúm aliud verbis dicimus, & aliud sensu sig- nificamus pvopter similitudinem quandam verborum: sic •• Videte , an homini sjfvo , vel vano credere malitis. Qua? figura Annominatio, seu Alusio á Rheto- ribus dicitur. f Alludere ad historiara. Aludir ,b tocar el Poeta algo de la historia en su fábula, f Spei nostra? alludentia sequamur . Sigámoslo que mas alienta nuestra, esperanza.
Alludio,as, are. Lisongcar. Plautinum est.
Allusio , nis. Alusión , que se equivoca en la semejanza de las voces : ut sacellum , &: s 'era celia , Scc.
Alluo, is, ere, ui , utum. Bañar el mar , ó el rio alguna Ciu-
AL
dad , pasando por ella.
* Aüutium , aliutia , loca coenosa , ubi fluvíus alluendo ccenum dimitrit. Isidor.
Alluvio , nis, vel Alluvies , ei. Avenida grande de avia, o ele rio.
* Ailuvium , ruina riparum ex aqua. Gloss. Isidor. ab alluendo.
Alluvius ager , a veteribus dicebatur , quem paulatim fluvius in nlveum reddit.
* Allus, i. Dedo pulgar. Festus.
* Almanacum , ti. El Almanaque.
* Almities , Almarum rerum habitué Fest.
ALMUS , a , um , ab alendo. Cosa que sustenta. Unde alma tellus, almanutrix , alma lux, seu sol. Accipitur & pro sánelo , sive pulchro : unde & Venerem Almam appellat Virg. in Epig. de Venere & vino. Alma fides. Cíe. •j.Offic. ítem pro tranquillo, seu sereno. Virg. 5. Mneid. Pneterea si non diem mortalibus almum Auro- ra extulerit.
* Almitas , idem quod sanftitas. Alma , sánela. Fest.
Alnus , ni , f. g. Olmo, alomo negro: ita difta, quod amne alatur. Suele tomarse por la nave , porque su madera es a proposito para fabricarlas. Virg. Tune alnos primüm flu- vii sensere cavaras. ALO, is, ere, alui , alitum , vel altum. Mantener, sustentar con alimento. Eleganter transfertur ad res incorpóreas. Ali spe : Vivir de esperanzas. Furor effrsenatus impuni- tate diuturna alitur. Cada dia se desenfnna mas la des- vergüenza , si luego no se castiga. ^ Alitus , & Altus , a, um , dúo partkipia hujus verbi. Sustentado , alimen- tado.
* Alodis , vel Alodium , est harreditas omnis, qua" á pa- rentibus possidetur , & accipitur.
Alcor, is. Criador, sustentador. Omnium rerum , qua: natura administrantur , seminator & sator , & parens, atque educator 8c altor est Dcus. ^ Altrix , cis. Ama que cria. Plaut. Dicitur etiam. Terra bellorum altrix. Tierra belicosa.
* Alebra , bona quibus alimur. Chifff.
Alibilis , e. Cosa que da mucho sustento. Varro , De re rus- tic, lib.i. cap. ii. ^ Alitura, x , pro nutricatione. Crian- za. Gell. lib. n. cap. 1. Alituram feram & sa?v:m cri- minatus est. ^ Alimentarius , a, um. Cosa perteneciente a. alimento. Etiam Alimentarius , cui alimenta ltgata sunt , /. quum ii , de transan, lib. 1. Pandee!. Cic. Ep. 8. Lex Alimentaria. ^ Alimentum , ti. El alimema. Et Alimonia , a?. Lo mismo. Alimonium, ii , idem.
Altilis, & in plurali Altilia , ium. Cosa que se cria en casa: ut altilis gallina.
Altus , us , ui. Sustento. Macrob. Saturnal, lib. 1. cap. io. Vel terrx , vel rerum natura? altu nutritur univer- sitas.
* Alumnari , Alere Se enutrire. Apulei. lib. 8. de Asina. Vox non satis recepta.
Alumnus , ni. Alumno , que debe a otro la crianza , edu- cación , y oficios de padre. Alumnus disciplina: mea?. Cic. Etiam. El que cria , mantiene , y educa. D. Aug. de Ci- vit. Dti ,lib. 7. Alumnus Júpiter diftus, quod omnia aleret.
* Alumni Chrismatis, pro Christianis. Prudent.
Aloe , es, f. g. Acivar, b \avil a, hierba conocida. Hinc dici- mus proverbiali metaphora : Plus aloes , quam mellis habet : Mas tiene de hiél , que de miel.
* Aloga , orum , pro equis passim sumuntur apud Leo-
nem , Mauritium , & alios.
* Alogia , x. Irracionalidad de quien se aparta de la raxon.
Etiam apud D. Augustin. in Epist. ad Casulan. Laim- moderacion de los conv'tes. Etiam Alogia , El pnv'lcio del Principe a su Contador para que no le tomen cuentas.
Alo-
AL
Alogiani , Hafretici fuerurc , sic vocaci canquam sin? ver- bo , propterea quód Dei Filio , qui Patris Vcrbum appellatur , divinitatem non agnoscerenc , Joannis Evangelium rcspuences.
* Alosjisca, a?, qui reddere rationem non cenctur.
* Alogiscia , alogia , liberado.
* Aloeium , aflio in eum qui non reddit rationem. Isid.
* Alogoscablos , equile. Lex. gr. b.
* Alogurn , vox esc deficiencis sxculi , Se esc equus , sic
diflus , ut qui careac racione.
* Aloia , juxea Plinium. Vita especie de muías , que para
dormir , se arriman a un árbol , por no ptxler doblar los braxos delanteros.
*Aloite,es. La hierba mandragora.
Alopecia, x. Enfermedad que hace caer el cabello, y el pe- lo de la barba. Difla á vulpe, quam Gricci vocanc alo- ptl^a , quód ea crebró id genus morbi patiacur. ^ Alo- pecus , ci. El que padece esta enfermedad.
* Alopecias , a? , piscis marini genus, apud Plin. lib. 31.
cap. II. Zorra de la mar.
* Alopecides , canum genus , ex cañe Se vulpe progna-
tum. Pollux.
* Alopecurus , Theophrasto Hist. lib. 7. cap. to. gramen
tomencosum Herbariorum. Herba esc , qua; spicam habec mollem,& lanuginem densam, albain , ac splen- dencem , non dissimilem vulpium caudis, undé Se no- mea habec.
* Alopus , in Gloss. Isid. esc qui propcer mercedem ala-
pas p^citur. Vcc. Lex. monasc. habec, Alapus , qui
alapas paciendo acquiric viítam : uc esc Guacho, Se vel
Gnachonicus parásitos. Alosa , x El pcx, Sábalo. Alpha , x.La A griega primera de su abecedario.
Alpha , pro principio , sicut o'mega pro fine sumicur.
sicuc in Aporalypsi dicitur : Ego sum alpha & omega,
i. e. Ego sum rerum ouinium summa.
* Alpiíos. Especie de granos, o sarpullido blancos y ásperos,
que salen en el cuerpo '..y se difeencia de aquella especie que Celso llama mdana, 6 negra , solo en el color.
Alsine , nes , f. g. Hierba oreja de ratón. Parietaria.
Alsiosus , vide Algeo.
Altanus , ni , m. g. Viento que viene de la tierra a. la mar. Plin. lib. 1. cap. 43.
Altare, is , n. g. quasi alca ara. Altar para sacrificar.
Alcé , vide Altus.
Altcilus , Romulus diflus esc , quód in tellure altus fuerit alapa:sive quód rebus gestis excelsus ac ^loriosusessec. Alcer, a, um. Vno de dos, o el segundo, b el otro. Alcer ab undécimo cune jam me ceperac annus : En doce años entraba. Hic esc alcer ego , Se idem: Este es otro yo. Al- ter pro alcero esc habicus. Tan parecidos , que al uno le tenían por el otro. ^ Alcer eciam dicicur primus , vel secundus , sed non cercius. Cum geminacur , pío alio accipitur. Non cessavic ex eo alcerum alceri criminan. }fo dejó por eso, que los unos acusasen a los otros. Alter alcerum docetis. Vnos a otros os enseñáis. Altero & vi- gésimo die : A los veinte y un dias. 1 11 auguriis : Al- ter, auc altera avis. Se tenia por mal agüero : quasi. Otra es de la que yo pensé. Alterum cancum : id esc can- tundem amplius. Otro tanlo mas.
Alter , alteris , m. g. significat massam plumbeam, qua ad exercenda corpora in gymnasiis utebantur. Mar- tial. lib. 14. Epigr. iv. ViJetur plerisque aspiran opor- tere Halter. Vide Buda?um.
Alteras antiqui dicebant pro Alias. Festus.
Alteratus , id est , mutatus alcero lacere. ^Idem quod Al- cer. Cellens ¡ib. 5. tipist. 19.
ALTERCOR ¡ aris , acus. Porfiar , nltercar con palabras.
AL
*7
Etiam por conversar. Senec. cap. 14. de Tranq. Alcerca- tis cum Cajo. Dicitur fe Alterco. Terenc in Andr. Sgío cura pacre cuo altercasti dudum. Alcercacio, nis. Altercación. Alcercacor , is. Altercador. Altercum , sive Alcercangenum , apud Árabes herba esc, qua: a Grxcis yos^yamos, id esc Faba porcina : á Lacinis Apollinaris appellacur. Plin. lib. 25. cap. 4.
* Alceria , pharmaca composica. L. M.
* Alterit.is, vicissicudo. Cach.
Alcernatim, Se Alcerné, adverb. Alternadamente , aveces, entre dos.
Alternus , a , um , adjefl. á nomine Alcer. Lo que a veces se hace segundando. Alcetnis concendere versibus. Com- petir diciendo tantos versos cada uno. Alcemis diebus: en repetidos días. Aicerno pede cerram quacere. Danzar.
Alternis , adverb. Alternativamente , a. las veces. Aicernis facilis labor : Mas llevadero es el trabajo remudándose dos.
ALTERNO , as , are, Alternar , andar a veces varían- do. Sencenciis cescis alcernac. Este testigo ya dice uno, ya otro. Alcernanc fruflus quísdam arbores. Dan dos fru- tos al año. Alternatio , nis. Vicisitud , b alternación. Apulei.
Altero , as , are. Alterar , variar , mudar algo. ^ Alce- racio , nis. Progressio ab una qualicace in alceram.
Alterplex, pro duplici positum invenitur. Fest.
* Alertan», pro alterucram veceres posuerunt. Festus. Alteruter , a, um. El uno , b el otro de los dos. Alterutrinque , adv. De una, y otra parte.
Alth.ea , X£. Malvarisco , hierba: qua: Latiné dicitur Hi- biscus.
* Altimeter , á Geometris vocacur inscrumencum quo
meciuncur alca.
Altisonjs , a , um, p. c. Cosa que suena alto , o de lu^ar alto, Poeticum est.
Altitonans , tis. Lo que truena de alto.
Aitiyolans , & altivohis , a, um. Cosa que huela alto.
Alcor , oris , Se Alcrix , vide Alo.
Altrinsecus, adverb. De la una, b de la otra parte. ítem sig- nifica juxea alceram partem. Plaut. in Pseud. Assiste al- trinsecus , acque onera hunc malediflis. ^ Quando- que. En la parte mas alta. Apul. lib. 3. Teflum scan- dulare conscendic , quod altrinsecus íedium parte per- flabili n.idatum &c.
* Altroversum , adverbium antiquum. Aya la otra parte.
Plaut. in C asina. Altus , a, um. Cosa alta , b cosa también profunda , como el Cielo , y el mar. Transfertur ad incorpórea : uc Alcum sileitium , Profundo silencio. ^ Altior , Se ius. Cosa mas alta, mas elevada. Ovid. lib. 4. Eleg, 4. ^ Alcé, adverb. qualicacis. Alta , b profundamente. Liv. Ferrum haud alcé in corpus descendit. ^ Altius, Se Altissimé.
* Altegrada , alté gradiens bestia. Tertull.
* Altiusculus , paulo altior. Suet. in August. Calceamen-
cis alciusculis usus est. Alcitudo , nis, f. g. Altura , b profundidad. ^Altitudo ani- mi : Crandcxa de animo. Cic. de Offic. lib, 1.
* Altatus , sublimatus. Sidon. Apollin. lib. z. Epist. r.
* Alucíese tabernales , culices cauponarum. Petron.
Salmas.
ALVEUS , ei , m. g. La madre del rio. Alveus. La nave. Portabat sanflos alveus ¡He viros. ítem. Vn vaso de madera para bañarse : y las colmenas , y las mismas abe- jas que en ellas trabajan. ítem , Tablero de damas , b da- dos , qui dicicur etiam Alveolus , dimin. de Alveus.
Alvear,is, n. g. vel Alveare , is. Colmena»: , b los corchos de las colmenas. ^ Alveatus , a, um. Cosa formada como es-
. tos nasos , (avada 3 o acanalada como teja,
D * * AI-
28 AL
* Alveolatus, a , um. Vitruv. l'tb. 3". Sí enim ad libellam
dirigetur , alveolato oculo videbitur.
* Alui , albearia. Varro.
Alum, authore Plin. lib. 18. cap. 6. herba: species est, qux in petris prscipué nascitur , similis cunila: bubu- lae , foliis parvis , ramis tribus , aut quatuor á radice, cacuminlbus thymi , surculosurn odoratum , gustu dul- ce, radice longa & rutila. Suelda, consuélela.
Alumen, nis,Salsugo térra;. Alumbre. Aluminatus, & Alu- minosus , a , um , ut Aqua aluminata. Agua sacada dt esta piedra , o que pasa por sus venas. Plin.
Alumnus , Alumnari, vide Alo.
* Alusia , abstinentia á balneo. Onom. Med. ALUTA, ta;. Cuero adobado , como cabritilla. Alutarius,
ii. El que les adoba.
Alutamen , & Alucamentum , á veteribus dicebatur opus ex concinnatis pelllbus f. ¿rum.
Alvus , i , f. g. olim etúm m. proprié. La parte inferior del vientre. Alvus inferior, & venter superior. Eva- cuare , cieie , moveré , emollire , exinanire alvurrt. limpiar el vientre. Citam alvum compescere , cohibe- rt, supiimert. 'Restañar las cámaras. Mat.jr fiüum alvo continet. Trabe la madre al hijo en sus entrañas. Al- Vum latam trahit : Está en días de parir. Sucurrere alvo , aut subdu. ere alvum : Satisfacer a la necesidad. Alvus pro excrementis alvi. ^ AiVus , ubi apes melli- ficant. Varro. f¡ Interdum vas cavatum , in quo ali- quid reponitur. Virgil.
Alvinus, ni. El enfermo de cámaras, qui & Lientericus, Kjiliacos á Gr.Tcis dicitur , quód alvo languescat.
* Alipon, Dioscondi , vulgo turba de Levante , est her- ba subrubra , latís festucis, foliis minutis , flore nigro, radice betae non absimili.
* Alisum , si. Rubia menor , biaba contra las mordeduras de
ferro rabioso. Lagun. sobre Dioscor.
AM
Am , praepositio Greca , quat nisi apud vetustissimos ex- tra compositionem non invenitur : significatque Cir- cum. Al rededor.
* Am , idem quod eam : ut Am cohibescit , pro eam co-
hibuerit. Lucret , /. 6. Corpore qui /¡ostro raras magis am tohíbessit.
* Ama , a?. La lechuda , ó buho , ave nocturna. Etiam , Jar-
ro para echar vino. ítem Ama? , arum. Las vinageras pa- ra la Usa. ítem , donaria ad ornatum templorum. Aliqui scribunt Hama. Indé Hamala , diminutivum, quo usus est Columell. Vide Chiffl.
Amabilis , Amabilitas , Amjbiliter , Amabo , vide Amo.
Amalthaea , «, pen. pr. Ama que dio leche a Júpiter , y después la hicieren una de las siete Cabrillas en el Cielo. Hinc Amalthear cornua , ex quorum uno ambiosiam fluere , ex altero neítar , cibum , potumque fabu- lantur poetar. Amalthar cornu : Abundancia de quan- ro uno puede desear. Amaitina etiam. Vna Librería muy copiosa de Attico , amigo de Cicerón. Quem vide lib. i 8. Epist. ad Attic. & ¡ib. eodem Epist.ll. ad fin. & lib. 2. Epist. 16.
AMAr4DO , as , are. Apartar , echar de si a otro con des- precio. Cic. ^ Amandatio , nis. Esta acción de destehar. Cic. pro Rose.
Amans , amanter , vide Amo.
" Amansit , expectavit. Isid. Gloss.
* Amantia , amor : ut Repentia a Repo : Habentia ab
Habeo. Plaut. Amanuensis , is. Amanuense, que escribe lo que otro diña. Amaracus , ci, p. e. Hierba Almoradux, Axcdrea , o Mayo-
AM
rana : quat & Sampsucum appelHatur. Amaracinum , sive Sampsuchinum. Aceyte que se hace de esta hierba para calentar y ablandar los nervios. Plin. lib. 2,i. ^ Nihil cutí Amaracino sui. Prov. No es la miel para ¡a boca del asno.
* Amare , p. c. meatus in auribus , per quos sordes é
capite deferuntur. ítem , sulci irrigandis hortís. Onom. Med.
Am rantus. Hierba y flor que nunca se marchita. Flor del «mor. Ao iminortalitate nomen habet : undé immor- tales A>mranti vocantur : fitque ab a privativa partí- cula & marainomai , siccor , taoefio.
A;n r.is , a, uui. tosa amaría , y áspera de condición. Cic. Am.iriorem me facit sene¿lus. La vegé^ me hace mal acondicionado.
Amaresco , cis , ere. Amargar , ponerse amargo. Pallad. Amygdaíus, si roddtur , amarescit. Palatum & fau- ces fclle amarescunt.
An iré, S: Amarissimé, adv. Muy amargamente. Sueton. Quintil.
Amaritudo, nis. Amaror , oris , & Amarities , ei, pro eo- dem accipiuntur. Amargura , Amargor.
* Amaritiura , unguentum. Pap.
Amarulentus , a , um. Cosa muy amarga , llena de amar- gor: ut , Succus amarul.ntus. Etia ri , Por el despecho del animo , y maledicencia contra alguno. Timón amaru- lentus libruin maleiicentissimam conscripsit.Gvll./<¿.3. tap. 17.
* Amasco , amare cupio. In Festo itaque lege : Amasco ab
amo,e denominatum. Vulgo legitur Amafio.
Amasias , ii. Gr. Éramenos , tk Amasia cromene. Enamo- rados.
*Amsso, pro amavero scripsit Laberius , & Plaut. in Milir.
* Am.;scus, Se amasio , amator. Diomedes , Plaut. Apu- lejus , & alü.
Amath , nomen filii Chanaam , qui ( suthore Josepho) Amathrones instituit , qui & Amathei Jlcuntur.
Amata, tac, á Pontífice appellaaatur virgo Vestalis, cüni primüm capiebatur , aut cooptabatur aJ mi-iisterium Vestae , quod prima , qua; hoc ritu capta fuit , hoc fuerit nomine. Vide Gell. lib- i. cap. n.
Amatio , Amator, Amatorius , vide Amo.
* Amaurosis , is. Latiné dicitur , Oculorum obscuritas,
quum sine ullo evidentí vitio , & citra dolorem , vi- sus obscuratur : quod solee contingere ex obstruccio- ne nervi visivi.
Aniazones, um. Vnas mugeres , que sin hombre, persist- ías se gobernaban , a la falda del monte Caucase , valien- tes, belicosa , que se cortaban el pecho derecho , para mas desembarazadamente jugar las armas. Llamáronlas hijas de Marte , por su aliento guerrero. Difta? Amazones , eó quód mammis carerent, ab a sine , & ma^os mam- ma. Dicuntur etiam poeticé Amazonidcs. ^ Amazo- nes etiam appeüantur á Graséis. La gente pobrisima qut no tiene un pan que comer , veluti qui ma%an , id est, panem non habebant. Vide Caslium lib. y. cap. 31. & Hermol. in Plin lib. 6. c,2/>.7.Amazonicus , Se Amanicus, & Aniazonius , a, um. Cosa de Amazonas. Sueton. in Nerón, cap. 44.
Ambactus , ¿ti , apud Ennium , inquit Festus , ünguá Gal- licá significar servum. Ca?s. lib. 6. belli Gallic.
Ambages , um , vel Ambagio , nis , ab am , & ago. Los rodeos de palabras. «( Ambagiosus, a, um. El que habla por rodeos , o lo que por rodeos se dice. Gell.
Ambarvalis hostia. Sacrificio de reses que se hadan por In frutos del campo: ab ambiendis^rvis dicTta : p orque an- tes de hacerle , bandee i an los Gentiles b su modo supersti-
(io-
AM
$ioso ¡t¡ tnmptt. fura este sacrificio instituyó Komulo doce Sacerdotes , qtios Fratres Arvaks vocabant. Ambarum. El ámbar , vulgo Ambrag.ysea , teste Ruell.
lib.i. cap. n.
* Ambasiator , Ambassator, Ambasciator. Embajador. La-
tinis etiam haud inusitatum.
* Ambaxioqui , circumeuntes cacervatim. Fest. UbiSca-
liger le°it Ambaxi , ab am , & axes, id est,glomerati. AMBEDO , is , ere, p.c. edi, esum. Comer al rededor, con- sumir gastando. Tacit. lib. 15. Ingens exorta vis ambe- derat quidquid herbidum &